کد خبر: ۲۶۹۷۲
تاریخ انتشار: ۱۲ شهريور ۱۴۰۰ - ۲۲:۴۴-03 September 2021
من اهل روستای «کوده»ی صومعه‌سرای گیلانم.
در اواخر دهه‌ی شصت دیپلم «فرهنگ و ادب» گرفتم و وارد دانشگاه شدم. ورودی سال ۱۳۶۷. ادبیات فارسی خوانده‌ام. سال ۱۳۷۵ فوق‌لیسانس گرفته‌ام و دکترا را بیست سال بعد! 

اسم شناسنامه‌ای من «نقی» است که مادرم انتخاب کرده بود. و نام دوم من «سینا» است که در سال ۱۳۶۵ با توهم این‌همانی روز تولد من در اول شهریور ماه با روز تولد «ابن‌سینا» برساخته شده است. توهم را نمی‌توان از تاریخ جدا کرد. اکنون  بجز هم‌محلی‌های من کسی مرا «نقی» نمی‌شناسد. 

اینها حرف‌های خصوصی بودند، شاید خواننده‌ای بگوید: «خوب که چی؟» اما تاریخ در امر خصوصی است. اعتراف می‌تواند ساختار امر عمومی را واکاوی کند که چرا تاریخ این‌گونه برساخته می‌شود؟ امر خصوصی تاریخیت‌اش را از امر عمومی می‌گیرد. بنابراین از خواننده تقاضا می‌کنم که به ادامه‌ی مطلب بیشتر دقت کند  و ضرورت این مقدمه و میل آن را به استعاره شدن دریابد.

در سال ۶۸ شعر و شاعری برایم ضرورت شد. بودن در جهان شعر، هدف اصلی من در ادبیات است. سال ۱۳۶۹ برای اولین بار به خاطر علاقه‌ای که به شعر «شمس لنگرودی» داشتم به دیدارش رفتم. شمس را انسانی «فرشته‌خو» یافتم و هنوز هم می‌دانم و بسیار هم مدیون او هستم. دشمنانش شاید ندانند که چقدر انسان فوق‌العاده‌ای است.  

به شمس هم گفته‌ام من شعرهای تو را بیشتر از هر کس می‌فهمم و بی‌تردید باید برای فهم جهان تو  چیزی پر طول و عرضی بنویسم. شمس نامش «شمس» نبود. او در شناسنامه محمدتقی جواهری گیلانی است که به «شمس لنگرودی» معروف شده است. 

در سال هفتاد وسوسه شدم که که نام شاعریم را به تقلید از شمس «سینا کودهی» بگذارم اما از آنجایی که همیشه از ناسیونالیسم ترسیده‌ام بر این وسوسه غالب شدم؛ حتی نامم را «سینا جهاندیده کودهی» نگذاشتم. و روستای کوده را فقط در درونم حفظ کرده‌ام. من اکنون سی و چند سال است که در رشت ساکنم و از همه‌ی زمین‌های روستای کوده جز قبرهای مقدس پدر و مادرم، چیزی از آن من نیست. با این همه «کوده» را بیشتر از هر سرزمینی دوست دارد. اما این تعصب از کجا آمده است؟ 

همانطور که در گذشته اشاره کرده‌ام ناسیونالیسم قومی از  اواخر دهه‌ی شصت و اوایل هفتاد در ایران شکل گرفت. همان زمانی که اقوام ایرانی دیگر لهجه‌ی خود را در تهران پنهان نکردند. همان دهه‌‌هایی که دیگر «لهجه داشتن» و شهرستانی بودن نوعی احساس فرودستی نبود و «انسان شهرستانی» در حال بازیابی هویت خود بود.  

همان زمانی که زن و شوهر شهرستانی در خیابان‌های تهران به راحتی به زبان مادری خود سخن گفتند. همان زمانی که اقوام گیلک و کرد و تالش و مازنی و... فریاد زدند زبان مادریشان دیگر  «گویش» نیست. همان زمانی که ده‌ها کتاب در بارهای گویش‌شناسی و زبان‌شناسی اقوام نوشته شد. 

همان زمانی که قصه‌ها و افسانه‌های محلی شهرستان‌ها جمع شد. این یک چرخش عظیم بود که اتفاق می‌افتاد. باقی مانده‌ی خاک نیما را به «یوش» آوردند. باقی ماند‌ه‌ی خاک میزا کوچک خان به رشت. شورای شهر بوجود آمد. سردیس و تندیس نخبگان شهرستانی، شهرستان‌ها را آذین کرد. در همین زمان اتفاق دیگری هم  افتاد. 

پیش از این شاید تنها دکتر شفیعی کدکنی بود از «بازگشت روح» به «کدکن»  می‌گفت. چنانکه ثابت کرد عطار نیشابوری باید «کدکنی» باشد. بنابراین این تنها محمد تقی جواهری گیلانی نبود که از «لنگرود »می‌گفت تمام ایرانیان از خاستگاه قومی خود دفاع کردند. در این شرایط تاریخی بود که نام روستاها به‌مثابه‌ی «پسوند گفتمانی» به انتهای نام و نام خانوادگی اشخاص بازگشت. 

اگر چه این بازگشت ظاهراً در شناسنامه‌ها فرض شده بود. این گونه بود که «دکتر محمود فتوحی» شد «محمود فتوحی رودمعجنی.» و دکتر پورخالقی شد پور‌خالقی چترودی»(هر دو از استادانم)

حاشیه علیه متن قیام کرده است. ناسیونالیسم، قواعد مرکزگرایانه‌ی خود را تغییر داده  و اقوام ایران علیه مرکز قیام کرده‌اند «شعر اقوام» این گونه شکل گرفت است. تعصبات قومی اینچنین سر برآورده است. چیزی را که پهلوی اول سرکوب کرده بود  اکنون به شکل «امر تروماتیک» و سرکوب‌شده بازگشته است. این آگاهی «مرکز» را تهدید می‌کند و زبان فارسی رقیبان بزرگ و حتی خطرناک پیدا کرده است. 

رضاشاه با ارتش مرکزی و مرکز قرار دادن زبان فارسی، خود را «پهلوی» خواند. درست بر همین قاعده بود که شوش‌های قومی چون قیام جنگل، قیام بختیاریان، قیام ستارخان را سرکوب کرد. اما هر چیز سرکوب شده باز می‌گردد. زبان‌های قومی در حال احتضاراند. این مرگ زودرس نیز از قاعده‌ی ناسیونالیسم برخاسته است. نالسیونالیسم شمشیر دو لبه است. چنانکه اکنون تیزی آن به سمت زبان فارسی است.

نویسنده: سینا جهاندیده


تبارشناسی کتاب
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان