کد خبر: ۲۵۸۴۱
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۴۰۰ - ۰۹:۱۸-06 July 2021
ادبیات، آفرینش زیبایی به وسیله‌ی واژه‌هاست. شناخت چگونگی این آفرینش، دانش ادبی نامیده می‌شود.
عصراسلام: بدیهی است با دانش ادبی می‌توان به ادراک زیبایی رسید و با نظر‎ ‎به مَنظره¬های بدیع و دلکش ادبیات، ‏سرشار از لذت شد؛ لذتی که هدف اصلی هر نوع هنری محسوب می¬شود.‏

ادبیات فارسی در دو گستره¬ی شعر و نثر، از هیچ گوشه و کنار وجود انسان در زندگی فردی و جمعی¬اش ‏غفلت نکرده و از هیچ عاطفه¬ی آدمی سَرسری نگذشته است. به جرأت می¬توان ادعا کرد که برای شناخت قوم ‏ایرانی و درکِ افکار و عقاید و عَلایق و سلیقه¬ها و آداب و روش و مَنش و بینش و دانش این ملت، هیچ ‏منظری بهتر و فراگیرتر از ادبیات وجود ندارد. ادب فارسی، جلوه¬گاهِ جَمالِ جانِ ایرانی است. با این نگرش، ‏چه کسی در شناخت جلوه¬های آن تردید دارد؟

‏ فکر و فرهنگ وعشق و عاطفه از جمله مهم¬ترین اَرکان ادب فارسی هستند و نیک پیداست که حیات جمعی ‏و فردی افراد انسانی بدون این ستون¬های سِتُرگ، سامان نمی¬گیرد و سزاوار نمی¬گردد. پیامِ رَسای ادب ‏فارسی، دوست داشتن آدمی و لزوم احترام به شخصیت اوست. تکرار رنگارنگ مضمون عشق در آثار ‏شاعران و قصه نویسان ایرانی، دلیلی جز این ندارد. 

ادب فارسی، بدون درون¬مایه¬ی دلاویز عشق، تَنی است ‏بی¬جان و کلمه¬ای است بی معنی. شعار شکوهمند شعر فارسی این است:‏

به جهان خُرّم از آنم که جهان خُرّم ازوست      عاشقم بر همه عالَم که همه عالَم ازوست

خُرّمیِ جهان وعشق به آدمیان، آرمان کوچکی نیست. کوشش¬ها و کشش¬های انسان¬ها از ابتدای حیات ‏فرهنگی تا امروز، همه برای تحقّقِ همین شعار بوده است. راهِ خُرّمی جهان، اجرای عدالتِ جمعی و شیوه¬ی ‏عاشقی، پاس داشتن آزادی و استقلال فردی است. عاشق در وجود معشوق، زشتی و بَدی را نمی¬بیند و هرگز ‏او را به اِکراه، به کاری مجبور نمی¬کند. وقتی بر همه عالَم عاشق باشیم، جز زیبایی نخواهیم دید.‏

به ابتدای سخن بازگردیم؛ «ادبیات آفرینش زیبایی به وسیله¬ی واژه¬هاست» با واژه¬ها زیبایی بسازیم. دشنام، در ‏خورِ بشیریت نیست. زیبایی، زیورِ زیبنده¬ی زندگیِ آدمی است. خدا جز زیبایی نمی¬آفریند. چرا خداگونه ‏نباشیم؟ ان¬الله جمیل و یحب الجمال.‏

شعر چیست؟

اندیشه¬های بزرگ و احساسات عمیق برای بیان شدن، به واژه¬هایی والاتر از کلمات معمولی نیازمندند. لطافت ‏طبع، خواهان ظرافتِ ظرف است. به همین جهت، کتاب¬های بزرگ دینی و عرفانی و اساطیری و حماسی، ‏همه یا شعرِ کاملند یا در برخی قسمت¬ها شاعرانه¬اند. «غزل¬های سلیمان» در تورات، عالی‌ترین نمونه‌ی شعر ‏غنایی قدیم به شمار می¬رود و «کتاب ایّوب» با زبانِ تِراژیک و مَحزون خود، با بهترین تراژدی‌های یونان ‏برابری می¬کند. «اوپانیشاد» و «وداهای» هندی به نظم ارائه شده‌اند. 

حماسه‌ی «مهابهارات» در هند، منظوم است. ‌‏«ایلیاد و ادیسه» هومر یونانی، سروده‌های موزونی است که نشان از قریحه‌ی متعالی یونانیان دارد. «اوستا» ‏کتاب مقدس زردتشت، به ویژه در قسمت «گات‌ها» شعر ناب است. قرآن مجید، در بعضی جاها چنان ‏شاعرانه و منظوم است که در هما زمان نزول، پیامبر را شاعر می¬خواندند. بعد از اسلام، همه‌ی شاهکارهای ‏حماسی و غنایی و تعلیمی در ایران به نظم بوده است. شاهنامه‌ی فردوسی، مثنوی مولوی، خمسه‌ی نظامی، ‏بوستان سعدی و گلشن راز شبستری و آثار عرفانی – تعلیمی جامی از نمونه‌های برتر آن‌هاست. ‏

قوم ایرانی شاعران می‌اندیشد و به شعر سخن می‌گوید. هیچ ملتی مانند او به لفظ وترکیب موزون آن، عشق ‏نمی‌ورزد. حتی عوام مردم هم اغلب در سخن خود، قافیه به¬کار می¬برند. عادت به آوردن «اتباع» - کلمه‌ای هم ‏قافیه با کلمه¬ی دیگ، ولی بی¬معنی- نشان قافیه پردازی مردم عامی است: «کتاب متاب،کاغذ ماغد،پول مول و ‌‏...» و ضرب¬المثل¬های موزون مانند: «هرکه بامش بیشتر،برفش بیشتر»، «هرکسی طاووس خواهد جور ‏هندوستان کشد»، «افاده¬ها طبق طبق سگ¬ها به دورش وق و وق»و ... حتی اتل متل¬ها و متلک¬های ایرانیان نیز ‏اغلب موزون و آهنگین است: «اتل متل توتوله- گاو حسن کوچوله ...»‏

نگاهی به «فرهنگ کوچه» از احمد شاملو، «فرهنگ عامیانه» از جمال¬زده و «امثال و حکم فارسی» از علامه‌ی ‏عالی‌قدر، دهخدا، هر جوینده‌ای را مجاب خواهد کرد که ظرافت در ذات ایرانی است و ذوق و ذائقه‌ی او، به ‏کمتر از حلاوت شعر و آهنگ راضی نمی¬شود.‏

ایرانی هرگز شعر بی‌وزن را نپسندیده است و به نغمه¬ی آن، دل نبسه است. پس با این ارج و ارزشی که شعر ‏در میان ما دارد، آیا در خور شناختن نیست؟  شعر چیست؟ آیا « گره خوردگی خیال و عاطفه» است؟ آیا ‌‏«رستاخیز کلمات» است؟ آیا سخنی «موزون و قافیه‌دار و خیال انگیز» است؟ ایا ترکیبی از احساس و خیال و ‏اندیشه  و آهنگ است؟ و آیا ... چرا همه¬ی اینها نباشد؟ ‏

احمد‌عزتی‌پرور


علوم و فنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان