کد خبر: ۲۳۳۸۳
تاریخ انتشار: ۱۶ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۶:۲۵-06 March 2021
اگرچه بسیاری پروفسور حسابی را فیزیکدان می‌دانند، اما جالب است که ایشان علاوه بر تحصیل در رشتهٔ فیزیک، در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی هم تحصیل کرده و به‌نوعی صاحب‌نظر بودند.
عصراسلام: نام مقاله‌ٔ ایشان «توانایی زبان فارسی در معادل‌سازی» است که در آن با دقتِ ریاضی‌وار به مقایسهٔ توان واژه‌سازی در زبان فارسی و عربی می‌پردازد.

توانایی زبان فارسی در معادل‌سازی:

در تاریخ جهان، هر دوره‌ای ویژگی‌هایی داشته است. در آغاز تاریخ، آدمیان زندگی قبیله‌ای داشتند و دوران افسانه‌ها بوده است. پس از پیدایش کشاورزی، دورهٔ ده‌نشینی و شهرنشینی آغاز شده است. سپس دوران کشورگشایی‌ها و تشکیل پادشاهی‌های بزرگ مانند پادشاهی  هخامنشیان و اسکندر و امپراتوری رم بوده است.

پس از آن، دورهٔ هجوم اقوام بربری به این کشورها و فروریختن تمدن آن‌ها بوده است. سپس دورهٔ رستاخیز تمدن است که به نام رنسانس شناخته شده است. تا آن دوره ملل مختلف دارای وسایل کار و پیکار یکسان بودند. گفته شده که وسایل جنگی سربازان رومی و بربرهای ژرمنی با هم فرقی نداشته و تفاوت تنها در انضباط و نظم و وظیفه‌شناسی لژیون‌های رومی بوده که ضامن پیروزی آن‌ها بوده است. 

همچنین وسایل جنگی مهاجمان مغول و ملل متمدن چندان فرقی با هم نداشته است. از دوران رنسانس به این طرف، ملل غربی کم‌کم به پیشرفت‌های صنعتی و ساختن ابزار نوین نایل آمدند و پس از گذشت یکی‌دو قرن، ابزار کار آن‌ها به‌اندازه‌ای کامل شد که ملل دیگر را یارای ایستادگی در برابر حملهٔ آن‌ها نبود. هم‌زمان با این پیشرفت صنعتی، تحول بزرگی در فرهنگ و زبان ملل غرب پیدا شد؛ زیرا برای بیان معلومات تازه، ناگزیر به داشتن واژه‌های نوینی بودند و کم‌کم زبان‌های اروپایی دارای نیروی بزرگی برای بیان مطالب مختلف گردیدند.

در اوایل قرن بیستم، ملل مشرق پی به عقب‌ماندگی خود بردند و کوشیدند این عقب ماندگی را جبران کنند. موانع زیادی سر راه این کوشش‌ها وجود داشت که یکی از آن‌ها نداشتن زبانی بود که برای بیان مطالب علمی آماده باشد. بعضی ملل چاره را در پذیرفتن یکی از زبان‌های خارجی برای بیان مطلب دیدند؛ مانند هندوستان، ولی ملل دیگر به‌واسطهٔ داشتن میراث بزرگ فرهنگی نتوانستند این راه‌حل را بپذیرند که یک مثال آن کشور ایران است.

برای بعضی زبان‌ها به علت ساختمان مخصوص آن‌ها، جبران کمبود واژه‌ای علمی، کاری بس دشوار و شاید نشدنی است؛ مانند زبان‌های سامی - که اشاره‌ای به ساختمان آن‌ها خواهیم کرد.

باید خاطرنشان کرد که شمار واژه‌ها در زبان‌های خارجی، در هر کدام از رشته‌های علمی خیلی زیاد است و گاهی در حدود میلیون است. پیداکردن واژه‌هایی در برابر آن‌ها کاری نیست که بشود بدون داشتن یک روش علمی مطمئن به انجام رسانید و نمی‌شود از روی تشابه و استعاره و تقریب و تخمین در این کار پُردامنه به جایی رسید‌. این کار باید از روی اصول علمی معینی انجام گیرد تا ضمن عمل، به بن‌بست برنخورد.

برای این که بتوان در یک زبان به‌آسانی واژه‌هایی در برابر واژه‌های بی‌شمار علمی پیدا کرد، باید امکان وجود یک چنین اصول علمی‌ای در آن زبان باشد. می‌خواهیم نشان دهیم که چنین اصلی در زبان فارسی وجود دارد و از این جهت، زبان فارسی زبانی است توانا در صورتی که بعضی زبان‌ها با این که از جهات دیگر سابقهٔ درخشان ادبی دارند در مورد واژه‌های علمی ناتوان هستند. اکنون از دو نوع زبان صحبت می‌کنیم که در اروپا و خاورنزدیک وجود دارند که عبارت‌اند از: زبان‌های هندواروپایی (Indo-European) و زبان‌های سامی (Semitic) [= زبان‌های: عبری، عربی، اکدی، سریانی، آرامی و…]. زبان فارسی از خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی است.

در زبان‌های سامی واژه‌ها بر اصل ریشه‌های سه‌حرفی یا چهارحرفی قرار دارند که به نام «ثلاثی و رباعی» گفته می‌شوند و اشتقاق واژه‌های مختلف براساس تغییر شکلی است که به این ریشه‌ها داده می‌شود و به نام «ابواب» خوانده می‌شود. پس شمار واژه‌هایی که ممکن است در این زبان‌ها وجود داشته باشد، با شمار ریشه‌های ثلاثی و رباعی نسبت مستقیم دارد. پس باید بسنجیم که حداکثر شمار ریشه‌های ثلاثی چه‌قدر است. برای این کار یک روش ریاضی به نام جبر ترکیبی (Algebre Combinatoire) به‌کار می‌بریم. حداکثر تعداد ریشه‌های ثلاثی مجرد مساوی ۱۹۶۵۶ (نوزده‌هزار و ششصد و پنجاه‌وشش) می‌شود و نمی‌تواند بیش از این تعداد ریشهٔ ثلاثی در این زبان وجود داشته باشد. دربارهٔ ریشه‌های رباعی می‌دانیم که تعداد آن‌ها کم است و در حدود پنج درصد تعداد ریشه‌های ثلاثی است؛ یعنی تعداد آن‌ها در حدود ۱۰۰۰ است.


نجوای قلم
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان