کد خبر: ۲۶۸۲۵
تاریخ انتشار: ۰۳ شهريور ۱۴۰۰ - ۱۱:۵۳-25 August 2021
اگر بخواهیم علوم و فنون را بر اساسِ دقت مرتب کنیم این ترتیب بد نیست:
ریاضی و منطق
فیزیک
شیمی/ زیست‌شناسی...
زمین‌شناسی/جغرافیا...
مهندسی
پزشکی
اقتصاد
جامعه‌شناسی و سیاست
روان‌شناسی
روان‌شناسی را عجالتا کنار بگذاریم. یک بخشِ آن زیست‌شناسی و پزشکی و علومِ شناختی است که کارکردِ خودش را دارد و بخشِ دیگرش هوشمندی، درک و حکمتِ عملیِ روان‌شناس برای چاره‌جویی. بقیه هر چه هست به دیده‌ی من بسیار مشکوک است. نوعی بازی و ارضای نفسانی و خیال‌پردازیِ روان‌شناس با سرک کشیدن در زندگیِ «بیمار» و ربط دادنِ چیزهای بی‌ربط به یکدیگر و ایجادِ توهمِ ذهنیِ مضاعف! 

البته رجوع به روان‌شناس برای کسانی که نمی‌توانند زندگی را تحمل کنند احتمالا بهتر از امتناع است زیرا بالاخره بنا به تجربه ممکن است حرفِ مفیدی بزند و این در حالتی است که خودِ وضعیتِ فعلی قابلِ تحمل نیست و دیگر چطور ممکن است بدتر شود؟! بدتر نمی‌شود و نهایت این است که از یک نوع بدتری به نوعِ دیگری تغییر می‌کند که آن هم به دَرَک! حالا عرضم چیزِ دیگری است و لطفا این حاشیه جایِ متن را نگیرد!

می‌خواهم بگویم بدبختانه هر چه علمی دقیق‌تر باشد کمتر در نیک‌زیستیِ نوعِ انسانی دخیل و موثر است و آنجا که دخالتِ انسانی بسیار موثر است معیارهایِ دقیقی وجود ندارد.

 سیاست مهمترین عامل در بهروزی یا تیره‌روزیِ انسان‌هاست. ولی سنجه و معیارِ مشخصی برای حکمرانیِ خوب نداریم. سیاست باید معطوف به خیرِ جمعی باشد. خیرِ جمعی هم مقوله‌ای علمی نیست. فلسفی است. چون هر چه از جنسِ ارزش باشد یا ارزش مقومِ ذاتش باشد، از آن جهت که ارزش مقومِ ذاتِ اوست متعلَقِ بررسیِ علمی واقع نمی‌شود. 

مسخره‌بازی‌های پوزیتیویستی که مثلا پرسش‌نامه درست کنیم و بدهیم به دخترهای زیبای دانشکده پر کنند و بگویند کدام ارزشمندتر است و از یک تا پنج نمره بدهند البته در اینجا منظور نیست. 

اما خودِ فلسفه چطور؟ مادرِ همه‌ی عدمِ قطعیت‌ها و ناسازگاری‌هاست! البته این تقصیرِ فلسفه نیست. چون حقیقت برای هر عقلی متفاوت است. عقل مراتب دارد. این غیر از نسبی‌انگاری است. توضیحش دشوار است. ربطِ کمی هم به بحثِ ما دارد.  خلاصه این که سیاست به معنایِ علمِ حکمرانی علمِ دقیقی نیست. چون نگاه و چشم‌انداز و افق و ارزش در آن دخیل است و دورِ اینها یک خمِ بسته کشیدیم و اسمش را گذاشتیم فلسفه. فلسفه در همه‌ی علوم نافذ است اما نه به یک اندازه و عمق. در سیاست از همه نافذتر است و در ریاضیات از همه کمتر. ولی به هر حال نفوذ دارد.

اما عدمِ دقت همیشه به نفوذِ فلسفه برنمی‌گردد. گاهی عواملِ دیگری هست. مثلا در مهندسی ما مجبوریم جاهایی که راهِ حل‌های تحلیلی و ریاضیاتی وجود ندارد از تقریب‌ها استفاده کنیم که اگر چه اصولِ آنها هم ریاضیاتی است ولی به هر حال می‌دانیم نتیجه دقیق نیست. 

جایی که چند متغیر با هم درگیرند یا می‌دانیم خطای سیستماتیک وجود دارد مجبوریم کاملا عملی پیش برویم و نتیجه‌محور باشیم. و از آنجا که آزمون‌ها همواره بالذات خاص هستند نه کلی، همیشه تعمیم‌ها احتمالِ خطا دارند و دقت را پایین می‌آورند.

ما همه مدیونِ پاستور و فلمینگ و ادیسون و تسلا و  ... هستیم و فکر می‌کنیم آنها دنیا را بسیار تغییر داده‌اند. اما اهمیتِ یک تصمیمِ سیاسیِ درست در سعادتِ یک ملت بسیار بیشتر از اهمیتِ یک فناوری است. همچنین تاثیرِ سیاست‌های درستِ اقتصادی در گرسنه نماندنِ مردمِ یک سرزمین بیش از مساعیِ دانشمندان برای اصلاحِ نباتات اهمیت دارد و تازه فناوری باید در دستِ سیاستمدار و اقتصاددانِ کاردان به کار گرفته شود تا نتیجه بدهد.

آنجا که تصمیم خطیرتر و مهم‌تر و تعیین‌کننده‌تر است احتمالِ اشتباه بیشتر است و متقاعد کردنِ دیگران به درستیِ تصمیم دشوارتر. ضمنِ این که هیچکس مانعِ شما برای حلِ مسائلِ جبر یا بررسیِ جلبک‌ها نخواهد شد ولی برای قرارگیری در جایگاهِ تصمیم‌گیری‌های کلان نخست باید این جایگاه را به دست آورد! 

معمولا مردان و زنانِ عمل می‌خواهند حاصلِ کوشش و رنجِ خود را در این دنیا به دست آورند. صرفِ عمر بر سرِ ریاضی و فیزیک ریسکِ بسیار کمتری برای دیدنِ نتیجه‌ی دلپسند دارد تا کوشش در اقتصاد و سیاست چون افزون بر همه‌ی عللِ پیشگفته در اینجا عاملیت‌های همبسته‌ی متعددی هست که نتیجه‌ی کوششِ شخص را متاثر می‌سازد.

 در سیاست، به لحاظِ روشی و منشی، باید به تاثیرگذاری‌های جزئی و ناچیز بسنده کرد ولی تنها یک اراده‌ی بزرگ با دیدی بسیار روشن می‌تواند برای هدفِ بزرگ تن به تاثیرگذاری‌های بسیار کوچک دهد! گاه می‌شود که افقِ مرد/زنِ سیاسی چند نسل را در برمی‌گیرد...

محمود رضوانی 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان