کد خبر: ۲۶۹۷۸
تاریخ انتشار: ۱۳ شهريور ۱۴۰۰ - ۱۰:۰۰-04 September 2021
در باب فلسفه از دو حیث می‌توان سخن گفت: روش فلسفی و علم فلسفه
فلسفه عبارت‌ است از: خردورزی استدلالی درباره وجود به نحو کلی. براین اساس فلسفه پیش ازآنکه علم باشد،یک سنخ مواجهه با عالم و یک نوع نگاه به موجودات و هستی می‌باشد. 

چنانچه انسان سعی کند از مجرای قواعد عقلی پیرامون هستی و حقیقت عالم فکر کند فعل او را نگاه و روش فلسفی گویند. اما در طول زمان سعی شد‌که این نوع نگاه به یک علم مدون با قوانین مشخص وقواعد متعین تبدیل شود. لذا بامساعی ارباب فکر و اصحاب نظر علمی به نام فلسفه شکل گرفت.

به موازات این دو تلقی،مخالفین و منتقدین فلسفه به دو گروه تقسیم می‌شوند. گروه اول انتقاداتی به علم فلسفه دارند. البته انتقادات این گروه به مثابه رشد و تکامل فلسفه می‌باشد. و گروه دوم باسنخ نگاه فلسفی و بالتبع با علم فلسفه مخالف می‌باشند.

 مکتب تفکیک جزء گروه دوم است. یکی از روش‌های استاد محمدرضا حکیمی در جهت نقد روش و سنخ نگاه فلسفی، استناد به مسلمات‌ عند الخصم است. یعنی ایشان سعی کرده شواهدی‌ از کلام خودفیلسوفان درجهت اثبات نقض ونفی نگاه فلسفی ارائه کند. ازجمله استناد به‌ کلام علامه طباطبایی درجهت عدم جمع بین قرآن و روش فلسفه و عرفان است. ایشان درکتاب (مقام عقل) اعتقاد دارد که مرحوم علامه قائل به جدایی دین وفلسفه وعرفان بوده.

حکیمی دراین باره می‌گوید: (این طرز فکرخاص اصحاب مکتب تفکیک نیست اهل نظر و ابتلا می‌دانند دین ماهیةً و منشاءً چیزی است و فلسفه چیزی و عرفان چیز دیگر. از اینگونه اعترافات صریح از سوی پختگان اهل فن بسیار است ازجمله علامه طباطبایی ایشان کسانی را که در صدد جمع بین فلسفه و عرفان و دین بر آمده‌اند را به چهار دسته تقسیم می‌کند: 

اول_کسانی که خواستند میان ظواهر دینی و عرفان جمع کنند مثل ابن عربی
دوم_کسانی که خواستند بین فلسفه و عرفان جمع کنند مثل فارابی وسهروردی سوم_کسانی که خواستند میان ظواهر دینی وفلسفه جمع کنند مانند قاضی سعید چهارم_کسانی که خواستند میان همه یعنی فلسفه، دین و عرفان جمع کنند مثل ابن سینا و صدرالمتالهین و سپس درباره حاصل تلاش و کوشش این چهاردسته می‌فرماید: با وجود همه این تلاشها اختلاف ریشه‌ای میان این سه طریق (فلسفه،عرفان،دین) به قوت خودباقی است و کوششهای فراوانی که برای ریشه کن کردن این آتش به عمل آمده نتیجه‌ای نداشته جز ریشه‌ای‌تر شدن این اختلاف و شعله‌ورتر شدن آتش ناسازگاری بطوریکه دیگر درمانی برای آن نمی‌شود مانند مرگ که درمانی ندارد.این سخن صریح یکی ازبزرگان و شارحان فلسفه اسلامی است وحجتی است برای کسانی که به فلسفه نگاهی سطحی اندیشانه و تعصب آلود دارند شایدکه متنبه شوند.)

اما اصل سخن علامه طباطبایی درجلد پنجم کتاب تفسیر المیزان چنین است:
(بالجملة فهذه طرق ثلاثة فى البحث عن الحقائق والكشف عنها: الظواهر 
الدينية وطريق البحث العقلى وطريق تصفية النفس،أخذبكل منهاطائفة من 
المسلمين على مابين الطوائف الثلاث من التنازع والتدافع وجمعهم فى ذلك 
كزوايا المثلث.)

مرحوم حکیمی عبارت«الطوائف الثلاث » را به «الطـرق الثلاثـة» ترجمـه 
كرده است. به عبارتی علامه می‌فرمايد: «جمع ميان ظاهرگرايان،فيلسوفان وعارفان»ممكن نشده و نخواهدشد. درحالی که مرحوم حكيمى ترجمـه كرده اند: «جمع ميان ظواهر دین، عرفان‌ و برهان» ممكن نشده و نخواهد شد. 

به عبارتی مرحوم علامه بین مقام ثبوت واثبات تفکیک قائل شده وفرموده: در مقام ثبوت و آنچه در عالم خارج محقق شده این است که طايفه‌های سه گانه، یعنی: فقها و متکلمین، فیلسوفان و اهل‌ منطق، عارفان‌ و اهل تصوف، افراد و ارباب این سه طریق اختلافاتشان زیاد است و در طول تاریخ با یکدیگر نزاع داشتند. و نتوانسته‌اند به یک توافق کلی دست یابند. به عبارتی سخن علامه پیرامون مقام اثبات نیست یعنی نمی‌گوید که: خود طرق سه‌گانه یعنی ظواهردین با طريق بحث عقلى و طريق تصفيه نفس بایکدیگر غيرقابل جمع اند. 

مرحوم علامه در تکمیل سخن خود می‌گوید: 
(وقدعرفت أن الكتاب يصدق من كل من الطـرق ماهـوحق وحاشاأن يكون 
هناك باطن حق ولايوافقه ظاهره وحاشا أن يكون هناك حق من ظاهر أو بـاطن 
والبرهان الحق يدفعه ويناقضه.....امكان ندارد(حاشا)كه ظاهروباطن قرآن باهم نسازندياظاهروباطن، مخالف برهان عقلى باشند.) یعنی اگر مرحوم حکیمی به این قسمت دوم کلام مرحوم علامه توجه می‌کردند دچار چنین خلط مهمی نمی‌شدند.

جالب اینجاست که با آنکه علامه در قسمت دوم صراحتا ظواهر دین و طریق عقلی و طریق ذوق و شهود را با یکدیگر قابل جمع می‌داند باز هم جناب حکیمی به کلام خود پافشاری می‌کند و می‌گوید: (اختلاف ريشه‌ای ميان اين سه طريق (فلسفه، عرفان و دين)به قوت خود باقى است)!

این بیان نشان دهنده آن است که مرحوم حکیمی بیش ازآنکه دعو فهم وتفسیر سخن علامه را داشته باشد در صدد اثبات نگاه تفکیکی خود بوده است.

محسن بهرامی


اشراق

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان