کد خبر: ۲۵۸۸۶
تاریخ انتشار: ۱۷ تير ۱۴۰۰ - ۰۰:۱۴-08 July 2021
هم‌ولايتي‌هاي ما به زبان شكرين فارسي حرف مي‌زنند؛ اما به مامورلك مي‌گويند: «سُندُلِك»؛ به آبكش مي گويند :«پلاشت»؛ به لانهٔ مرغ خانگي‌ مي‌گويند: «گولوز»؛ به سبد مخصوص نان كه از سقف آويزان مي شود، مي‌گويند: «سِباله».
به جايي از كوچه يا خيابان كه ناگهان عريض مي‌شود، مي‌گويند: «واشُدگاه». به خربزهٔ نارس مي‌گويند: «تُردي». اما خب همين مردم به موتور مي گويند: «موتور». به تلفن هم می‌گويند: «تلفن». اخيرا هم ديده و شنيده شده كه به استيوجابز هم مي‌گويند: «استيوجابز». همين طور به مانيتور نيز مي‌گويند: «مانيتور». مگابايت را هم مگابايت  خطاب مي كنند. 

مبادا گمان كنيد قصد بنده در اين نوشته، تعريف و تمجيد از زبان و لهجهٔ هم‌ولايتي‌هايم است. همچنين مي‌دانم عده‌اي به «سُندُلِكِ» ما مي‌گويند «اوغلان يولداشي»! اين موضوع نيز چيزي از احساسات بنده نسبت به زبان و گويش زادگاهم نمي‌كاهد. فقط خواستم به اين نكته اشاره كنم كه وقتي كسي يا كساني شيء يا وسيله‌اي را مي‌سازند، خودشان هم براي آن اسم انتخاب مي كنند. 

حال اگر اين وسيله به نقاط ديگر جهان صادر شود، مردم ديگر نقاط نيز از همان نامي استفاده مي‌كنند كه سازندگانش به آن داده‌اند؛ مگر اينكه آن وسيله در فرهنگ مقصد، مشابه‌هايي را داشته باشد. يا آن شيء آنقدرها هم خاص نباشد. واژه‌هايي مثل يخچال و هواپيما به راحتي جايگزين نام خارجي آن مي‌شوند؛ چون اين دو وسيله سوابقي در سرزمين ما داشته‌اند. اما «تراكتور» و «آسانسور» همان  تراكتور و آسانسور باقي مي‌مانند. مصيبت‌ آنجاست كه نامي بيگانه در بين مردم جا بيفتد؛ اما بعد از ده‌ها سال بخواهيم آن را از زبان خارج كنيم . اين روزها واژگاني مثل تلفن، راديو آسانسور و پاركينگ در فرهنگ و زبان ما جا افتاده‌اند و تقريبا هر واژه‌اي كه به جاي آنها پيشنهاد كنيم، بعيد است بين مردم رواج يابد. 

سوال:
آيا ورود واژاگان بيگانه به يك زبان به آن آسيب مي‌زند يا خير؟ آيا ورود واژگان عربي، مغولي و تركي در دوره‌هاي مختلف تاريخي به زبان فارسي آسيب زده است ؟ فراموش نكنيم كه عمدهٔ واژگان غربي كه به زبان ما راه مي يابند، اسم‌اند؛ آن هم اسم اشيا؛ اما از زبان‌هاي عربي و تركي و مغولي به جز اسم اشيا، واژگان ديگري هم وارد زبان فارسي شده است . آيا اين موضوع باعث آسيب ديدن زبان ما شده است؟

مي دانم كه بعضي از اصلاحات و تركيباتِ زبان‌هاي بيگانه، وقتي به شيوهٔ تحت‌الفظي ترجمه و وارد زبان فارسي مي‌شوند، ممكن است  مناسب با نحو زبان فارسي نباشند و فارسي زبانان به تبع آن اصطلاحات يا تركيبات ديگري را هم بسازند كه براي اهل زبان و ادبيات ناخوشايند به نظر برسد؛ مثل بسياري از اصطلاحات و عباراتي كه در كتاب غلط ننويسيم، به آنها اشاره شده است. آگاهيد كه اين موضوع نيز با ورود اسامي وسايل جديد به زبان فارسي متفاوت است و اصلا ربطي به تودهٔ مردم ندارد؛ بلكه مربوط به اهل قلم و مترجمان است.

بله؛ من هم مثل بسياري از مردم دوست دارم نام وسايلي كه هر روز با آنها سر و كار دارم، فارسي باشد نه انگليسي و فرانسوي و آلماني؛ اما آيا اين موضوع ربطي به آسيب ديدن زبان هم دارد؟ به نظرم نه! چون تجربهٔ تاريخي نشان داده است كه زبان از ورود كلمات خارجي آسيب نديده است؛ بلكه فربه نيز شده است!

‌مي‌پرسيد: پس چرا عده‌اي با واژه سازي ادعاي حفاظت از زبان فارسي را دارند؟ عرض مي كنم: «كار اين عده بيش از آن‌كه صيانت از زبان فارسي باشد، صيانت از فرهنگ است». شرح و بسط اين ماجرا بماند براي بعد؛ اما كوتاه اينكه: «وقتي مجبور باشيم هر روز تعداد زيادي لغت را به زبان خود راه دهيم، آن هم در شرايطي كه ما فقط استفاده كننده‌ايم نه توليد كننده؛ اين موضوع به مرور باعث خودباختگي ما در برابر فرهنگ توليد كننده خواهد شد. در اين صورت ممكن است فارسي زبانان توليدات خود را نيز با كلمات بيگانه نام‌گذاري كنند تا خود را در زمرهٔ  توليد كنندگان نامدار به شمار آرند!

حتي ممكن است براي نزديك شدن به فرهنگ توليد كننده، ايرنيان نام فرزندان خود را نيز از ميان نام‌هاي خارجي انتخاب كنند. وقتي عده‌اي گمان مي‌كنند با انتخاب نام‌هاي خارجي و بلغور كردن لغات بيگانه باسوادتر و متشخص تر به نظر‌مي‌آيند، طبيعي است كه عده‌اي براي مقابله با اين كار از خود واكنش نشان دهند؛ گيرم اصلا اين واكنش‌ها راه به جايي نبرد. در اغلب موارد هم تلاش مدافعان زبان راه به جايي نمي‌برد؛ چون اين كارها پرداختن به معلول است نه علت!

سيد اكبر‌ ميرجعفري

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان