کد خبر: ۲۷۱۶۴
تاریخ انتشار: ۲۲ شهريور ۱۴۰۰ - ۰۰:۱۶-13 September 2021
انتقاد به لیبرالیسم و تمسخر «لیبرال دموکراسی» توسط برخی از روشنفکرهای چپ ایرانی یکی از عجیب ترین پروژه هایی است که من با آن مواجه شده ام
. در نظر من، شگفت و رقت‌انگیز می‌آید تصویر آدمی رنجور که چماق تئوکراسی به مدت چهل سال در نشیمنگاه اش گیرکرده، تکان نمی‌تواند بخورد اما مدام جار می‌زند، «لیبرالیسم! بگیرید! لیبرال دموکراسی ما را به خاک سیاه نشاند!» انگار که مشکل جامعه و فرهنگ ما طی این صدسال اخیر لیبرالیسم بوده است.

   در کشوری که هرگز لیبرالیسم را تجربه نکرده، در کشوری که بورژوازی و طبقهٔ متوسط هرگز نتوانسته روی پای خود بایستد تا صناعت و علم و فرهنگ متجدد را رشد دهد، چپ های ما می‌خواهند مثل طوطی حرفهای فیلسوفان چپ ِکشورهای متروپل را تکرار کنند. بی‌آنکه ذره‌ای تاریخ و فرهنگ خودشان و هزار و یک مشکل بومی خویشتن را شناخته باشند. من اگر بخواهم نقد جدی به لیبرالیسم بخوانم، صدها رسالهٔ گردن کلفت در کتابخانه جلوی رویم نشسته، چه نیازی دارم به فسفرسوزی ِ آن روشنفکر جهان سومی که در کشور خودش یک روز از این پدیده را نه دیده و نه تجربه کرده؟!

   هرگز از خود نمی پرسند این بختک هولناک قرین با آن از کجا بر ما نازل شد؟  درست به دلیل عقیم ماندن رشد لیبرالیسم و فرهنگ بورژایی و جامعهٔ مدنی در سرزمین ما! درست به دلیل استبداد لیبرال ستیز سلطنتی، به دلیل اقتصاد ضدلیبرال رانتی (نفتی)، درست به دلیل وابستگی طبقهٔ متوسط جدید به بوروکراسی دولتی و دست تکدی اش به سوی سلطان و شیخ

  مگر فراموش کرده‌ایم که در جامعهٔ عقب مانده، روشنفکران چپ باید نه تنها غمخوار طبقهٔ کارگر، بلکه جبرانگر واپس ماندگی ِ بورژوازی نیز باشند! کاش دست کم یک بورژوازی بافرهنگ می داشتیم! هیچ چیز مضحک تر از قیافهٔ یک مرد روشنفکر بومی نیست که با ژستی فیلسوفانه از «بیلدونگ» اروپایی انتقاد می کند، کسی که خودش نه آداب سرسفره نشستن آموخته، نه چارتا و نصفی تئاتر و کنسرت جدی دیده، و نه حتا اندکی فرهنگ مصاحبت با جنس مخالف را شناخته! روستایی منش را از در که بیرون کنی از پنجره به زیر لباس روشن‌فکر سکولار چپ ایرانی برمی گردد!

  به خاطر ریشه‌های عمیق ِ فرهنگ بومی گرای ضدلیبرال بود که جنبش پوپولیستی و فاشیسم کلریکال در ایران حاکم شد. چه کسانی نخستین قربانی ِ این پوپولیسم پابرهنه های ضدلیبرال و غرب ستیز شدند؟ نیروهای چپ!

 نخستین درس انقلاب به هرز رفتهٔ پنجاه و هفت برای ما باید این باشد: جنبش سوسیالیستی جنبشی است توأمان سیاسی و فرهنگی؛ بدون مَدنیت و مُدرنیت و روشنگری، سوسیالیسم در «بهترین» حالت به شکست می‌انجامد و در بدترین حالت به سلاخ خانه‌های پول پوت و فاشیسم جهان سومی از نوع تئوکراسی شیعی در ایران. این درسی است که ما آموختیم از یک انقلاب بزرگ و جدی که خودمان هم در آن شرکت داشتیم. در شرایط خاص جامعهٔ ایرانی، چپ ضدلیبرال یعنی معادل پول پوت و استالین و حزب استالینیستی، به عبارت دیگر جاده صاف کن فاشیسم جهان سومی.

  نقد لیبرالیسم مرا به یاد گونی گونی کتاب‌های دوران انقلاب می‌اندازد که به نام «افشاگری لیبرالیسم به عنوان جاده صاف کن امپریالیسم» نوشته می شد. آن‌ها هم اصرار داشتند که مثلاً بوخارین و سوسیال دموکراسیِ اروپایی و  اوروکمونیسم و گرامشی خائن به انقلاب و ریویزیونیست اند و تضاد دوران همان تضاد «خلق ها»ی کشورهای مستعمره با «امپریالیسم» است. این بحث‌ها کهنه است و نخ نما.

   باور جدی من این است که روشن‌فکر ایرانی هنوز به درستی جامعهٔ بورژوایی، لیبرالیسم و اندیشهٔ روشنگری ِ اروپایی را نمی‌شناسد اما طی یک نسل خودش را با یک بالانس شبه روشنفکری از استالین به میان پُست مدرنیسم پرتاب کرده و حالا فقط با «بادیو» و «آگامبن» حلوا حلوا می کند: آدم‌های ندید بدید، دوباره جلوی ویترین بوتیک غربی، زل زده به اجناس شیک و آب دهان جاری! متوجه نیستند که پروژهٔ روشنگری هنوز در دستور کار جامعهٔ ما است.

  ما در ایران هرگز نه فلسفهٔ لیبرال داشته‌ایم، نه بورژوازی و نه اقتصاد لیبرالی. همهٔ این‌ها هیچ ارتباطی به سرمایهٔ گلوبال، آمریکا و نئولیبرالیسم ندارد. فرهنگ «روبنا» نیست، از جمله فرهنگ دینی! باید از تکرار این دروغ بزرگ به خودمان که تئوکراسی شیعی  دست_ساخت آمریکایی ها و انگلیسی ها بوده دست برداریم. این دیالکتیک تاریخی ِ موقعیت کشورهایی نظیر ماست: نقد لیبرالیسم تنها با اکتساب و فراتر رفتن از آن میسر است نه با میان‌بر زدن آن، نه با عرض اندام پهلوان پنبه ای در مقابله با آن. این درس مارکس است برای آدمی مثل من. 

 عبدی کلانتری (نویسنده و جامعه شناس چپگرای ایرانی مقیم آمریکا) 
برچسب ها: عبدی کلانتری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان