کد خبر: ۲۶۶۹۲
تاریخ انتشار: ۲۶ مرداد ۱۴۰۰ - ۱۶:۳۳-17 August 2021
از امام رضا، علیه‌السلام، نقل شده‌است که فرمودند: «اصْحَبِ السُّلْطَانَ بِالْحَذَرِ وَ الصَّدِيقَ بِالتَّوَاضُعِ وَ الْعَدُوَّ بِالتَّحَرُّزِ وَ الْعَامَّةَ بِالْبِشْرِ.» نزهة‌الناظروتنبيه‌الخاطر، ص۱۳۳
«با سلطان، با «حَذَر»(احتیاط) هم‌نشینی کن،
و با دوست، با «تواضع»،
و با دشمن، با «احتراز»(تحفّظ)،
و با مردم، با «خوش‌رویی».»
 
در ادامه، در مورد هر یک از این فرازها، توضیحاتی ارائه می‌گردد. اما پیش از آن، دو نکته کلی: «مصاحبت» به معنای ملازمت، هم‌راهی، هم‌نشینی، هم‌صحبتی و... است.

امام در این حدیث، به «مصاحبت» با این چهار گروه «اَمر» فرموده‌اند. بنابراین لازم است که در صورت فراهم بودن شرایط و نبود مفسده‌ای بزرگتر، با تیپ‌های مختلف، مصاحبت داشت؛ با سلطان، دوست، دشمن و با توده‌ی مردم. این صحیح نیست که انسان، دایره ارتباطاتش را به قشر خاصی محدود نماید و با سایرین کاری نداشته باشد، بلکه با ملاحظات و قیود خاصی، مصاحبت با تیپ‌های مختلف لازم است.

توضیحاتی که پیرامون این حدیث ذکر می‌شود، برگرفته از بیانات حجت‌الاسلام امیر غنوی می‌باشد.

هم‌نشینی با سلطان

از امام رضا، علیه‌السلام، نقل شده‌است که فرمودند:
«اصْحَبِ السُّلْطَانَ بِالْحَذَرِ» نزهة‌الناظروتنبيه‌الخاطر، ص۱۳۳

«با سلطان، با «حذر»(احتیاط) هم‌نشینی کن»

سلطان: کسی که با قهر و غلبه بر مجموعه‌ی تحت اختیارش تسلط دارد

حَذَر: احتراز از چیز ترسناک، احتیاط، هوش‌یاری، حالت آمادگی برای دفع ضرری که در کمین است
فرض کنید قرار است در اتاقی تاریک که پر از خرده‌شیشه است، قدم بگذارید. چطور با احتیاط گام برمی‌دارید؛ در هر قدم، آرام با نوکِ پای‌تان زمین را لمس می‌کنید و ابتدا مطمئن می‌شوید زیر پایتان شیشه نباشد، بعد پایتان را با احتیاط می‌گذارید و گام بعدی را بر می‌دارید؟

یا فرض کنید در خط مقدم جبهه، نگهبانِ شب هستید. چطور هوش‌یاری خود را حفظ می‌کنید و هر لحظه آماده‌ی عکس‌العمل در مقابل خطر احتمالی هستید؟ 
به این حالت «حَذَر» گفته می‌شود.
 
در مصاحبت با سلطان باید چنین حالتی داشت.
آقابالاسری که او تعیین تکلیف می‌کند، اما حاضر شده ما را به مصاحبت بپذیرد، نه باید از آن طرف بام افتاد و دوری کرد و روابط را تیره نمود، و نه باید از این طرف بام افتاد و خودمانی شد و رو بازی کرد. 

چرا که سلطان می‌خواهد سلطه‌اش را همچنان حفظ کند و اگر کوچک‌ترین خطری از جانب ما احساس کند، به ما آسیب خواهد رساند.

هم‌نشینی با دوست

ز امام رضا، علیه‌السلام، نقل شده‌است که فرمودند:
«[اصْحَبِ] الصَّدِيقَ بِالتَّوَاضُعِ» نزهة‌الناظروتنبيه‌الخاطر، ص۱۳۳

«با دوست، با «تواضع» هم‌نشینی کن»
 
صدیق: دوست نزدیک، کسی که با انسان رو راست است، اهل دروغ و دو رویی و دو رنگی نیست (البته این حالت دو طرفه است؛ یعنی کسانی صدیقِ یکدیگرند که هر دو نسبت به هم چنین باشند.)
تواضع: خواری، فروتنی، پایین آوردنِ خویش

نسبت به دوستان نزدیک باید تواضع داشت. نه این‌که فخر فروخت و از سوابق درخشان و مدارک و اموال و امکانات خود گفت.
چرا که...

اولاً بقاءِ دوستی، وابسته به تواضع است. چه بسیار دوستی‌هایی که با تکبّر از بین رفته‌اند.
و ثانیاً تواضع موجب دفع حساسیت‌ها، جلوگیری از حسادت‌ها و در نتیجه؛ حفظ انسان از یک‌سری آسیب‌دیدگی‌ها می‌شود.

اما این «تواضع» باید واقعی باشد، نه ساختگی.
برای این منظور، وقتی خود را نسبت به دوست‌مان برتر می‌یابیم، به این نکات نیز توجه داشته باشیم که:

شاید امکانات او، کمتر از امکانات من بوده و او به‌نسبت داشته‌هایش، در این زمینه رشد بهتری داشته؛ امکاناتی مانند هوش و ذکاوت، مال و ثروت، موقعیت خانوادگی و اجتماعی، خُلقیات و ویژگی‌هایی که به ارث می‌رسند و...

شاید او در زمینه‌های دیگر برتر باشد؛ در زمینه‌هایی که من از آن‌ها ناآگاهم.
من گناهانی مرتکب شده‌ام که او انجام نداده. (هرکس به کردار خود به‌خوبی آگاه است.)
شاید او باتقواتر باشد و نزد خداوند جای‌گاه بهتری داشته باشد.

هم‌نشینی با دشمن

از امام رضا، علیه‌السلام، نقل شده‌است که فرمودند:
«[اصْحَبِ] الْعَدُوَّ بِالتَّحَرُّزِ» نزهة‌الناظروتنبيه‌الخاطر، ص۱۳۳

«با دشمن، با «احتراز» (تحفّظ) هم‌نشینی کن»
 
عدو: دشمن، کسی که اهل تجاوز و تعدّی به حقوق یا اموال انسان است، کسی که نسبت به انسان کینه دارد.

تحرّز: تحفُّظ، پنهان‌کاری، پرهیز، خودداری، چیزی را محکم و پنهان نگاه داشتن
(حِرز: جایگاهی امن، محفوظ از دید دیگران و مصون از سرقت؛ مانند گاوصندوق، کمدِ قفل دار، جیبِ داخل لباس)
 
مصاحبت با دشمن نیز، اگر منفعتش بیش از ضررش باشد، لازم است،
چرا که فوائدی دارد؛ در این مصاحبت می‌توان:

دشمن را شناسائی کرد، 
به نقشه‌ها و نقاط ضعف و قوتش پی برد، 
شاید بتوان نقشه‌هایش را خنثی کرد، یا از کینه و دشمنی‌اش کاست، 
بلکه شاید بتوان او را از دشمنی منصرف کرد و با خود همراه نمود.
 
البته نباید فراموش کرد که او دشمن است و اهل کینه و تجاوز. لذا همان‌طور که امام امر فرمودند، این مصاحبت باید همراه با تحرُّز باشد. باید سعی کنیم خود را در حِرز قرار دهیم، نه آن‌که شل شویم و رو بازی کنیم، بلکه لازم است پنهان‌کاری نماییم تا دشمن به نقشه‌ها و نقاط ضعف و قوت‌مان پی نبرد و غافل‌گیرمان نسازد. 

نکته: فرق است میان «سلطان» و «دشمن»؛

سلطان، لزوماً دشمن نیست. او می‌خواهد سلطه‌اش را حفظ کند و تا وقتی خیالش از این بابت راحت باشد، آسیبی نخواهد رساند. (مگر این‌که به دشمنی با ما برخیزد.)

دشمن، هرچند هم‌رده‌ی ما باشد و تسلطی نداشته باشد، اما از روی کینه و دشمنی، می‌خواهد در اولین فرصت حمله‌ای کند و صدمه‌ای بزند.

هم‌نشینی با مردم

از امام رضا، علیه‌السلام، نقل شده‌است که فرمودند:
«[اصْحَبِ] الْعَامَّةَ بِالْبِشْرِ» نزهة‌الناظروتنبيه‌الخاطر، ص۱۳۳

«با مردم، با «خوش‌رویی» هم‌نشینی کن.»

 عامة: عموم مردم، توده‌ی مردم
بِشر: خوش‌رویی، گشاده‌رویی، بشاشت

با مردم نیز باید با روی خوش هم‌نشین شد. مصاحبت و هم‌نشینی، غیر از برخوردِ عادی و گذراست. لازم است که با عموم مردم هم‌نشین شد، 

چرا که هم‌نشینی با روی خوش؛
کینه‌ها را از میان برمی‌دارد ۱
محبت‌ها را جلب می‌کند ۲
دوستان‌مان را زیاد می‌کند
و ارتباطات‌مان را گسترده می‌نماید.
به این ترتیب، هم فعالیت‌هامان در جامعه سهل‌تر می‌شود، و هم زمینه‌ای برای تأثیرگذاریِ مثبت بر دیگران و تربیت آنان فراهم می‌شود.


پاورقی

۱. قال رسول الله صلّی‌الله‌علیه‌وآله‏: «حُسْنُ‏ الْبِشْرِ يَذْهَبُ بِالسَّخِيمَةِ.»؛ «خوش‌رویی، کینه را از بین می‌برد.» (الكافي،ج‏۲،ص۱۰۴)
۲. قال علی علیه‌السلام: «سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ.»؛ «خوش‌رویی، سببِ محبت است.» (غررالحكم،ج۴،ص۱۲۶)



 حدیثنا
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان