کد خبر: ۲۷۳۳۶
تاریخ انتشار: ۲۸ شهريور ۱۴۰۰ - ۰۳:۵۲-19 September 2021
بسم الله الرحمن الرحیم
امام‌ علي‌ (ع) مي‌فرمايد:وَ اللهِ لاَبْن‌ُ اَبي‌ طالِب‌ٍ اَنَس‌ُ بِالمَوت‌ِ مِن‌َ الطِّفْل‌ِ بِثَدي‌َ اُمِّه‌ِ؛(27) به‌ خدا سوگند، پسر ابوطالب‌ به‌ مرگ‌ مشتقاق است‌ بيش‌ از آنچه‌ كودك‌ را به‌ پستان ‌مادر اشتياق‌ است‌.
اگر مرگ‌ محمل‌ انتقال‌ از دنياي‌ متغيّر و فاني‌ به‌ جهان‌ ثابت‌ و پايدار است‌، پس‌ چرا بي‌صبرانه‌ در انتظارش‌ نباشيم‌.

آن‌ سوي‌ اين‌ جهان‌، جهاني‌ ازلي‌ و ابدي‌ است‌ كه‌ اگر آدمي‌ با آگاهي‌ و آمادگي‌ در آن‌ پاي‌ نهد، «آن‌ جا را اسراري‌ پايدار و محل‌ امن‌ و آسايش‌خواهد يافت‌. جايگاه‌ پاكان‌ و نيكان‌ و اولياي‌ برگزيده‌ كه‌ قرآن‌ كريم‌ آن‌ جا راستوده‌ و ساكنانش‌ را برگزيده‌ و بزرگ‌ داشته‌ است‌ و آدمي‌ را بدان‌ جا فراخوانده‌ و راه‌ نموده‌ است‌».(28) علي‌ (ع) در وصف‌ بهشت‌ مي‌فرمايد:

اگر به‌ چشم‌ دل‌، وصفي‌ را كه‌ از بهشت‌ براي‌ تو مي‌شود، بنگري‌، از آنچه‌ در دنيا است‌ ـ از خواهش‌ها و لذّت‌ها و منظره‌هاي‌ آراسته‌اش‌ ـ دل‌بر خواهي‌ كند و انديشه‌ات‌ حيران‌ ماند. چون‌ در آواز به‌ هم‌ خوردن‌ برگ‌هاي‌ درختانش‌ بينديشي‌؛ درختاني‌ كه‌ بر كناره‌هاي‌ رودهايش‌روييده‌اند و ريشه‌ در تپه‌هاي‌ مشك‌ فرو برده‌اند، خوشه‌هاي‌ مرواريد از شاخه‌هاي‌ نازك‌ و درشت‌ آن‌ها آويزان‌ است‌، ميوه‌هاي‌ گوناگون‌ درغلاف‌ گل‌ها جاي‌ گرفته‌اند و بي‌ هيچ‌ رنجي‌ آن‌ها را توان‌ چيد و همان‌گونه‌ كه‌ چيننده‌ را آرزو است‌، در دسترس‌ قرار مي‌گيرند.       

مهمانداران‌ و خدمتگزاران‌ بهشت‌ لحظه‌اي‌ از آن‌ كاخ‌ها و ساكنانش‌ غفلت‌ نكنند و مدام‌ با طعام‌هاي‌ لذيذ و شراب‌هاي‌ گوارا پذيرايي‌مي‌كنند. ساكنان‌ آن‌ ديار در تكريم‌ خداوندند و از هرگونه‌ دگرگوني‌ و جابه‌جايي‌ در امانند. اگر دل‌ به‌ آن‌ مناظر زيبا بسپاري‌، از دل‌ و جان‌ دراشتياق‌ آن‌ سامان‌ خواهي‌ بود و چون‌ مرگ‌، دروازه‌ آن‌ ديار است‌، آرزومي‌كني‌ از همين‌ جا تو را بردارند و به‌ گور سپارند.(29)          

كُل‌ُّ شَي‌ءٍ مِن‌َ الا´خِرَه‌ِ عِي'انُه‌ُ اَعْظَم‌ُ مِن‌ سَماعِه‌ِ؛(30) هر چه‌ در جهان‌ آخرت‌است‌، ديدنش‌ بسي‌ خوش‌تر از شنيدن‌ است‌.

بنابراين‌، حتّي‌ اگر آدمي‌ به‌ دنياي‌ پس‌ از مرگ‌ يقين‌ نيابد، با وجود احتمال‌نيز بايد بسي‌ بكوشد و سعي‌ خويش‌ را به‌ كاربندد كه‌ اقتضاي‌ عقل‌ سالم‌ و خردناب‌ جز اين‌ نيست‌. علي‌ (ع) مي‌فرمايد:

راه‌ و رسم‌ فرزانگان‌ و خردمندان‌ آن‌ است‌ كه‌ از دنياي‌ فاني‌ روي ‌برتابند و به‌ انديشه‌ سراي‌ باقي‌ فرو روند و شوق حيات‌ جاودان‌ بهشتي‌را در سر كنند.(31)

كسي‌ كه‌ مرگ‌ را دروازه‌ زندگي‌ جاودان‌ مي‌داند و از شرافت‌ و شكوه‌ جهان‌ آخرت‌ آگاه‌ است‌، بي‌صبرانه‌ انتظار مرگ‌ مي‌كشد. مرگ‌ براي‌ او رويدادي‌ بسيار بزرگ‌ و باشكوه‌ است‌. حب‌ّ بقاي‌ ازلي‌ و شوق حيات‌ معنوي‌ و شادماني‌ رهايي‌ از حيات‌ حيواني‌ او را چونان‌ مي‌كند كه‌ مرگ‌ را بهترين‌ هديه‌مي‌شمارد. از اين‌ رو علي‌ (ع) مي‌فرمايد: برترين‌ هديه‌ براي‌ مؤمن‌ مرگ‌است‌.(32)

البته‌ مرگ‌ براي‌ بي‌ايمانان‌ نيز مي‌تواند ارزشمند باشد؛ زيرا:

الف‌) آنان‌ را از ادامه‌ زندگي‌ حيواني‌ و افزودن‌ بر گناه‌ و تبهكاري‌ بازمي‌دارد. علي‌ (ع) مي‌فرمايد: مرگ‌ آسايش‌ است‌ براي‌ كسي‌ كه‌ بنده‌ شهوت‌ و اسير هواي‌ خويش‌ است‌؛ زيرا هر چه‌ زندگي‌اش‌ طولاني‌ گردد، گناهانش‌ افزون‌مي‌گردد و ستمكاري‌اش‌ بر خويشتن‌ بسيار مي‌شود.(33) اگر زندگي‌ دنيا بي‌فرجام و بي‌هدف‌ باشد، «ابتر» است‌ و براي‌ خردمندان‌ تحمّل‌ناپذير مي‌گردد.

 

وصف‌ شوق

امام‌ علي‌ از شوق خويش‌ به‌ مرگ‌ چنين‌ پرده‌ برمي‌دارد.

وَ اِن‌َّ اَحَب‌َّ م'ا اَنَا لاقٍ اِلَي‌َّ الْمَوْت‌ُ؛(34) محبوب‌ترين‌ چيزي‌ كه‌ در انتظار آنم‌، مرگ‌ است‌.

دلبستگي‌ انسان‌ به‌ زندگي‌ دنيوي‌، به‌ ميزان‌ مرگ‌ انديشي‌اش‌ وابسته‌ است‌. اگر دنيا زده‌ باشد، به‌ مرگ‌ نمي‌انديشد و بدان‌ سبب‌ كه‌ براي‌ حيات‌ اخروي ‌آماده‌ نيست‌ و ذخيره‌ نيندوخته‌ است‌، مرگ‌ را بسيار سخت‌ مي‌يابد. علي‌ در نامه‌اي‌ به‌ حارث‌ همداني‌ مي‌فرمايد: سخت‌ بپرهيز از اين‌ كه‌ چون‌ مرگ‌ به‌سراغت‌ مي‌آيد، در جست‌ و جوي‌ دنيا از خدا گريخته‌ باشي‌.(35)

شوق مرگ‌ محبّت‌ دنيا را در دل‌ انسان‌ كاهش‌ مي‌دهد: هر كه‌ مرگ‌ را در برابر خود مجسّم‌ كند، خويش‌ را به‌ امور دنيوي‌ مشغول‌ نمي‌سازد(36) و از اين‌رو، فريب‌ دنيا را نمي‌خورد؛(37) به‌ آرزوها دل‌ نمي‌بندد و بر نيكوكاري‌ خودمي‌افزايد.(38)

اشتياق‌ آدمي‌ به‌ مرگ‌ بسيار شگفت‌انگيز است‌. وقتي‌ انسان‌ سوداي‌ مرگ در سر مي‌پروراند، بي‌گمان‌ به‌ مقامي‌ كه‌ ديگران‌ از آن‌ بي‌بهره‌اند، رسيده‌است‌. قرآن‌ كريم‌ آرزوي‌ مرگ‌ را نشانه‌ عشق‌ انسان‌ به‌ خدا مي‌داند:

بگو: اي‌ يهوديان‌، اگر از ميان‌ مردم‌ تنها خود را دوستان‌ خدا مي‌دانيد پس‌ آرزوي‌ مرگ‌ كنيد اگر راست‌ مي‌گوييد.(39)

علي‌ (ع) به‌ حارث‌ همداني‌ مي‌فرمايد: «مرگ‌ را جز با شرايطش‌ آرزو مكن‌».(40) و در جاي‌ ديگر مي‌فرمايد: من‌ با بصيرتي‌ از درون‌ و يقيني‌ كه‌ خدايم‌بخشيده‌ است‌، درباره‌ گمراهي‌ آنان‌ و راه‌ راستي‌ كه‌ برگزيده‌ام‌ شك‌ ندارم‌.مشتاق‌ ديدار پروردگارم‌ و به‌ پاداش‌ نيك‌ او اميدوارم‌.(41)

زندگی هماغوش مرگ

 علي‌ (ع) مرگ‌ را از زندگي‌ جدا نمي‌داند. آن‌ كه‌ مرگ‌ را نشناسد، درحقيقت‌ زندگي‌ را نمي‌شناسد(42) و كسي‌ كه‌ زندگي‌ را باز شناسد، مرگ‌ را نيز بازمي‌شناسد.

درونمايه‌ زندگي‌ در اين‌ جهان‌ خاكي‌ دو چيز است‌: آمدن‌ و رفتن‌. علي‌(ع) در جاي‌ جاي‌ نهج‌البلاغه‌ ما را با اين‌ حقيقت‌ آشكار آشنا مي‌سازد:

خداوند دنيا را خوار شمرد. از اين‌ رو، حلالش‌ را به‌ حرام‌ و خيرش‌ رابه‌ شرّ و زندگي‌اش‌ را به‌ مرگ‌ و شيريني‌اش‌ را به‌ تلخي‌ در آميخت‌. دنيا را به‌ كام‌ دوستانش‌ گوارا نساخت‌ و از اين‌ كه‌ به‌ دشمنانش‌ ارزاني‌ دارد، بخل‌ نورزيد. خيرش‌ اندك‌ است‌ و شرّش‌ آماده‌ است‌. جمعش‌ فناپذيراست‌ و ملكش‌ نه‌ بر دوام‌ و آبادي‌اش‌ را خرابي‌ در پي‌ است‌.(43)

در اين‌ بيان‌ رسا، مولاي‌ متَّقيان‌ ما را با حقيقت‌ دنيا آشنا مي‌سازد تا دل‌ به‌ آن‌ نبنديم‌. كه‌ منزلگاه‌ سفر است‌ نه‌ سراي‌ اقامت‌. جلوه‌اش‌ بر غفلت‌ استواراست‌ و جمالش‌ بر فريب‌. بساطي‌ است‌ كه‌ نزد خدا ارج‌ و منزلت‌ ندارد؛ زيراحلالش‌ با حرام‌ آميخته‌، خيرش‌ با شرّ همراه‌ و زندگي‌اش‌ با مرگ‌ هماغوش‌است‌. علي‌ (ع) در جاي‌ ديگر مي‌فرمايد: سروش‌ غيب‌ پيوسته‌ آواز مي‌دهد كه‌سرانجام‌ زايش‌، مرگ‌ است‌ و پايان‌ گردآوري‌، فروپاشي‌ است‌ و نهايت‌آباداني‌، ويراني‌ است‌.(44)

روشن‌ است‌ كه‌ اگر بنياد جهان‌ بر بقا و ثبات‌ بود نسل‌هاي‌ نخستين‌مي‌ماندند و نوبت‌ به‌ ما نمي‌رسيد. آري‌، بقاي‌ دنيا بر فنا است‌ و زندگي‌اش‌ زاده‌ مرگ‌ است‌ و به‌ قول‌ سهراب‌ سپهري‌ «ريّه‌هاي‌ لذّت‌، پر [از] اكسيژن‌ مرگ‌است‌».

فرشاد جهانبخشی
 
برچسب ها: مرگ ، روایت مرگ
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
آیا گشت ارشاد در اهداف خود موفق بوده است؟
بله
خیر
آخرین اخبار
چشم انداز
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
پنجره
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان