کد خبر: ۲۷۰۸۳
تاریخ انتشار: ۱۷ شهريور ۱۴۰۰ - ۲۲:۲۵-08 September 2021
برای من که چند سالی است در معاشرت فرهنگی با مهاجرین افغانستانی هستم، توهمات طلاب-مذهبیون ایرانی که گمان می‌کنند طالبان یک سری درس‌خوانده‌ی علوم دینی با اندیشه‌های استکبارستیز هستند که با آنان تا آزادی قدس و سپس تسخیر کاخ سفید خواهند آمد، مستحق تمسخر است.
به‌زعم من، اینان لابد طلبه‌های شیعه‌ی هزاره در قم و مشهد را دیده و تعمیم داده‌اند، یا زیاده در بحر مدارس دیوبندی پاکستان رفته‌‌اند. 

اما در همین ایران، کلونی‌های از مهاجرین افغان با حضور مردان تاجیک-پشتون-ازبک با سوابق طالبانی هست که من هم از تجربه‌ی مشاهده‌ی مشارکتی خودم در کلونی‌های مهاجرین افغان در دوران کار داوطلبانه در سمن‌های ایرانی در استان تهران می‌توانم چیزهایی بگویم. 

به‌عنوان تجربه‌‌ای مردم‌نگارانه از کلونی‌های مهاجرین پیرامون تهران و مردانی با سوابق طالبانی که هم ذهنیت طالبی را حفظ کرده‌اند، هم اگر شرایط خانوادگی اجازه می‌داد، آماده‌اند که به افغانستان برگردند و دوباره جذب طالبان شوند.

باید دقت کنید که طالبان خودشان را «ملا» می‌نامند («طالب» برایشان ناسزاست) و گروهشان را «امارت اسلامی» و «مجاهدین»، اما واقعیت این است که بینشان حتی سواد قرآنی هم کمیاب است. برای مثال، در میان طالبانی که من دیدم؛ والدین چند تا از شاگردان طالب بودند/هستند، اما جالب اینکه به جز یک مورد ملای مکتبی طالبان از قوم تاجیک، مابقی به‌کلی بیسواد بودند. 

اینان نه پشتون‌های از بیابان آمده، که همگی تاجیک و هراتی (طالب شمالی) بودند و به‌رغم خاستگاهشان در شهر باستانی و مدرن‌تر هرات، حتی سواد قرآن خواندن نداشتند و می‌گفتند ما با انگشت گذاشتن بر خط قرآن ثوابش را می‌بریم. طبیعی بود که مخالف درس خواندن بچه‌هایش باشند و پسران را برای کار آدامس‌فروشی و دختران را برای فروختن به شوهر (با پیش‌قسطی که خرج خرید تلویزیون LED شد) از مدرسه بیرون بکشند. 

بالطبع، در این کلونی مهاجرین واقع در استان تهران، برخلاف دیگر مراکز تجمع افغان‌ها که مهاجرین باسواد هزاره «مدارس خودگران» راه انداخته و به‌رغم کارشکنی‌های دولت ایران کار فرهنگی می‌کنند، در آنجا مدرسه‌ای وجود نداشت و تا پیش از حضور سمن‌های ایرانی، فقر مطلق حاکم بود.

البته من هم قصد تعمیم به کل جمعیت مهاجرین یا جامعه‌ی هوادار قومی-مذهبی طالبان ندارم (همچنانکه به دیگر کلونی‌های افغانستان هم اشاره کردم) اما توهم «روحانی مبارز» و «مسلمان استکبارستیز» از این جماعت غالباً از بیابان آمده و شهر ندیده (واکنش‌های روزهای نخست‌شان به مردم شهرهایی چون کابل، هرات و مزار را بنگرید) هم احمقانه است. 

همان‌قدر که ظاهر فریبنده‌ی سخنگویان طالبان که در دوحه مستقر هستند، نباید ما را از درک خشونت و بربریت بدنه‌ی طالبان باز دارد، القائات حکومتی در باب همراهی طالبان با محور مقاومت در برابر امپریالیسم آمریکا گزافه‌گویی است. 

اما اگر بخواهیم از سطح توصیف به تحلیل برویم، باید دقت داشته باشیم که فراتر از انگیزه‌های اعتقادی مذهبی، طالبان نیروهای خود را از پایین لایه‌های جامعه جذب می‌کند: تیپ مرد سنی‌مذهب روستایی-کوچ‌نشین فقیر بیسوادی که می‌تواند با پیوستن به طالبان، هم آخرت خود را تضمین‌شده ببیند و هم مناسبات مادی پیرامون را. 

فرد پیوسته به طالبان فراتر از حس هدایت در طریق الی الله، از موقعیت‌های فرادست دسترسی به منابع برخودار می‌شود. بدین معنا که فرد به‌محض پیوستن به طالبان، هم «اسلحه» دارد (البته در افغانستان اسلحه مثل تسبیح و سجاده در دسترس است، اما حق شرعی استفاده از آن - شبیه مجوزهای بسیجیان ایران به‌عنوان «ضابط قضایی» - تجربه‌ی‌ متفاوتی است)؛ هم در شرایط فقر مطلق افغانستان (به‌ویژه در مناطق محرومی که طالبان جذب نیروی بیشتر دارند) «مقرری» دارد (و نیز می‌تواند اموال و نفوس فتوحات غارت کند؛ هرچند رهبران طالبان در نمایش مثبت امروزی‌شان اعضا را از غارت و دست‌اندازی به نوامیس در شهرها منع کرده‌اند، اما گزارش‌های غارت و تجاوز در روستاها و شهرهای کوچک همچنان وجود دارد)؛ هم از موقعیت «سلطه» بر خانواده، قبیله و قومیت خودی برخوردار می‌شود؛ هم بخشی از «سلطه‌ی قوم‌گرایانه»‌ی پشتوها بر دیگر اقوام خواهد بود؛ و.... 

طبیعی است که طالب بودن آرزوی بسیاری در بین اقشار پایین جامعه‌ی افغانستان باشد، بی‌آنکه نیازی به تحصیلات حوزوی یا آموزش نظامی و حتی آموزش تشکیلاتی و تقید به دستورالعمل‌های آنان داشته باشد.

رضا نساجی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان