کد خبر: ۲۷۴۶۰
تاریخ انتشار: ۰۴ مهر ۱۴۰۰ - ۰۳:۵۹-26 September 2021
بزرگان مکتب تفکیک بر این باورند که در تفسیر آیات لقاء الله و مانند آن به نکته ای دست یافته اند که هیچ عارف و فیلسوف و متکلمی به فهم آن بارنیافته است.
توضیح آنکه مسلما با احتفاظ بر تباین محض بین خالق و مخلوق و محدودیت قوای انسانی هیچ انسانی با اتکا به داراییهای خود نمیتواند ذات حق متعال را شاهد باشد. ولی خداوند به فعل خود که کیفیتش هم برای عقول ما مشخص نیست میتواند به درجاتی ذات خود را برای سالک واصل عیان نماید و این چیزی است که تدبر در آیات و روایات ما را بدان رهنمون مینماید.

لیکن این ترسیم تام نیست و اشکالات بی شماری دارد:

۱. این نگاه سابقه هزاران ساله دارد و عرفا و صوفیه و غنوصیه و ...در قالب نظم و نثر و ... بدان تنبه داده اند.

۲. اگر قوای انسان محدود است این محدودیت، ذاتی است یا عارضی؟ خداوند با فعل خود که نفس ایجاد و احداث  است چه میکند؟ آیا حد مخلوقی را مرتفع میکند؟ یا خودش را محدود میکند؟ یا شق سومی قابل تصویر است؟

۳. از اصول اصیل روایی آن است که " کل معروف بنفسه مصنوع" " لیس باله من عرف بنفسه" این اصل حاکم بر تمامی متشابهات روایی است چون معتمد قطعی عقلی دارد.

۴. چیزی که بنفسه مشهود و معروف است بدون شک باید از جهت وجودی هم افق و قرین با شاهد باشد. هر شهودی از آن جهت که مسبوق به عدم است و قابل ارتفاع و زوال، قهرا در ظرف زمان واقع میشود. شهود وصف شاهد است و هر وصفی قرین موصوف و دال بر حدث اوست. شهود متزمن نمیتواند بلاواسطه مشهود مجرد از زمان را که در قبل و بعد واقع نمیشود فرا چنگ آورد. شهود متزمن به جهت تضایف و تکافو بین شاهد و مشهود، مقتضی مشهود متزمن است. 
و چون ذات حق قرین چیزی نیست پس ابدا و ذاتا قابل شهود و احاطه نخواهد بود.
۵. اگر حق متعال بنفسه معروف نیست بالنتیجه بالآیات و العلامات معروف خواهد بود. "معروف بالآیات موصوف بالعلامات." انما یعرف الله بآیاته. بها تجلی صانعها للعقول. بصنعه یستدل علیه. 
۶. اگر فعل حق حلال مشکلات است چرا نتوان به فعل حق خدا را با چشم سر دید؟ تمام برهان بر استحاله شهود حق با چشم سر این است که چون چشم سر محدود است توان مشاهده مستقیم حق سبحانه که منزه از حد و عد است را فاقد است.

۷. روایتی است منسوب به امام الموحدین ع ( درتفسیر نعمانی)که تعلیل ذیل آن بسیار دلپذیر است

لم یکن طریق الی اثبات الصانع الا بالعقل لانه لم یحس فیدرکه بالعیان او شئ من الحواس.
شهود یک حس باطنی است و خداوند قابل حس نیست که محاذیر آن تبیین شد.
۸. روایت سابق الذکر موید به روایات دیگری است که میتواند جابر ضعف اسناد آن باشد.
بالعقل عرف العباد خالقهم
بالعقول تعتقد معرفته
بها تجلی صانعها للعقول 
لله علی الناس حجتان العقول...
بک اثیب و بک اعاقب
العقل ما عبد به الرحمن
۹. روایتی است محیر العقول منسوب به سرور و سالار شهیدان صلوات الله علیه که به وضوح نشان میدهد آن حقیقتی که بتوان بدان رسید خدا نیست 
" لیس برب من طرح تحت البلاغ او وجد فی هواء ام غیر هواء"
۱۰. قلب حیثیت و بعدی است انسانی که بینش و کنشهای درونی به سبب او واقع میشود و مهمترین کنش آن تعقل است. بلکه نور قلب به عقل است کالسراج فی وسط البیت.
 بنابراین رویت قلبی هم چیزی جز تصدیق قطعی عقلی نیست، تصدیقی که هیچ شائبه ای از شک و ریب به دنبال نداشته باشد. "ابین مما تراه العیون" " اظهر من کل ظاهر لانک حیثما توجهت لم تعدم صنعته"
ملاحظه بفرمایید:
ا لهم قلوب یعقلون بها
الایمان معرفه بالقلب
بالعقول تعتقد معرفته
الایمان هو التصدیق
کمال معرفته التصدیق به
و لا قلب من اثبته یبصره
راته القلوب بحقائق الایمان



استاد بزگوار سیدان در تبیین معنای " تجلی" ضمن بر شمردن ۵ معنا برای آن دو معنا را تصحیح میفرمایند:

۱. تجلی به معنای ظهور بالآیات یعنی خداوند به وسیله آیات و مخلوقات قدرتش را نمایان سازد.
۲. تجلی به معنای شدت ظهور بر نفس انسان بدون وساطت صورت تصور و مفهوم. (توحید و جبر و اختیار ص ۲۸۳)

اینکه خداوند بر قلب تجلی کند و این تجلی معرفت زا هم باشد ولی هیچ صورت و مفهومی در نفس حادث نشود به چه معناست؟

تجلی فعل حق است یا ذات حق؟ اگر ذات است قطعا صورت ندارد ولی اگر فعل است قطعا مبتدء الوجود و حتما دارای صورت و حد است. و موطنش نفس محدود صاحب شهود است. 

خود ایشان در ادامه توضیح میدهند که انسان در آن حال بدون واسطه صورت و تصور، خدا را مییابد.(همان ص ۲۸۹)
بسیار عجیب است! یافت بلاواسطه یعنی چی؟ هیچ چیزی جز خدا در میان نیست؟ یعنی حلول و اتحاد اینجا محال است...؟

استاد سید محسن هندی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان