کد خبر: ۲۶۹۹۱
تاریخ انتشار: ۱۴ شهريور ۱۴۰۰ - ۰۸:۱۸-05 September 2021
اگر عمر زمین را چهار میلیارد و نیم سال بدانیم، چیزی حدود پانصد میلیون سال بعد از بوجود آمدن زمین، یعنی حدود چهار میلیارد سال قبل، اولین جاندار جنبنده تک سلولی، باکتری‌ها، با تکثیرخود سرتاسر پوسته زمین را اشغال کردند.
باکتری‌ها در هر شرایط روی زمین توانایی ماندن و تکثیر شدن دارند. ساختمان ریز و ساده ای دارند که شامل  سیتوپلاسمی است که همه اعضای پروتیین ساز در درون شان شناور است و پرده های محکمی بدورشان کشیده می‌شود که آنها را از عوامل آسیب رسان دور نگهدارد. 

مهمترین خصلت باکتری ها شاید قدرت جنبندگی قصد مندانه آنها باشد که به وسیله ابزار تعبیه شده ای چون تاژک در سطح بیرونی تن تک سلولی شان عملی می شود. جنبش این باکتری ها کاملا هدف دار و قصد مند در جهت تداوم حیات است. 

زیرا باکتری‌ها با همین ساختمان ساده و کوچک خود می توانند محیط را از نظر تامین بقای خود ارزش گذاری کنند و با واکنش های هیجانی ساده و ابتدایی به سویی حرکت کنند که مواد تغذیه ای کافی برای بقا و تکثیر دارند و از محلی فرار کنند که با خواسته‌های اولیه بقا و تکثیرش متنافر است. به قول  فرانچسکو وارلا (نوروبیولوژیست و فیلسوف)، باکتری‌ها با همین کنش ساده است که برای شرایط زیست محیطی خود معنا و ارزش ایجاد می کنند.  

از طرف دیگر عجیب این است که این جنبنده ریز تک سلولی علاوه براینکه واکنش های اولیه عاطفی ارزش گذار بر محیط خود دارد، رفتاری اجتماعی هم دارد. چون از طریق تغییرات مولکولی، علایم بیوشیمیایی خاصی ایجاد می‌کند که بتواند  دوست و دشمن، رفیق و رقیب، فامیل و غریبه را از هم افتراق دهد. 

در شرایط تهدید کننده، باکتری ها در محیط هایی چسبیده به هم زندگی می کنند، زیرا که  ارزیابی بیوشیمیایی از قدرت گروهی خود برای همزیستی دارند و بر اساس این قدرت گروهی از محدوده زندگی خود دفاع می کنند. و بر همین اساس با دیگر باکتری‌ها مشارکت و تعاون دارند. فامیل و غریبه را از هم افتراق می دهند. اگر فامیلی نیز با گروه همکاری نکند، تقلب کند، از جمع خود بیرون می کنند. در طی یک بررسی مشاهده شده که دو گروه متخاصم و یک گروه صلح طلب باکتری، پس از دوازده هزار نسل، توانستند به بقای گروهی خود ادامه بدهند. 

این تک سلولی های ساده و ابتدایی چنان سریع تکثیر می شوند که جمعیت شان در عرض زیر ده دقیقه به دو برابر افزایش می یابد، به قول ادولفو لیناس، آنها چنان سریع  تکثیر می‌بابند، که مرگ ناممکن بنظر می رسد. اما همین باکتری ها بعد از ششصد میلیون سال  زندگی، گاه مسالمت آمیز و گاه خصمانه در کنار یکدیگر، بالاخره در هم ادغام می شوند و تک سلولی‌های کامل تری را  می‌سازند. اما برای همین تک سلولی های تکمیل شده نیز دو میلیارد سال دیگر طول می کشد تا بتوانند برای  ایجاد جانواران پر سلولی به وحدت برسند. 

لیناس می اندیشد شاید پر سلولی شدن جانوران  یکی از بزنگاه های تاریخ طبیعی بوده باشد زیرا که تعهد کامل از فرد به جمع منتقل شود و با قبول مرگ برنامه ریزی شده سلولی در جمع، زیستن متشخصانه سلولی در یک کالبد واحد اتفاق می افتد.

جالب این است که ما انسانهای پر سلولی دارای مغز، احساس، ذهن و آگاهی و شعور و فرهنگ که فقط چیزی کمتر از پنجاه هزار سال تاریخ حضور بر روی زمین داریم، بعد از گذشت هفده قرن از تاریخ تمدن خود بر روی زمین توانستیم باکتری‌ها این اولین موجودات تک سلولی چهار میلیارد ساله را در زیر میکروسکوپی که ساختیم ببینیم و امروزه تا این اندازه در باره آنها بدانیم. 

به قول انتونیو داماسیو در کتاب جدیدش، از دوران پیدایش تک یاخته ای ها از چهار میلیارد سال قبل تا کنون،استراتژی رفتار اجتماعی موجودات زنده بر روی زمین، هم چنان اصل و اساس خود را حفظ کرده است. و بدیهی است که  تنها ما انسان ها نیستیم که راه و رسم اجتماعی زیستن بر روی زمین را می دانیم.

به علاوه، ما مدت ها نمی‌دانستیم که اگر خود از تریلیون‌ها سلول و میلیارد ها نورون تشکیل شده ایم و مغز و ذهن و فرهنگ برخواسته از آن داریم، در عین حال هم در چین های پوست و مخاط، بویژه  دستگاه گوارش بدن خود، از بیلیون ها باکتری (خیلی بیشتر از تعداد سلول های بدن خود) در صلح و صفا پذیرایی می کنیم. 

این جمعیت عظیم منحصر به فرد از باکتری‌ها از دورانی که در شکم مادر شکل می‌گیریم تا زمانی که می‌میریم در یک داد و ستد دوستانه و صلح طلبانه‌ای مشغول بازی برد برد با ما هستند.  (گرچه تعدادی از آنها نیز برای ما بیماریزا می شوند و ما با انتی بیوتیک ها به جنگ آنها می رویم). 

باکتری های دوست  از شکم مادر با ما هستند و بسته به شرایط جغرافیایی، اجتماعی فرهنگی و تاریخی و عادات تغذیه ای خاص مان، تنوع ترکیبی متفاوتی پیدا می کنند. بنابراین،  ترکیب زیست جمعی آنها در جهاز هاضمه ما برای هر فردی منحصر به فرد است. به اندازه گوناگونی تعداد ابنای بشر بر روی کره خاکی این ترکیب متفاوت خواهد بود و تفاوت آنها چون اثرانگشت انسان است. 

این باکتری ها به ایمن سازی خاص بدن ما نیز خصوصیات منحصر به فرد می دهند. جدیدا معلوم شده است که آنها حتی قادرند مواد ژنتیکی با بدن انسان رد و بدل کنند و  در ارتباط  با دستگاه عصبی شکمی و مغزی در خلق و خوی، حال خوش یا بد، احساس افسردگی یا شادی و عشق  نیز دخالت داشته باشند. 

با این احوال آیا بهتر نیست که با خضوع بیشتری به طبعیت بنگریم و خود را تافته جدا بافته ای از جریان تکامل روی زمین ندانیم.‌

عبدالرحمن نجل رحیم


روزنامه شرق 
NajlNeuro
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان