کد خبر: ۲۷۵۷۸
تاریخ انتشار: ۰۸ مهر ۱۴۰۰ - ۰۶:۳۲-30 September 2021
در فارسیِ قدیم، دو واژه‌ی «دولت» و «حکومت» معنایی متفاوت از امروز داشته‌اند. دولت به معنای «ثروت» و «بخت» بوده است:
دولت آن است که بی خونِ دل آید به کنار
ورنه با سعی و عمل باغِ جنان این همه نیست (حافظ)
سحر-ام دولتِ بیدار به بالین آمد
گفت «برخیز که آن خسروِ شیرین آمد» (حافظ)
حکومت هم به معنای «داوری» بوده است:

«بَیطار از آن‌چه در چشمِ چهارپایان می‌کند در چشمِ وی کشید و کور شد. حکومت پیشِ داور بردند.» (سعدی)

در فارسیِ امروز اما این دو واژه اغلب در معنایی سیاسی به کار می‌روند. به مجموعه‌ی نظامِ حکم‌رانی معمولاً «حکومت» می‌گویند. مثلاً، در نظامِ فعلیِ ایران، حکومت را می‌توان شاملِ نهادِ رهبری، قوای سه‌گانه، و قوای مسلح دانست. در این میان، یکی از قوای سه‌گانه را، که «قوه‌ی مجریه» باشد، «دولت» می‌نامند. بنابراین، حکومت اعم از دولت است. یا به تعبیرِ فنی، نسبتِ حکومت به دولت «عموم و خصوصِ مطلق» است. پس نظامِ فعلیِ ایران را می‌توان «حکومتِ» جمهوریِ اسلامی نامید و قوه‌ی مجریه‌ی آن را به نامِ رئیسِ کابینه‌ی وقت – که رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر بوده است – مثلاً «دولتِ» خاتمی، «دولتِ» بازرگان و... نامید.

تا این‌جا مشکلی نیست. مشکل از جایی ظاهر می‌شود که بخواهیم برای این واژه‌ها در اصطلاح‌شناسیِ (terminology) سیاسی معادل‌یابی کنیم. «حکومت» را می‌توان کم‌وبیش معادلِ [government] دانست، با این توضیح که گاهی این واژه در معنایی محدودتر، یعنی قوه‌ی مجریه، نیز به کار می‌رود. با این همه، «دولت» را به معنای مصطلح‌اش در فارسیِ امروز، یعنی قوه‌ی مجریه، نمی‌توان معادلِ [state] دانست. برای نمونه، آمریکایی‌ها به «دولتِ اوباما» می‌گویند:
[the Obama administration]

واژه‌ی [state] نه تنها از [administration] که از [government] نیز فراگیرتر است. اگر بخواهیم [state] را – که به معنیِ «کشور» است با همه‌ی مردمان‌اش – «دولت» بنامیم، ابهامی ایجاد می‌شود که مطلوب نیست (برای مثال، بنگرید به یادداشتِ پیشینِ نگارنده در کامنتِ اول). راه حلی که هم‌اکنون به ذهنِ من می‌رسد، این است که [state] را «دولت-ملت» بنامیم (برگرفته از nation state)؛ یا این‌که قیدی را همراهِ آن بیاوریم، مثلاً «دولت در معنای عام»، تا از آن دولتِ خُردتر متمایز شود.

احسان راستان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان