کد خبر: ۲۶۴۳۶
تاریخ انتشار: ۰۹ مرداد ۱۴۰۰ - ۱۷:۵۱-31 July 2021
مروری بر دروازه های تهران قدیم کنجکاوی انسان را درباره طراحان و معماران این آثار تحریک می‌کند.
عصراسلام: آنان حس زیبایی شناسی و درک تناسبات را بخوبی داشته اند.  آثاری خلق کرده اند که با معماری گذشته یا معاصر خود متفاوتند. در ضمن شاید از جهاتی تحت تاثیر آشنایی با معماری اروپای قصد نداشته اند آن شیوه کمالگرایی ایرانی معماری را مانند دوران صفوی دنبال کنند.

گویا مسئولیتی بر عهده خود می‌دیدند که برای دروازه‌های پایتخت باید بنایی خاص طراحی کنند. بخود اجازه می‌دادند که مرز سنتها را بشکنند و کارهای غیرعادی کنند.

به گوشه ای از یک اثر دقت کنیم، به ستونهای کاملا مستقل دو طرف دروازه گمرک که هم بیرون دیوار است که جایی غیر عادیست، هم درست در وسط دیوارهای جانبی دروازه قرار دارند که آنهم جایی غیر عادیست. غیرعادی تر اینکه روی ستون باری ننشسته و یک سرستون آزاد در فضا داریم. اما پشت سر آن روی دیوار یک نیمدایره داریم که حاشیه آن نیم‌دایره مانند گلبرگ یا برگ هستند. سرستون آزاد در فضا از دید بیننده در مرکز آن نیم‌دایره تمام می‌شود.

اغراق نیست اگر بگوییم طراح عناصر معماری مانند ستون‌ها را نه برای ایفای نقش واقعی دو ستون، بلکه برای تداعی دو ساقه یا تنه دو شاخه گل یا دو درخت در دو طرف دروازه بکار برده و نیمدایرهُ عقب تر روی دیوار برای تداعی یک گل یا تداعی شاخ و برگ یک درخت ساخته شده است. ستون مفهوم سمبولیک رای هدف خاصی بکار رفته، نه بخاطر نیاز سازه‌ای.

حتی پایه ستون با حجم پلکانی خود که بلند تر از خط اِزاره دیوار است از پایین و روی زمین بر نقش مستقل این ساقه یا تنه تاکید می‌کند.

همین یک گوشه این دروازه نشانگر آنست که این کار فقط معماری نیست، ترکیبی از معماری است با آنچه از قرن بیستم باب شده و بنام آرشیگرافیک میشناسیم، که به اشکال متنوعی معماری، مجسمه سازی، نگارگری، گرافیک، خطاطی و غیره را تلفیق می‌کند.

کانسپت هر یک از این دروازه ها برحسب شناخت و برداشت طراح از موضوع و محل آنها شکل گرفته و حساب وکتاب خاص خود را دارند. در هر یک از آنها می‌توان به ایده های طراحی پرداخت. میتوان به قوسها، مناره ها، درها و پنجره ها و کاشیکاری پرداخت. چرا این قوس درون کادر مربع مستطیل قرار گرفته یا آن قوس از مربع مستطیل بیرون زده، چرا کاشیکاری اینجا هماهنگ با حجم هندسی است و آنجا با حجم هندسی بریده شده و غیره و غیره.

همین چند دروازه دریایی از کار پژوهشی در مقابل ما قرار می‌دهند. آنها سرشار از نوآوری و ایده های خلاق هستند. با ابزاری کهنه از زمان خود بسیار جلوتر هستند. برخی از آنان مانند دروازه گمرک، دروازه سبزه میدان یا دروازه نو را میتوان کنار آثار پست مدرن دهه های ۷۰ و۸۰ میلادی گذاشت، در آن سبک کم نمی‌آورند و چه بسا از بسیاری کارها سر هستند.

ما، همه ما، در این سرزمین با دستان خودمان گنجینه هایی از آثار معماری دوران قاجاریه را نابود کردیم. به آنها توجه نکردیم و یا بخاطر ناآگاهی، اشتباه و یا آنچه در سراسر دنیا خاندانهای جدید با میراث خاندان قبلی کردند، حتی خوار شمردیم. حال پس از صد سال شاید بتوانیم آن ارزشها را باز یابیم و به شکلی دیگر ارج نهیم.

نتیجه گیری

در این مقاله کوتاه که به مناسبت یک کلیپ از دروازه های تهران نگاشته شد، دو نکته مهم وجود دارد و امیدوارم مورد توجه پژوهشگران این آثار قرار گیرد:

نخست این امر که شکل غیرعادی و غیر سنتی این بناها بخاطر تلاش برای آفرینش آثاری است که ماموریتی خاص، فوق العاده و منحصربفرد دارند و باید سمبل چیزی باشند که اهمیت آن بسیار بیش از یک بنای معمولی و سنتی است. آن چیز منحصر بفرد شهر تهران است. پایتخت کشوری پهناور با تاریخ و فرهنگی غنی که معروفیت جهانگیر دارد.

دوم آنکه، طراحان بخود اجازه داده اند که از مرزهای معماری سنتی گذشته و آزادانه نو آوری کنند. این نوآوری آنان، مرزهای زمان را نیز شکسته است، تا جاییکه برخی از آفرینش های آنان با اینکه در اواسط قرن نوزدهم میلادی خلق شدند، در مقوله مکتبی قرار می گیرند که قریب صد سال بعد، از دهه های ۴۰ و ۵۰ میلادی در اروپا باب شد و آنرا آرشیگرافیک می‌خوانند. یا نمونه هایی از آنان می‌توانند در سبکی جای گیرند که قریب ۲۰-۳۰ سال بعد در دهه های ۷۰ و ۸۰ میلادی در دنیای غرب آغاز و سپس جهانگیر شد: سبک پست مدرن.

آنان در واقع از دنیای پیشامدرن بدون گذار از مدرنیسم به استقبال معماری پست مدرن یا پسامدرن رفتند.

نویسنده: سیامک درودی آهی



ممالک محروسه ایران

نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۵:۴۶ - ۱۴۰۰/۰۶/۲۷
0
0
تهران از هنگامی که به پایتختی ایران انتخاب شد و دستگاه های دولتی در آن جمع گردید وسیع و آباد شد و جمعیت آن سال به سال افزون گشت و محله ها و خیابان ها و خانه های بسیاری در آن ساخته شد و در دوره فتحعلی شاه و محمد شاه آبادانی شهر ادامه پیدا کرد اما تغییر اساسی ظاهر شهر در دوره ناصری انجام گرفت. در این دوره به علت جمعیت زیاد ناچار رجال و اعیان و سفارتخانه ها در خارج از حصار ×قدیم دست به ایجاد باغ ها و ساختمان های زیادی زدند و حدود شهر به کلی تغییر کرد و قسمت هایی از دشت و صحرا جزء شهر در آمد.اما اگر آثار معماری را از زاویه فضایی ارزیابی کنیم و خلاقیت فضایی در معماری توجه کنیم معماری دوره قاجار ارزش پیدا میکند و در جایگاه تکامل یافته تری نسبت به دوره های قبل از خود قرار می گیرد چرا که در این دوره تنوع فضاها بیشتر می شود و فضاهای نوینی خلق می ×شود.شیوه جدیدی در دوره قاجار در معماری نهادینه شد که معماران ایرانی را بر آن داشت تا عوامل مشخص معماری ایران را با روش و توجه خاصی با عوامل معماری خاور دور در آمیزد و سنت و تجدد را رو در روی هم قرار دهد که از نظر هنری دل پسند باشد.از نقوش سرستون ها یا نقوش بالای سر در ورودی ها گرفته تا عناصری همچون سنتوری فرم پنجره و حتی اقتباس حجمی از فرم ساختمان تنها گوشه ای از معماری ×عصر قاجاریه را نشان می دهد.مطالعات انجام شده نشان میدهد که تاثیر معماری اروپا بر معماری ایران در دوران قاجار ابتدا در ساختمان های سلطنتی و سپس بناهای عمومی و آخر در معماری مسکونی خودش را نشان داد.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان