کد خبر: ۲۶۵۷۳
تاریخ انتشار: ۱۹ مرداد ۱۴۰۰ - ۲۲:۳۹-10 August 2021
هدایت در متن تاریخ سال‌های اول قرن می‌گنجد و نمی‌گنجد.
عصراسلام: گمان می‌کنم او را باید در دو مقام ( بعد، سطح، مرحله...) مطالعه کرد؛ «تاریخی_اجتماعی»  و «تاریخی_فلسفی»

مقام اول: استنباط هدایت از تاریخ: جستجوی هویت ایرانی، توجه به ایران باستان (مانند معاصرانش: پورداود بهروز، پیرنیا...) و میهن پرستی یا درد وطن، و پی‌آمد «منطقی» ؛ این ایرانیگری؛ بیزاری از ایران اسلامی و اساسی‌ترین ویژگی آن، اسلام. نقد این نگرش غیر یا ضد تاریخی از تاریخ.

واکنش هدایت به عنوان فردی اجتماعی از اجتماع زمان خود: مستقیم (حاجی آقا و ...) و غیر مستقیم (وغ وغ ساحاب، ولنگاری و ...)

مقام دوم: مطالعه داستان‌هایی که الزاماً پیوند نزدیک با اجتماع زمان ندارد و به درون مایه‌های «وجودی» و کلی می‌پردازد؛ تنهایی، مرگ، درد زندگی. 

«در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره... (بوف کور، سایه روشن، آفرینگان، زنده به گور و ...»

هدایت در مقام اول در چارچوب اجتماع زمان خود می‌گنجد ولی در مقام دوم نمی‌گنجد. جهانی است، « ایرانی_ اروپایی». در هر دو مقام مرد زمان خود ولی در مقام اول فقط ایرانی و در مقام دوم جهانی است. زمان او یگانه و مکانش دوگانه است. 

گمان می‌کنم بر این گرته بتوان بیست سی صفحه‌ای درباره او نوشت. بهرحال چند روزی است که با دل نگرانی و احساس شدید و مبهمی از ترس و نومیدی و اطمینان و بی‌میلی و دشواری و اشتیاق و سماجت، دور دیگر مطالعه را شروع کرده‌ام و خیلی فرق می‌کند وقتی که آدم نویسنده‌ای را همینطوری بخواند یا بر اساس طرحی در ذهن و ایده، راهنمایی که مثل کورسوی دوری نوری در شب بیابان راهی به دهی بنماید؛ آنهم به آدم پیاده‌ای مثل منکه همیشه باید راهش را کورمال کورمال پیدا کند.

هدایت حاصل تجدد ماست در ادبیات. بررسی او به عنوان بررسی و سنجش تجدد ادبی (و تا اندازه‌ای فرهنگی ایران) اهمیت دارد. شکست و خودکشی او‌ مظهر و نمودار  رازآمیز شکست تجدد در ایران نیست؟ یک سوم شهریور و بیست و دو بهمن که پیاپی در روح آزموده و زندگی می‌شود؛ زیستن پیوسته، ناکامی تاریخ؟ در ۳ شهریور ضربه‌ای از بیرون همه چیز را فرو ریخت و در ۲۲ بهمن فروپاشی از درون و در هدایت این «بیرون»  (اجتماع) و «درون» هر دو با هم گرم کار بودند. مثل یک خواب prémonitoire هدایت هر دو فاجعه را همزمان و پیوسته در روح، می‌زیست. زوال تاریخ و تلاش دردناک و بی‌حاصل ما را برای تندرستی جان.

افتاده‌ام، نمی‌دانم حرفی که بگفتن بیارزد. درباره هدایت دارم یا زور بی‌فایده می‌زنم که ده بیست صفحه را سیاه کنم. بهرحال باید باز بوف کور و چند چیز دیگر و از جمله کتاب یوسف را بخوانم و کمی صبر کنم تا اگر فکر تازه‌ای است برسد و اگر نیست میوه گندیده از درخت بیفتد.دل خوشی ندارم، پکرم. منتظر غزاله‌ام که برای ناهار بیاید پیش من، شاید... کلمه با صفت لازم را پیدا نمی‌کنم. شاید حالم خوب شود؟ خوشحال بشوم؟ دلم روشن بشود؟ از افسردگی دربیایم؟ چقدر همه اینها نارسا، مبتذل و از فرط ابتذال بی‌معنی است و هیچ چیزی را بیان نمی‌کند. چقدر زبان برای عرضه کردن درون و بیرونی کردن آن عاجز است.

۲۵/۳/۹۴

کتاب «رضاشاه» بهبودی امروز تمام شد، البته «رضاشاه بهبودی» است.‌ولی در همه حال پیداست، نگفته و ننوشته از سفیدی های کاغذ پیداست که میهن پرستی و عشق به قدرت مطلق، توام و یکی شده‌اند، برای نوسازی و ساختن کشوری تازه بیتاب است. طاقت صبر کردن ندارد و امان همه را می‌برد. ترس از نظمیه فواره می‌زند، همه را تسخیر و فلج کرده. گرچه بهبودی دائم پرده پوشی و توجیه می‌کند ولی خسیس، مالدوست و پرطمع است و عجب آنکه (در آن موقعیت تاریخی ودر قیاس با همه‌ی دیگران)با وجود همه‌ی این‌ها آدم و پادشاه کپی بود. 

۲۹/۳/۹۴

کتاب یوسف را اینبار با ترجمه‌ی باقر با هم می‌خوانم. هم بوف کور و هم این جستار که معمای نوشتن را « همان معمای تنهایی بیغاره، معمای نبود معنا، معمای جنایت و جنون»  می‌داند مرا گرفتار افسردگی می‌کند. تلخ، تاریک و دلمرده می‌شوم. مثل فرورفتن در گرداب است که بازهم خواهم رفت، نه برای خودآزاری برای کنجکاوی، برای سردرآوردن از ته این گرداب که چیست. اگر چه یوسف می‌گوید که هیچ نیست جز عدم، یک «هیچ» بی‌پایان.

در مورد هدایت همیشه حالت دوگانه‌ای داشته‌ام؛ به عنوان نویسنده همیشه تحسین مرا _بدون شیفتگی_ برمی‌انگیزد. اما به عنوان فردی اجتماعی رفتاری دلبخواه، خودکام و بی‌مسئولیت دارد. با قضاوت‌های خام و بدون شعور اجتماعی که به شدت آزارم می‌دهد.  بدتر از همه اینکه همین ویژگی او پس از مرگش میان کسانی از اهل قلم گل کرد و لاابالی گری برای خودش یکجور روشنفکری شد. بهرحال فعلاً سردرگم هستم و نمی‌دانم چه خواهم کرد. 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان