کد خبر: ۲۵۹۲۹
تاریخ انتشار: ۱۸ تير ۱۴۰۰ - ۱۲:۲۲-09 July 2021
سر زلف تو نباشد، سر زلف دیگر/ از برای دل ما قحط پریشانی نیست (صائب تبریزی)
‏عصراسلام: در شعر فارسی «واسوخت» یک درونمایۀ تغزلی است در بیان بیزاری و رویگردانی عاشق از معشوق. این محتوا در غزل فارسی ‏بی‌سابقه نیست و در غزلها‌ی شاعران پیش از قرن دهم، گاه تک‌بیتی یا غزلی دال بر بیزاری از معشوق دیده ‏می‌شود؛ اما این تجربه - که خلاف سنت تغزل معشوق‌پرستانه در ادب فارسی بود - به شکل گسترده‌ای در غزل وقوعیان بازتاب یافت. ‏واسوخت که واکنشی تند به سوختن افراطی و شیداگریِ ذلیلانۀ عاشقان وقوعی قرن دهم بود در پایان این قرن خود به یک سبکِ متمایز یا ‌‏«پاد سبک» برای غزلِ عاشقانۀ قرن دهم بدل شد.‏

نمونه‌هایی از شعر واسوخت فارسی در قرن دهم

ما ترك‌ سر كوی‌ تو كردیم‌ و گذشتیم‌ ‏    
قطع‌ نظر از كوی‌ تو كردیم‌ و گذشتیم‌ 
                          (لسانی شیرازی، ۳۴۳)‏

چو قبلۀ دگران شد بتی که من دارم
اگر کشند مرا رو به آن نمی‌آرم 
                                  (محتشم)


الهی لال گردم تا نیارم بر زبان نامت 
الهی کر شوم تا نشنوم مِن بعد پیغامت
الهی بشکند دستم که از ذکرت چو لب بندم 
نگیرد خامه و ننویسد از بی‌غیرتی نامت 
الهی مرغ روحم را بسوزد شهپر قدرت ‏
 که از دون همتی مسکن نسازد گوشۀ بامت 
                                           ‏(محتشم کاشانی ف ۹۹۱)

الهی گم شود از دفتر حسن ای پری نامت 
کسی هرگز نبیند بر مراد خود در ایامت 
الهی محتشم گر بار دیگر بر زبان آری
ز خوبان نام آن بدخو بر افتد از جهان نامت ‏ 
                                                 (محتشم) ‏

علی‌نقی کمره‌ای (ف ۱۰۳۰ ق) شاعر قرن یازدهم روگردانی از معشوق را با بی‌پروایی بیشتر بیان می‌کند؛ نکتۀ بی‌سابقه در این غزل این است که شاعر اعتراف ‏می‌کند رفتارش با معشوق تا این زمان، مزورانه و ریاکارانه بوده و در همۀ روزهایی که با معشوق بوده به دلدار ‏دیگری می‌اندیشیده است و تا حالا سخنی نگفته اما اینک که روگردانده پرده از آن عشق بر می‌دارد:‏

من به تقریبی در آن کو پای در گل داشتم 
کافرم گر مهر تو یک ذره در دل داشتم 
خوش‌خرامی دیگر آنجا گاه گاهی ‏می‌گذشت
زان سبب عمری سرکوی تو منزل داشتم  
من که پیشت می‌زدم فریاد و می‌رفتم ز ‏خود 
صورت دلدار دیگر در مقابل داشتم 
از خدنگ غمزۀ شوخ دگر بود این که من 
پیش چشمت حال مرغ نیم‌بسمل داشتم 
راست گویم عشق دلدار دگر دارم نقی
عاقبت اظهار کردم آنچه در دل داشتم

در کتاب صد سال عشق مجازی (تهران ۱۳۹۵، فصل هشتم) درونمایۀ بیزاری و رویگردانی از معشوق و روند آن در شعر فارسی بطور مبسوط بررسی شده است.

نویسنده: دکتر محمود فتوحی

نقل از: کاروند پارسی


نقل معانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان