کد خبر: ۲۶۶۵۷
تاریخ انتشار: ۲۵ مرداد ۱۴۰۰ - ۱۱:۰۴-16 August 2021
گانگلیون یا کیست سینوویال مچ دست شایعترین توده یا تومور خوش خیم دست است. منشا این توده از کپسول مفصلی مچ دست و گاهی اوقات از غلاف سینوویال تاندون میباشد.
علت بروز این توده به روشنی مشخص نشده است با این حال ممکن است ضربات مکرر واره به مچ یا حرکات مکرر و یکنواخت مچ دست موجب این بیماری شود. به این توده غلیظک هم میگویند.

شایعترین علت برجستگی در پشت مچ دست گانگلیون است

 علائم بالینی گانگلیون در مچ دست
شایعترین علامت این بیماری که موجب مراجعه بیمار به پزشک میشود وجود یک توده برجسته در پشت مچ دست است. این توده سطحی نرم و گرد و یکنواخت دارد. گاهی اوقات توده نرم بوده ولی در اکثر موارد سفت است.

توده ممکن است دردناک باشد و در مواردی درد بیمار تظاهر بیشتری از برجسته بودن آن دارد. از دیگر علائم گانگلیون فشار آن به اعصاب مچ دست است. این فشار میتواند موجب فلج عصب و بروز علائمی مانند بیحسی یا گزگز کند.

از دیگر علائم گانگلیون احساس ضعف و ناراحتی در دست است.

شایعترین محل گانگلیون پشت مچ دست است. دومین محل شایع قدام (جلو) مچ دست نزدیک شریان رادیال است و سومین محل شایع گانگلیون در قدام و قاعده انگشتان دست میباشد. گانگلیون های خلف (پشت) دست معمولا ثابت، نرم و گرد می باشند. در درون کیست های گانگلیونی، مایعی زرد رنگ، ژلاتیتی و چسبناک وجود دارد. گانگلیون های کف دست معمولا سفت و دردناک هستند.

سیر بالینی گانگلیون چیست؟

کیست های گانگلیونی ممکن است به مرور زمان بزرگتر یا کوچکتر شده و یا حتی محو شود. پس اندازه آن متغیر است. معمولا در هنگامی که بیمار فعالیت های زیادی را با مچ دست انجام میدهد کیست بزرگتر میشود.

کیست ممکن است مدتی محو شده و پس از مدتی دوباره عود کند. در بسیاری اوقات بیماری حتی بدون درمان پس از چند سال محو میشود.

درمان گانگلیون چیست

گانگلیون توده خوش خیم و بی ضرری است و در بسیاری اوقات خودبخود خوب میشود پس معمولا نیازی به درمان ندارد و پزشک به بیمار اطمینان میدهد که توده مشکلی برای وی ایجاد نخواهد کرد. در صورتی که گانگلیون دردناک باشد استفاده از بریس های مچ دست میتواند به رفع درد کمک کند. 

بعضی درمان ها بصورت سنتی انجام میشوند مانند ضربه ناگهانی به توده و ترکاندن آن و یا گذاشتن یک سکه روی توده و بستن آن. تاثیر این درمان ها مشخص نیست. درمان های دیگری مانند خارج کردن مایع کیست با سوزن و تزربق کورتیکوستروئید در درون کیست هم وجود دارد.

در همه درمان های ذکر شده احتمال عود توده وجود دارد. مطمئن ترین درمان با کمترین احتمال عود درمان جراحی است. این جراحی در صورتی که با بیهوشی عمومی انجام شود احتمال عود کمتری در مقایسه با جراحی با بیحسی موضعی دارد.

روش دیگر برداشتن کیست با روش آرتروسکوپی است که زخم محل جراحی در این روش کوچکتر از روش های جراحی سنتی است. در تمام روش های ذکر شده کل کیسه بافتی که توده را درست کرده است همراه با مایع درون آن یکجا از بدن خارج میشود./  دکتر مهرداد منصوری "متخصص ارتوپدی”

***

کیست گانگلیون کیسه‌ای از بافت خوش خیم است که اغلب روی دست یا مچ دست ایجاد می‌شود و معمولاً به یک تاندون یا مفصل متصل است. کیست‌های گانگلیون در بافت نرم پشت مچ دست شایع هستند، زیرا 60٪ تا 70٪ در امتداد جلو یا عقب مچ دست ایجاد می‌شوند. این کیست‌ها حاوی مایع چسبناکی هستند که شبیه مایع مفصلی روان کننده است که به طور طبیعی مفاصل و غلاف‌های تاندون را می‌پوشاند. کیست ممکن است مانند یک بادکنک آبی متورم و کمی متحرک در زیر سطح پوست شما احساس شود.

کیست‌های گانگلیون گرد یا بیضی شکل هستند و اندازه آن‌ها متفاوت است. اندازه‌ی کیست‌های کوچک گانگلیون ممکن است بزرگتر از یک نخود نباشد، یا حتی آنقدر ریز باشد که نتوانید آن را در بدن خود احساس کنید. اما کیست‌های بزرگتر می‌توانند بزرگتر از انگور – قطر حدود یک اینچ یا حدود 2.5 سانتی‌متر – باشند و حتی ممکن است تعداد کمی از آن‌ها به اندازه آلو تبدیل شوند. روی مچ دست، کیست های گانگلیون بسته به محل قرارگیری آن‌ها نام‌های مختلفی دارند:

کیست گانگلیون دورسال: کیست گانگلیونی دورسال مچ دست، در قسمت پشت مچ دست ایجاد می‌شود.

کیست گانگلیونی ولار: کیست گانگلیونی مچ دست ولار، در قسمت زیر مچ دست است.
به ندرت ممکن است کیست گانگلیون روی پا یا مچ پا یا نزدیک سایر مفاصل بدن ایجاد شود.

اندازه‌ی کیست گانگلیون می‌تواند تغییر کند. برای مثال اگر در حرکات تکراری با مفصل آسیب دیده حرکت کنید اندازه آن افزایش و با استفاده کمتر از مفصل آسیب دیده، اندازه‌ی کیست کوچکتر می‌شود. فردی که هر روز حرکت شنا (پوش آپ) را انجام می‌دهد، فشار مکرر به مچ دست وارد می‌کند و ممکن است با ادامه تکرارهای روزانه، به کیست گانگلیون مبتلا شود. برخلاف توده‌های سرطانی، این کیست‌ها هرگز به مناطق دیگر بدن سرایت نمی‌کنند.

کیست‌های گانگلیون همیشه دردناک نیستند، اما در صورت تشکیل کیست نزدیک به عصب مچ دست یا دست می‌توانند دردناک شوند. کیستی که در کنار عصب قرار دارد ممکن است باعث درد، بی‌حسی، احساس سوزن سوزن شدن، کاهش دامنه حرکت یا ضعف عضلانی شود – اگر کیست خیلی کوچک باشد، توده‌ی قابل مشاهده نیست. اگر کیست نزدیک مفصل قرار گیرد، می‌تواند در حرکت و عملکرد مچ دست نیز اختلال ایجاد کند.

کیست‌های گانگلیون ممکن است به خودی خود برطرف شوند زیرا بدن شما به مرور زمان مایعات را جذب می‌کند. 58٪ کیست‌ها از این طریق برطرف می‌شوند. اگر کیست شما ادامه پیدا کند، دردناک باشد یا انجام کارهای روزمره یا شرکت در سرگرمی‌هایی که از آن لذت می‌برید را دشوار کند، باید به دنبال درمان پزشکی باشید.

علت کیست‌های گانگلیون چیست؟

علت کیست گانگلیون هنوز مشخص نیست و به نظر می‌رسد که این کیست‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که بافت اطراف تاندون یا مفصل از جای خود بیرون زده است. کیست‌های گانگلیون اغلب هنگامی ایجاد می‌شوند که مقداری از مایع سینوویال که مفاصل را پوشانده است، به ناحیه‌ای از بافت زیر پوست نشت می‌کند. همچنین می‌دانیم که آن‌ها به طور مکرر در مفاصل مبتلا به آرتروز یا در نتیجه فعالیت‌های استرس تکراری ایجاد می‌شوند.

دانشمندان در مورد مکانیسم های دقیق تشکیل کیست یا اینکه افراد برای جلوگیری از ایجاد کیست گانگلیون چه کاری می‌توانند انجام دهند مطمئن نیستند. یک نظریه این است که بدن با ایجاد کیست به عنوان نوعی تاول داخلی به آسیب یا استفاده بیش از حد پاسخ می‌دهد. دیگر این که پارگی‌های کوچک در کپسول مفصل یا غشای تاندون باعث می‌شود که مایع سینوویال به بیرون تراوش کند و باعث ایجاد کیست شود.

برخی از عوامل خطر برای ایجاد کیست‌های گانگلیون چیست؟

عوامل خطر برای ایجاد کیست‌های گانگلیون

پزشکان چند فاکتور خطر را تشخیص داده‌اند که می‌تواند به این معنی باشد که فرد احتمال بیشتری برای ایجاد کیست گانگلیون دارد:

آرتروز: فردی که از قبل آرتروز داشته باشد بیشتر در معرض خطر ابتلا به کیست گانگلیون در مفاصل است.
ضربه به مفصل یا تاندون: کیست‌های گانگلیون در افرادی که آسیب به تاندون یا مفصل را تجربه کرده‌اند نیز شایع است.
سن: کیست‌های گانگلیون بیشتر در افراد بین 15 تا 40 سال دیده می‌شود، اگرچه در کودکان خردسال و افراد مسن نیز وجود دارد.
جنسیت: کیست‌های گانگلیون در زنان بیشتر از مردان ایجاد می‌شود.

مراجعه به پزشک برای کیست گانگلیون

آیا هنگام بروز کیست گانگلیون باید به پزشک مراجعه کنید؟ بستگی دارد. از آنجا که این کیست‌ها اغلب به خودی خود از بین می‌روند، بسیاری از افراد روش انتظار و دیدن را انتخاب می‌کنند، به خصوص اگر کیست کوچک باشد و باعث ناراحتی نشود. اگر کیست بزرگ یا دردناک است و با عملکرد روزانه شما تداخل دارد، بهتر است نظر پزشک را بگیرید.

برای تشخیص کیست گانگلیون، پزشک ممکن است ابتدا چند آزمایش ساده مانند تاباندن نور به کیست برای تعیین اینکه آیا بافت کیست جامد است یا کیسه‌ای پر از مایع، انجام دهد. پزشک همچنین ممکن است کیست را به آرامی لمس کند تا میزان ناراحتی ایجاد شده را ارزیابی کند. بعد از این آزمایشات، ممکن است آزمایش تصویربرداری مانند رادیوگرافی، سونوگرافی یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) داشته باشید. این روش‌ها می‌توانند مواردی مانند آرتروز و تومورهای سرطانی را رد کنند.

همچنین ممکن است پزشک برای تأیید تشخیص از آسپیراسیون استفاده کند. در روش آسپیراسیون با استفاده از سرنگ و سوزن، مقداری مایعات از کیست خارج می‌شود. اگر توده کیست گانگلیون باشد، حاوی مایع تقریباً شفاف است.

پس از برداشتن کیست‌، می توانید موارد زیر را برای بهبودی انجام دهید:

آتل کردن: بعد از آسپیراسیون یا جراحی برای برداشتن کیست گانگلیون، احتمالاً به مدت یک هفته یا بیشتر در دست خود آتل دارید. آتل از محل برش محافظت می‌کند و از حرکت بیش از حد مفصل آسیب دیده تا زمان بهبودی جلوگیری می‌کند. آتل را فقط تا زمانی که پزشک توصیه کرده استفاده کنید – پوشیدن طولانی‌تر آن باعث سفت شدن مفصل و طولانی شدن زمان بهبودی می‌شود.

زمان لازم برای بهبودی: بسته به محل کیست، بهبودی کامل دو هفته تا دو ماه طول می‌کشد. شرکت در تمرینات توصیه شده توسط پزشک، می‌تواند به سرعت بهبودی کمک کند.

فیزیوتراپی: با فیزیوتراپی، کیست گانگلیون از بین نخواهد رفت. با این حال، تمرینات فیزیوتراپی اغلب در بهبودی پس از برداشتن کیست مفید هستند. این تمرینات می‌توانند به شما در بازیابی قدرت و دامنه حرکتی کامل به مچ و دست کمک کنند. تقویت عضلات همچنین می‌تواند از آسیب دیدگی مفصل در آینده جلوگیری و احتمال تشکیل کیست را کاهش دهد.

پارگی کیست گانگلیون چیست؟

گاهی اوقات، اگر به دنبال درمان نباشید، ممکن است کیست گانگلیون به خودی خود پاره شود. کیست گانگلیون پاره شده به ویژه در کودکان و افرادی که در ورزش فعالیت دارند، شایع است زیرا ممکن است کیست در هنگام افتادن سخت در زمین بازی یا زمین پاره شود. بسیاری از پارگی‌های کیست گانگلیون به دلیل فشار و آسیب‌های شدید اتفاق می‌افتد، یا به این دلیل که فرد به مانعی برخورد می‌کند و یا روی زمین می‌افتد یا به این دلیل که فرد در تلاش برای از بین بردن کیست، عمیقا آن را دستکاری می‌کند.

با پارگی کیست گانگلیون چه اتفاقی می‌افتد؟ با وارد کردن فشار، کیست در داخل می‌ترکد و مایعات در زیر پوست پخش می‌شود. در نهایت، جریان خون آن را جذب می‌کند. ناحیه آسیب دیده به مدت چند روز قرمز، زخم و متورم خواهد شد. همچنین ممکن است احساسی شبیه احساس آب جاری در امتداد محل پارگی کیست داشته باشید.

چگونه می‌توان کیست گانگلیون پاره شده را درمان کرد؟

پارگی کیست گانگلیون معمولاً برای سلامتی شما خطرناک نیست، اما به دلیل نشت مایع کیست در بافت عضلانی اطراف، می‌تواند برای چندین روز دردناک باشد. درمان کیست گانگلیون به طور کلی شامل کنترل درد شما تا زمانی که ناحیه پارگی بهتر شود، است.

اگر کیست گانگلیون پاره شود چه کاری باید انجام داد؟

بیایید در مورد مراحل درمان برای پارگی کیست گانگلیون بحث کنیم. اگر کیست گانگلیون ترکید، باید این اقدامات را انجام دهید:

ناحیه پارگی را تا حد ممکن بالا نگه دارید.
یخ را روی ناحیه متورم قرار دهید.

در صورت لزوم و طبق دستورالعمل‌های سازنده، مسکن‌های بدون نسخه مصرف کنید.
اگر تغییر رنگ، تورم و ناراحتی در طی چند روز فروکش نکرد یا به نظر می‌رسد در حال بدتر شدن است، به پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول درباره کیست‌های گانگلیون

در زیر چند سوال متداول در مورد کیست گانگلیون و پارگی کیست آورده شده است:

آیا می‌توان کیست گانگلیون را ترکاند؟

ترکاندن کیست گانگلیون از نظر فیزیکی امکان پذیر است. برخی از افراد وسوسه می‌شوند تا با اشیا سنگین به کیست ضربه بزنند و آن را پاره کنند.

به دلایل مختلف، اکیداً توصیه می‌شود از این گزینه خودداری کنید. ترکاندن كيست گانگليونی خود با يك شی مانند يك كتاب سنگين در صورت آسيب رساندن به لايه خارجی پوست، می‌تواند شما را در معرض عفونت قرار دهد. باکتری‌ها می‌توانند از طریق این زخم وارد شده، از طریق حفره کیست به مفصل شما منتقل شوند و باعث عفونت شوند که درمان آن فوق العاده دشوار می‌شود. ضربه زدن به کیست همچنین می‌تواند به بافت‌ها و استخوان‌های ظریف دست و مچ دست آسیب برساند.

وقتی گزینه‌های ایمن‌تر موثرتری در دسترس هستند، نباید کیست را فشار دهید یا دست خود را در معرض شکستگی، آسیب یا عفونت جدی قرار دهید. ترکاندن کیست گانگلیون، دیواره‌های کیست را دست نخورده باقی می‌گذارد، بنابراین ممکن است با مایعات دوباره پر شود و شما را با یک کیست قابل مشاهده دیگر روی بدن خود مواجه کند.

آیا با ترکاندن، کیست گانگلیون آسیب می‌بیند؟

کیست گانگلیون هنگام پارگی می‌تواند دردناک باشد. کیست جدا از اینکه به طور بالقوه در نزدیکی یک عصب در بدن شما قرار دارد، مقدار قابل توجهی مایعات نیز ترشح می‌کند که می‌تواند بافت‌های اطراف را ملتهب و آن‌ها را حساس کند.

برای رفع ناراحتی و درد، می‌توانید از داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کنید. اطمینان حاصل کنید که دستورالعمل‌های قرص را به دقت دنبال کنید و قبل از مصرف طولانی مدت هر یک از این داروها با پزشک مشورت کنید.

آیا می‌توان کیست گانگلیون را ماساژ داد؟

به طور کلی ماساژ، کیست گانگلیون را برطرف نمی‌کند. ماساژ دادن کیست گانگلیون می‌تواند فوایدی داشته باشد – ممکن است باعث نشت مقداری مایعات از کیسه و باعث کوچک شدن کیست شود. اگرچه ماساژ می‌تواند مقدار کمی تسکین ایجاد کند، اما اگر کیست به خودی خود از بین نرود شما باید به دنبال درمان تخصصی‌تر باشید.

چرا کیست گانگلیون من خیلی دردناک است؟

اگر کیست‌های گانگلیون، نزدیک اعصابی که سیگنال‌های حسی را به مغز منتقل می‌کنند، به وجود آمده باشند بسیار دردناک هستند. کیست برآمده، فشار مداوم به عصب وارد می‌کند بنابراین عصب به طور مداوم علائم درد را ارسال می‌کند. اگر کیست گانگلیون شما فوق‌العاده دردناک باشد، احتمالاً بسیار نزدیک به یکی از اعصابی است که از طریق محل آسیب دیده عبور می‌کند.

آیا یخ به کیست گانگلیون کمک می‌کند؟

بعید است که یخ کیست گانگلیون را کوچک کند اما می‌تواند تسکین موقتی درد را ایجاد کند. سعی کنید یک بسته یخ – یا یک بسته بداهه مانند کیسه‌ای از سبزیجات منجمد – را به مدت 20 دقیقه یا هر چند ساعت در محل آسیب دیده قرار دهید. بسته یخ را حتما در یک حوله یا پارچه دیگر بپیچید تا به پوست آسیب نرساند. برای کاهش درد می‌توانید از کمپرس گرم نیز استفاده کنید. گرما همچنین ممکن است با افزایش جریان خون و کمک به تخلیه مایعات برای شما مفید باشد.

اگر کیست گانگلیون شما از قبل ترکیده باشد، یخ همچنین می‌تواند به تسکین درد در محل پارگی کمک کند.

کیست‌های گانگلیون تا چه مدت روی مچ دست هستند؟

مدت زمان وجود کیست‌های گانگلیون می‌تواند بسیار متفاوت باشد. بعید است کیست گانگلیون یک شبه از بین برود اما برخی کیست‌ها در بدن شما ظاهر می‌شوند و پس از چند هفته یا چند ماه از بین می‌روند. بعضی از آن‌ها ممکن است بیش از یک سال بمانند و در نهایت ناپدید شوند. برخی دیگر ممکن است به خودی خود هیچ نشانه‌ای از کوچک شدن نداشته باشند و در این صورت، باید از پزشک مشاوره بگیرید.

چگونه می‌توان خیلی سریع از کیست گانگلیون خلاص شد؟

بهترین روش برای از بین بردن کیست گانگلیون بدون انتظار برای از بین رفتن خود به خودی کیست، یافتن درمان پزشکی حرفه‌ای است. از آنجا که درمان‌های خانگی می‌توانند آسیب بیشتری نسبت به مزایای آن داشته باشند، بهتر است در مورد راه های برداشتن کیست با پزشک صحبت کنید. یک متخصص باتجربه می‌تواند بهترین توصیه را در مورد برداشتن کیست با خیال راحت و موثر به شما ارائه دهد.

زمان مراجعه به پزشک

اگر متوجه وجود توده‌ای در دست، مچ، پا یا قوزک پایتان شدید یا در این بخش‌ها احساس درد کردید، به پزشک مراجعه کنید.  پزشک می‌تواند مشکل شما را تشخیص دهد و در صورت لزوم شما را درمان کند.

علل تشکیل کیست گانگلیون

کسی نمی‌داند که چه عاملی سبب تشکیل کیست گانگلیون می‌شود. این کیست در محل مفصل یا روی تاندون رشد می‌کند و شبیه یک بادکنک کوچک پرآب به نظر می‌رسد که به یک ساقه متصل است. گمان می‌رود این کیست هنگامی تشکیل می‌شود که بافت احاطه‌کننده‌ٔ مفصل یا تاندون متورم شود. داخل کیست با مایعی غلیظ پر شده ‌است؛ این مایع شبیه مایعی است که در مفاصل یا در مجاورت تاندون‌ها وجود دارد.

ریسک‌فاکتورها

عواملی که احتمال تشکیل کیست گانگلیون را افزایش می‌دهند، عبارت‌اند از:

سن و جنس. اگرچه کیست‌های گانگلیون می‌توانند هر کسی را درگیر کنند ولی به‌طور معمول در زنان ۲۰ تا ۴۰ ساله تشکیل می‌شوند.

استئوآرتریت (آرتروز). احتمال تشکیل کیست گانگلیون در مفصل انگشتان دست (مفصلی که در مجاورت ناخن قرار دارد) در افرادی که در این مفاصل دچار آرتریت‌اند، بیشتر است.

آسیب‌دیدگی مفصل یا تاندون. مفاصل یا تاندون‌هایی که در گذشته آسیب دیده‌اند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به کیست‌های گانگلیون‌اند.

درمان گیاهی کیست گانگلیون

زردچوبه برای کاهش درد کیست گانگلیون

زردچوبه از جمله درمان های کاهش درد کیست گانگلیون می باشد که می تواند اثرات خوبی برای درد و التهاب آن باشد. کورکومین موجود در زردچوبه خواص ضد التهاب دارد و می تواند به کاهش درد کمک زیادی کند.

برای تسکین درد با زردچوبه ، زردچوبه را در آب حل کرده و به شکل خمیر در آورید و آن را روی منطقه آسیب دیده بگذارید. اینکار را چند بار تکرار کنید.

کمپرس گرم برای کاهش درد کیست گانگلیون

کمپرس گرم یکی از روش هایی برای کاهش درد و تورم می باشد و زمانی که کیست گانگلیون باعث درد شود می توانید برای آرام کردن آن از کمپرس گرم استفاده کنید.

برای این کار یک حوله را در آب داغ قرار دهید و آب اضافی آن را بگیرید و روی منطقه آسیب دیده به مدت 10 دقیقه قرار دهید، این کار باعث می شود درد در آن ناحیه کاهش یابد اما به درمان کیست کمکی نمی کند

چای سیاه برای بهبود زخم و کاهش درد

چای سیاه می تواند باعث کاهش درد و بهبود بخشیدن زخم های ناشی از کیست مناسب باشد. برای استفاده از چای، یک عدد چای کیسه ای را به مدت 5 دقیقه در آب گرم قرار دهید و آب اضافی آن را با فشار خارج کنید و روی منطقه آسیب دیده قرار دهید

روغن کندر برای درمان کیست گانگلیون

استفاده از روغن کندر برای کاهش درد و همچنین جلوگیری از پیشرفت کیست کمک کند. برای استفاده از این روغن 2 قطره روی کیست بریزید و با یک نوار تمیز آن را ببنیدید. این کار را یکبار در روز انجام دهید و هر دفعه از یک نوار تمیز استفاده کنید.

اکیناسه برای درمان کیست گانگلیون

اکیناسه افزایش دهنده سطح شیمیایی پروپرودین در بدن را افزایش می دهد و سیستم ایمنی را تحریک می کند و می تواند به درمان کیست گانگلیون کمک زیادی کند.

استفاده از پکان اکیناسه به صورت موضعی بر روی محل کیست می تواند به درمان کیست کمک کند و آن را از بین ببرد.

گل آرنیکا برای درمان کیست گانگلیون

گل آرنیکا دارای خواص ضد التهابی بسیار خوبی است و به کاهش درد و تورم کمک زیادی می کند و همچنین گردش خون را افزایش می دهد. با بهبود گردش خون و کاهش تورم می تواند در روند درمان کیست کمک زیادی کند.

اسانس آرنیکا را با مقدار مساوی روغن زیتون یا روغن نارگیل مخلوط کنید و بر روی منطقه آسیب دیده بمالید و به آرامی ماساژ دهید. این کار را سه بار در روز انجام دهید.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان