کد خبر: ۲۶۸۹۶
تاریخ انتشار: ۰۷ شهريور ۱۴۰۰ - ۱۶:۲۲-29 August 2021
نهان ما آدمیان با یک حقیقت پر راز و رمزی تخمیر و عجین شده که در بحرانهای مهم در عرصه زندگی؛ "خدا خدا"ی مان بلند است و از او رفع بلاء را خواستاریم. ریشه این حقیقت را باید در آیه "یاایها الناس انتم فقراء الی الله" یافت.
اما در این بین حقیقت دیگری مطرح است که یا نمی‌دانیم و یا از آن غافلیم که راه رهایی از مشکلات و بحران‌ها و یا رسیدن به مطلوب و مقصود در دعاها در گِرو "سپاس از خدا" است که از آن به "حمد" نام می‌بریم. اجازه دهید قبل پاسخ به "چرائیِ حمد دربحرانها "با ارزش بی بدیل "حمدالهی" آشنا شویم.

عظمت سپاس از خدا؛

امام علی(ع) در مقایسه جایگاه ویژه حمد با جایگاه تسبیح می فرمایند:
"التسبیح نصف المیزان و الحمد لله یملأ المیزان"؛ «تسبیح» نصف میزان است ولی«حمد» تمام میزان را پر می کند. [کافی]
 
براساس این فرمایش امیرالمومنین برتری حمد نسبت به تسبیح تثبت می‌شود، اما این برتری، نیاز به تحلیل دارد. شاید سخن استاد مطهری که ریشه در کلمات عارفان دارد، در اینجا مفید باشد که می‌گوید:

"در مفهوم حمد سه عنصر در آنِ واحد دخیل است: ستایش، سپاس، پرستش. به عبارت دیگر: حمد؛ ستایش سپاسگزارانه پَرستشانه است." پس؛ آنچه در تسبیح است در حمد با اضافات بیشتر نهادینه شده.

حمد و سپاس در همه حالات

دستورالعمل زیبای اهلبیت (ع) بر این نقطه است که درهرشرائطی ؛ نباید از "حمد و سپاس" غافل شد، حتی در سخت ترین شرائط زندگی و ابتلائات مانند؛ بیماری وفقر و... 

این حدیث را با تامل ملاحظه کنید؛ امام صادق(ع) فرمود:
پيامبر خدا(ص) هرگاه ازچيزى خوشحال می‌شد می‌فرمود: «الحمد للّه على هذه النعمة - خدا را بر اين نعمت سپاس»، و هرگاه امر ناراحت كننده اى به ايشان میرسيد می‌فرمود: «الحمد للّه على كلّ حال - خدا در هر حال ستودنى است ». [الكافی]

پرسش مهم در این نقطه است چرا باید در سخت ترین شرائط باز هم "حمدالهی" گوئیم؟

پاسخ نخست از راه "تعبد" است. بدین معنا؛ از آنجا که ما بنده ایم و او خداست، پس باید به مقتضای عبودیت و بندگی در هر شرائطی حمدگو باشیم. 

اما برای این سوال می‌توانیم پاسخ عقلانی نیز عرضه کنیم، که؛ 

اولا؛ ما همانگونه که درآرامش ها و زیبایی ها حمدگوی الهی هستیم در سختی ها هم سپاسگو هستیم تا به محضرش عرضه داریم که ما از آن دسته بندگان نیستیم که در وقت خوشی‌ها ثناء گویت باشیم، ولی در وقت سختی ها قهر کنیم.

و ثانیا؛ لحظه "حمدوسپاس" لحظه شنیدنِ خاص خداست که صدای بنده اش را می‌شنود و ما با حمدگویی ازاین فرصت مهم ملکوتی کمال بهره رامیبریم . و این تحلیل معرفتی بسی ارزشمند است.

توضیح کوتاه این مطلب چنین است که در اذکار مهمه نماز، این ذکر است؛ "سمع الله لمن حمده"، یعنی؛ خدا سپاسگوییِ آنکه او را حمد می‌کند می‌شنود.

ذکر «سمع الله لمن حمده» بر اساس نصوص دینی و روایات دارای دومعنا میتواند باشد؛ از یک سوی؛ "دعا" است یعنی خدایا آنکه تو را حمد می‌کند، حمد او را بشنو. و از سوی دیگر می‌تواند یک معنا عمیق معرفتی داشته که درکتابهای عرفانی که استادمان علامه حسن زاده آملی از آنها به "صُحف عرفانیه" یاد می‌کردند، به عنوان روایت نقل شده که؛ خدای متعال به زبان بنده‌اش می‌‌گوید و بنده از حضرت ربوبی خبر می‌دهد که؛ خدا ستایش بنده‌‌اش را شنیده است. و این مطلب بسیار عمیق است و باید جویایندگان معرفت در این وادی را به کتاب مهمی چون "فتوحات مکیه" ارجاع داد .

تبیین معنای "خدا حمد را می‌شنود"

حضرت استاد ما آیت الله جوادی آملی می‌فرمودند:

"خداوند سبحان دو سمع و شنیدن دارد: «سمع مطلق» که همه چیز حتی بدگویی بدان را نیز می‌شنود. و «سمع خاص»، این همان چیزی است که ما در تعبیرات محاوره‌ای می‌‌گوییم: فلان شخص حرف ما را نشنیده است. یعنی؛ به آن ترتیب اثر نداده است. نه این که متوجه نشده است. و این که گفته می‌شود: خدا «سمیع الدعاء» است؛ یعنی گوش به حرف دعا کننده داده و به آن ترتیب اثر می‌دهد، و معنای، «سمع الله لمن حمده» این خواهد بود که خداوند تحمید سالک واصل را شنیده می‌گیرد و بر آن، آثار خاص را مترتب می‌کند."

ارزش حمد با دلِ شکسته

با توجه به تحلیل معرفتی فوق، خدای مهربان "حمد" را میشنود و آثار پرباری که  بر آن مترتب است را به "عبد" خود کرامت می‌فرماید. اما مهم توجه به این نکته است که همین "حمد" که خدا آن را می‌شنود و راه اتصال آدمی به مبداء آفرینش و حضور در محضر او می‌شود، در یک حالتی این "حمد" به طرف معبود، سرعت بیشتری می‌گیرد و آثتر نقدتر و افزون‌تری به ارمغان می‌آورد و آن لحظاتی است که آدمی در مواجهه با ابتلائات و مشکلات قرار گرفته باشد و طبعا دل شکسته‌ای پیدا کرده، اینجاست که در باطن و نفس خویش لطافتی می‌یابد، که "حمد" توام با چنین حالت انکسار و شکستگی؛ نشان از نزدیک شدن دل به دلدار دارد.


هادی سروش
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان