کد خبر: ۲۶۹۷۱
تاریخ انتشار: ۱۲ شهريور ۱۴۰۰ - ۲۰:۱۰-03 September 2021
خسروپرویز پادشاه ساسانی، مترجمی داشت به نام زید بن عدی؛ زید چون بدانست که خسروپرویز به زنان میل دارد به وصف زیبایی دختران نعمان بن منذر پرداخت و پادشاه را به عقد دختران او برانگیخت.
شاه با اینکه غرور و اجتناب نُعمان را از وصلت با ایرانیان می‌دانست خواستگاران را نزد نعمان فرستاد. 

نعمان گفت: اما  خسروپرویز با وجود گاوان عراق (مدائن/قلب ایران‌شهر) بی‌نیاز است از دختران سیه‌چردۀ عرب. 

زید مترجم، واژۀ "بقر" را (که در شعر عربی استعاره برای زنان سیه‌چشم زیباست) تحت اللفظ به «گاو» فارسی ترجمه کرد و معنای سخن نعمان بسیار زشت و موهن شد. مجلس را خراب کرد. پرویز در خشم شد و فرمان داد بروند نعمان را زیر پای پیل له کنند.

ابومنصور ثَعالِبی، دانشمند و ادیب نامدار ساکن نیشابور (ف ۴۲۰ ق) این حکایت را پس از ارائه فهرستی از استعاره‌های زنان در ادب عربی بیان کرده است. او در رسالۀ الکنایةُ و التَعریض (باب اول) می‌نویسد: عرب‌ها برای اشارت به زنان از کنایات (استعاره‌های) زیادی بهره می‌گیرند. این استعاره‌ها در شعر و ادب و تاریخ و اخبار عربان فراوان است. برخی از آنها عبارتند از:

۱. میش: (النَعجة)؛ یک استعارۀ قرآنی است در قصۀ داود (ع) «ان هذا اخي له تسع وتسعون نعجة ولي نعجة واحدة».  مفسران گفته‌اند نعجة يعني زن.  "أي إمرأة "

۲. گوسفند: (الشاة)؛ در شعر عنترة العبسي آمده:  
يا شاة ما قنص لمن حلت له ... حرمت على وليها لم تحرم. مراد از این استعاره، از صید است. 

۳. شتر: (القَلُوص)؛  مادۀ نه ساله و جوان را گویند. جمع آن قُلُصٌ و قَلاَئِصُ است.

۴. درخت بلند: (السَرحة) حميد بن ثور سروده است: 
أبى الله الا أن سرحةَ مالك
علي كل أفنان العضاه تروق

۵. کشتزار: (الحرث)؛ از آیه قرآن گرفته شده، «نساؤكم حرثٌ لكم» 

۶‌. رختخواب: (الفراش)؛ قرآن در وصف بهشت فرموده «وفرش مرفوعة» که آن را به زنان والا و فاخر تفسیر کرده‌اند. (تفسیر طبرسی). 

۷. آستانه: (العتبة) در قصۀ ابراهيم (ع)

۸. شیشۀ نازک: (القارورة)؛ رسول الله (ص) به مردی که زنانش را سوار شتر می‌برد فرمود: «رفقاً بالقوارير». مراقب شیشه‌ها باش.

۹. سبد خرما: (القوصرة)؛ در این بیت شعر : 
أفلح مَن كانت له قَوصرة
 يأكل منها كل يوم مرة

۱۰. کفش: (النعل) از قول عمر نقل است که «المرأة نعل يلبسها الرجل إذا شاء لا إذا شاءت هي». 
 
۱۱. زنجیر: (الغل)؛ یکی از حکمای عرب در بارۀ زنان گفته است: «منهن الودود والولود القعود ومنهن غل يضعه الله في عنق من يشاء ويفكه عمن يشاء»

۱۲. بند: (القيد) در شعر أبوالحسن الجوهري الجرجاني : 
وقد كنت معقولا بأهلي مقيداً 
وها أنا من ذاك العقال مسيب

۱۳. سایه: (الظلة)؛ در این شعر 
«واني محتاج إلى موت ظلتي 
ولكن متاع السوء باق معمر»
 
۱۴.گاو وحشی: (الجآذر) الجُؤْذَرُ و الجُؤْذُرُ بفتح الذال وضمها، البقرة الوحشية. به خاطر چشمان درشت‌اش.
 در شعر ذو الرمة:
كأنّا رمتنا بالعيونِ التي بدت
 جَآذِرُ حَوْضَى مِنْ جُيُوبِ الْبَرَاقعِ

۱۵. آهو: (الظبي). الظَّبي العربي: الغزال الأَعفر. در شعر مهيار الديلمي: 
«فأين الظباء العامراتك بالظبي     
ثنى ً وفرادي غافلاتٍ وشردا»

۱۶. گاو وحشی زیباچشم آفریقایی: (المَهَاةُ) بقرةٌ وحشيَّة إفريقيّة ذات قرون مستقيمة أو منحنية قليلاً، يُشبَّه بها في حُسن العينين. در شعر محيي الدين بن عربي: «يا أولى الألبابِ، يا أولى النُّهى      همتُ ما بينَ المهاة ِ والمها» 

۱۷. گاو: (البقرة)

این نگاه شیئی‌واره به زن در خاورمیانه هنوز تغییر چندانی نکرده است. حقوق زنان و نقش اجتماعی ایشان همچنان تابعی از این طرح‌واره‌های استعاری است.

دکتر محمود فتوحی

نقل از: کاروند پارسی



نقل معانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان