کد خبر: ۲۵۵۹۲
تاریخ انتشار: ۰۳ تير ۱۴۰۰ - ۱۳:۲۸-24 June 2021
واژۀ قلندر در تاریخ ادبیات فارسی تاریخچۀ مبهمی دارد و معناهای مختلفی را پشت سر گذاشته است.
اما آنچه هویداست تا زمان عطار نیشابوری (۵۳۷تا۶۲۷)، هنوز واژۀ قلندر بار معنایی عارف‌پیشگی را نداشته است. «تمام پژوهشگرانی که در باب «قلندر» و «قلندریه» بحث کرده‌اند، همه‌ و همه قلندر را شخص فرض کرده‌اند؛ همان‌گونه که «عارف» یا «صوفی» یا «رند» را؛ حال‌آنکه قلندر تا قرن هفتم اسمِ مکان بوده است و افراد منسوب به آن مکان را «قلندری» می‌گفته‌اند و قلندر خود جایی بوده است مثل مسجد یا میخانه یا مدرسه» (شفیعی کدکنی، ۱۳۸۷: ۳۷و۳۸). طبق ادعای دکتر شفیعی کدکنی، قلندر در آثار عطار (قرن۷) به‌معنای مکان است. اگر با این رویکرد شعرهای عطار نیشابوری را مطالعه کنیم به درستیِ چنین ادعایی دست می‌یابیم. 

در حکایتی که در ادامه می‌آورم، مردی عرب وارد قلندر یا به‌سخنی‌ روشن‌تر، وارد قلندرخانه می‌شود و در آنجا با افراد لاابالی و قمارباز و شراب‌خوار روبه‌رو می‌شود. ایشان مرد را فریب می‌دهند و همۀ دارایی‌اش را در قمار از او می‌گیرند و برهنه از قلندرخانه بیرونش می‌کنند:

    در عجم افتاد خلقی از عرب 
            ماند از رسم عجم او در عجب
    در نظاره می‌گذشت آن بی‌خبر  
           بر «قلندر» راه افتادش مگر
    دید مشتی شنگ را، نه سر نه تن 
            هر دو عالم باخته بی یک سخن
    جمله کم‌زن مُهره‌دزد پاک‌بر 
            در پلیدی هریک از هم پاک‌تر
    هر یکی را کوزۀ دُردی به دست  
           هیچ دُردی ناچشیده جمله مست
    چون بدید آن قوم را میلش فتاد 
            عقل و جان بر شارع سیلش فتاد
    چون قلندریان چنانش یافتند
             آب برده عقل و جانش یافتند
    جمله گفتندش درآ ای هیچ‌کس
             او درون شد بیش و کم این بود بس
    کرد رندی مست از یک دردیش  
           محو شد از خویش و گم شد مردیش
    مال و ملک و سیم و زر بودش بسی 
            برد از او در یک نَدَب حالی کسی
    رندی آمد دُردی افزونش داد
             وز قلندر عور سر بیرونش داد
 
                                 (عطار نیشابوری )



منابع :
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (۱۳۸۷)، قلندریه در تاریخ؛ دگردیسی‌های یک ایدئولوژی، چاپ دوم، تهران: سخن؛
عطار نیشابوری، فریدالدین (۱۳۷۳)، منطق‌الطیر عطار نیشابوری، هفت‌شهر عشق. تهران: دیبا



برگرفته از: شبکه ریشه شناسی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان