کد خبر: ۲۶۹۴۱
تاریخ انتشار: ۱۰ شهريور ۱۴۰۰ - ۲۲:۴۱-01 September 2021
جهان یک قفل بی‌کلید است. هر کلیدی برایش بسازی رمزش را تغییر می‌دهد.
جهان یک معدن قفل نیز هست؛ اما معدن کلید، یک توهم است.  توهمی که آدمها را امیدوار می‌کند. هر چقدر جهان با برخی معرفت‌های اسطوره‌ای ساده‌سازی شده است، بالاخره مشخص شده این ساده‌سازی، فریبنده است. 

به همین دلیل وقتی چیزی کشف می‌شود، توهم ساده کردن جهان هم شکل می‌گیرد. اما تاریخ علم نشان می‌دهد که جهان قرن به قرن پیچیده تر شده است. به همین دلیل تاریخ علم را می‌توان آگاهی به نادانی یا همان تاریخ قفل دانست. 

من می‌خواستم از تاریخ دور زدن سانسور بگویم که از قفل شروع کردم. تاریخ سانسور هم به گونه‌ای همان تاریخ قفل جهان است. اما با این تفاوت که سانسور قفلی است که مدام کلید خود را جستجو می‌کند. البته جهان مدام سانسور می‌کند. یکی از بزرگ‌ترین سانسورهای جهان آشکار نکردن «واقعیت» است. 

هم در «نومن» و «فنومن» کانت می‌توان سانسور را یافت و هم در «خودآگاه» و «ناخودآگاه» فروید. اما اگر این ساختار را جزو تاریخ قفل جهان بدانیم از سانسوری می‌توان یاد کرد که «دیگری» علیه ما به کار می‌گیرد. سانسور همیشه واقعیت را پنهان نمی‌کند بلکه سبب می‌شود تا خلاقیت‌هایی علیه سانسور فعال شود. اگر  در ایران انواع سانسورها است  انواع دور زدن‌های سانسور نیز وجود دارد. 

شعر نو ایران یکی از مهم ترین دستاوردهای سانسور در ایران است. یعنی شاعران با سانسور خلاق‌تر می‌شدند. بنابراین دیالکتیک سانسور بسیار پیچیده است. شاملو می‌گفت هر شعری می‌تواند کارکرد همان نامه‌ای را داشته باشد که میرزا رضای کرمانی به ناصرالدین شاه داد‌ه‌است؛ نامه‌ای که در زیرش تپانچه‌ای پنهان بود. نیما در رویای سمبولیسم بودلری بود اما سانسور نه تنها شعر او را بلکه شعر چندین نسل را تبدیل به «سمبولیسم اجتماعی» کرد. راستی سمبولیسم اجتماعی دیگر چه صیغه‌ای است؟! شاعران می‌خواستند شعر بگویند یا پیام رمزدار بفرستند؟ 

اگر کسی درباره‌ی تاریخ دور زدن سانسور در ایران تحقیق کند شک ندارم کتابش به چند جلد خواهد رسید. یک جلد قطور را فقط باید اختصاص داد به ناشران. یک جلد را به روزنامه‌نگاران یک جلد را هم باید اختصاص داد به دانشگاهیان. اما من فکر می‌کنم تاریخ دور زدن سانسور در دانشگاه‌های ایران از همه جالب‌تر باشد. زیرا دور زدن محافظه‌کارانه از همه‌ی دور زدن‌ها پیچیده‌تر است. 

استادان دانشگاه کتاب‌های بسیاری نوشته‌اند که رابطه وجودی با آن ندارند. مثلا در نظر بگیرید چند کتاب مقاله نوشته شده است که فوکو تحت تأثیر انقلاب ایران بوده است؟ چقدر مقاله نوشته شده است که در آن کلماتی است که نویسنده به آن اعتقاد ندارد؟ دانشگاه‌های ایران با رتوریک و بازنمایی از سانسور عبور می‌کنند.

وقتی بخشی از رمان «کوری» ساراماگو را می‌خواندم به جاهایی رسیدم که باید سانسور می‌شد. اما غبرایی به گونه‌ای این قسمت را ترجمه کرده بود که به عقل ساراماگو هم نمی‌رسید که چگونه می‌توان از سانسور ایران گذشت. البته من فکر می‌کنم ممیزان کتاب به خلاقیت غبرایی درود فرستادند. رمان‌ها ترجمه شده در ایران پر از استعاره‌های است که ما را به یاد سمبولیسم اجتماعی می‌اندازد. مترجم کدهایی را به کار می‌گیرد و خواننده‌ی هوشمند کدها را باز می‌کند. 

فروید از سانسور ناخودآگاه بسیار گفته است. چیزی توسط «ایگو» یا «سوپر ایگو» سانسور می‌شود و به ناخودآگاه می‌آید اما ناخودآگاه پس از اینکه «ایگو» از هوشیاری می‌افتند خودش را به سرزمین خودآگاه می‌رساند و با نشانه‌های عجیب و غریب رد پا می‌گذارد. این هم نوعی دور زدن سانسور است که معلوم نیست چرا پنهان کرده و حالا دارد آشکار می‌کند!  دولت ایران خیلی چیزها را قدغن می‌کند اما عملا هست. ماهواره قدغن است اما همه دارند تلگرام فیلتر است اما فیلتر شکن هست. 

این نوع دور زدن خیلی عجیب است آدم خودش را دور بزند! درست مثل پدرهای ایرانی. پدران ایرانی هم این گونه‌اند می‌داند بچه‌اش خلاف می‌کند اما انکار می‌کند. می‌بیند که این دارد فلان کار را می‌کند اما خودش را به ندیدن می‌زند. اصلا تمام چیزها را می‌داند اما می‌گوید فرزندانم بی‌نظیرند. کار که از کار می‌گذرد بیشترین داد و بیداد را پدر می‌کند که چرا به من نگفتید که این اعتیاد دارد تا قبرش را می‌کندم. ای بابا تو که همه چیز را می‌دانستی! این هم یکی از شکل‌های دور زدن سانسور در ایران است.

نویسنده: سینا جهاندیده


تبارشناسی کتاب
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان