کد خبر: ۲۳۲۹۸
تاریخ انتشار: ۱۲ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۱:۲۰-02 March 2021
کسی که دراخــــلاق خودش نقـاط ضعف مهمی را می بیند آیا امکان دارد که به اخلاق آراسته و زیبا شود؟
عصراسلام: ابتدائا عرض کنم ؛ بله امکان دارد. اگر بنا بود که اخلاق تغییرنکند و بــداخلاقـی تبـدیل به خوش اخلاقــی نشود این همــه سفارش در دین و این همه توصیه درکلمات بزرگان و این همه نظریه پردازی درفلسفه شرق وغرب نسبت به اخــلاق انجام نمی شد.

چـرا در رابطه با اخلاق حیوانات هیچ گونه نظریه ‌پردازی نمی شود یا کمترمی شود؟ چون قابل تغییرنیست تغییر ذاتـی و جــدی شکل نمی گیرد. پلنگ، پلنگ است. گوسفند هم گوسفند است.
اما انسان است که می‌تواند دراخــلاق به بالاتــرین رتبه ها برسد و نقطه های بلنــدی ازاخــلاق را فتــح کنـد.

از چه نقطه و راهی برای اخلاقـــی شدن شروع کنیم؟

باید " بخواهیم " تا اخلاقی شویم. اولین مطلبی که برای خوب شدن برای اخلاقی شدن این است که باید بخواهیم که اخلاق مان خوب شود. درفارسی از آن به "خواستن" تعبـیر می‌کنیم. و ادبیات علمــای اخـلاق و فیـــلسوفان به "عزم واراده" تعبــیرمی شود.

آیا اخلاقی شدن سخت است؟

اخلاقی شدن سخت نیست. کـلام زیبـــای امــام راحـل درکتــاب های عرفانی شان این است که ؛ با مختصری سختی ، با کمی ریاضت می توان ازهمه حرام ها دست کشید و با کمی سختی می توان به همه واجبات عمل کرد. درجای دیگری می فرمایـــند: کسانی که وارد شرعیات و اخلاقیات می شوند؛ اراده وعزم و خواستن هایشان خیلی قوی می شود و وقتی چیزی را می خواهنـد به آن می‌رسند.

برای این فرمایش امام یک تاییدیه‌ای ذکر کنم ؛ چطور ما در امورات دنیای خودمان به آن چه اراده می کنیم می رسیم؟ اکثـر کسانی که در امورات دنیایی‌شان مانند؛ درس، مدرک تحصیلی، ازدواج، شغل ، و.. انتخاب هایی دارند، بالاخره به انتخاب خود می‌رسند. بله درصدکمی ازخواسته های ما انجام نمی شود و عملی نمی‌شود که آن را هم باید بررسی کنیم ببیــنیم که نقطه ضعف کجا بوده که این خواسته ما به نتیجه نرسیده.

این رسیدن‌ها بر اساس یک سنت الهی است که خدا اراده فرموده انسانها به حداکثر خواسته هایشان برسند، اراده خــدا براین است که آن چه را انسان عزم واراده می‌کند ومی خواهد به آن  برسد، دنیا باشد می رسد. آخرت هم باشد می‌رسد.

فرمود: مَنْ کانَ يُريدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُريدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً . وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعي‏ لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ کانَ سَعْيُهُمْ مشکورا (اسراء /۱۸ و ۱۹)
 
بدن با نیت‌‌های بلند همراهی می‌کند

شیخ صدوق در "من لایحضره الفقیه" از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود : « ماضعف بدن اما قویت علیه النیه = هیچ انسانی نیست که چیزی را اراده کند و به آن بار نیابد و بدن با او همراهی نکند. »

اساتید بزرگ ما از استادشان علامه طباطبایی، نقل نمودند؛ این حدیث از غرر و مهمترین احادیثی است که از اهل بیت صادرشده است. و بعد هم ، من دریک جایی از تفسیر المیزان دیدم .
خلاصه آن جایی که شما اراده کنــید بدن شما با شما همــراه است ، آن جایی که بخواهید چیزی را بشود، می شود، این جمله را بخاطر بسپارید که بدن با اراده انسان همراه است.

عزم از نگاه ابن سینا

عزم از نگاه شیخ الرییس بوعلی ؛ اولین مسئله درباب اخـــلاق است . ایشان درکتاب الاشارات ؛ اولین جایگاه برای اخلاقی شدن را عزم و خواستن را نام می برد.
نگاه کنید به خوبان عالــم ، به آدم های اخـــلاقی ، به موفقیت‌های آنها در زندگی شان درجامعه شان و درمناقب اخلاق در ثمرات اخلاقی بودن و خوب بودن تفـــکرکنیم . همین ها باعث می شود انســان اراده کنـــد و بخواهد که خـوب باشد ومی شود .

استمداد از خدا برای اخلاقی شدن

دومین راهکار برای اخلاقی شدن ؛ توجه به خدا و ازخــدای متعال واقعاً استمداد کردن است. اخلاقی بودند، آراسته به اخلاق شدن ، گرچه عرض کردیم شدنی است وخیـلی سخت نیست . اما یک امــداد الهی می طلبد، یک پشتوانه معــنوی می خواهـــد که انسان خوب باشد.

این جاست که امام سجاد (ع) که کلام او، مقام او، اخلاق او در یک اوجـی قرار دارد دردعــای چهل و هفتم صحیفه سجادیه ازخدا این طور طلب می‌کند: "خــدایا همان طور که دست خوبـــان عالم و آدم‌های خیــلی با اخـــلاق این عالم را گرفتی، دست من را هم بگیر، خدایا دستگیر من باش، کنار من و پشتوانه من باش همان طور که برای خوبان عالم تکیه گاه بودی و دست آنها را گرفـتی = " کن لی تکــون کما تکون لصالحین " پس توجه به خـــدا، توجه به معنویت، توجه به این قدرت لایــزال الهی ، لازم است.

اخــلاقِ فاقد دینی

امروزه شما ببینید بعضی می آیند و می گویند که شما اگر به دین هم کاری نداشتی نداشته باشی ضد خدا هم بودی همین مقــدار که اخلاقـــی باشی، کافی است. واقعا؛ کسی که هیچ گونه معنویتی را قبول ندارد چطوری می تواند اخلاقــی باشد؟

چون؛ آنجایی که پای منفعت در میان باشد ، آیا این انسان می تواند اخلاقـی باشد؟! آیا آنهایی که امروز درمکاتب مادی ادعای اخلاقی بودن می‌کنند ، توانسته اند درجاهای حساس و مهمی که باید یکی از دو راه مادیت یا اخلاق را انتخاب کنند ، توانسته اند اخلاق را انتخاب کنند؟ پس؛ برای پشتوانه اخلاقی بودن ، یک معنویت بی نهایت لازم است . و آن معنویت بی نهایت خـــدای متعال است و گرنه ممکن است طرف خوب حرف بزند ممکن است درشرایط عــادی روش های خوب هم ازخودش نشان بدهد. اما آن جایی که پای منـــافع اش وســط باشد . معلوم نیست بتواند اخلاقـــی عمل کند. امتحانی است که خیلی‌هاشان دادند.
اخلاق بدون معنویت و استمداد الهی، اخــلاق بدون پایه است و اخلاق جدای از خدا و معنویت است و در نتیجه  روی آب است و معلوم نیست انسان را به نتیجه برساند. البـته این ها ازآدم های بی اخـــلاق جلوترند اما معلوم نیست آنها بتوانند در یک زندگی بی نهایت که عالم آخرت است و یا انتــخاب های سخت انسان در دنیا توفیق اخلاقی بدست آورند.
این مهم در پاسخ به شبهه اخلاق بدون دین ، بسیار در خور توجه است.

سالکان اخلاق که از اخلاق واماندند

جمله زیبایی امام سجاد (ع) دردعای بیست و هشتم صحیفه سجادیه دارد؛
"یا الــــهی قــد رایت من النــاس طلب العلم به غیرک ،  = خــدایا چه زیاد بودند افـــرادی که خواستن اخلاقـــی باشند خواستن عزیز باشند خواستن بزرگ و بزرگوارباشند اما با تو درتماس نبودند و ذلیل شدند.

جوانان عزیـــز، حواستان جمع باشد، حرف‌های خوش آب و رنگ این روزها که بعضی‌ها می‌گویند ما را گول نزند. می گویند به اخــلاق توجه کن، حالا توجه به دیـن وخـــدا و آن معنویت بی‌انتها هم نبود تو موفـق می شوی! نه! اشتباه می کنند.

اتکاء بخدا و آسان شدن اخلاقی بودن

️آیات ۵ تا ۷ سوره لیل ، در زمینه اخلاق و معنـویت است و بسـیارآرامش بخش است . 
مهم این است ؛ باید بخواهیم ومتـکی به خـدا بشویم . "فاما من اعطی واتقی و صدق بالحسنی ، = آنهایی که آن چه موظف بودند پرداخت کردند؛ انفاق بوده، عبادت بوده و خلاصه وظایفشان را انجام دادند و تقـــوا داشتند یعنی ؛ اخلاقـی عمل کردند ، هیچ گاه ازحریم این اخــلاق پا را فراترنگذاشتند و زیبایی ها را مورد توجه و تایید قرار دادند ؛ به مقام " فسنیسره للیسری"  میرسند . به این معنا که خـدا می‌فرماید : "ما از این به بعد را برای آنها آسان می کنیم ."

تاکید بنده روی عبارتِ " آسان کردن خــــدا " است. پس اصلا آنهایی که اخــلاق را بدون پشتوانه‌های دینی والهی و معنوی ترویج می کنند این آسان شــدن را ندارند، محرومند ،دستشان خالی است. دو نوع آسان شدند در قرآن شریف داریم؛ یک جا به موسی ابن عمران القاء شد که موسی دعا کرد که خــدایا، "یسر لی امــری" ؛ خدایا این کارمرا آسان کن. در این یک نوع ؛ کارآسان می شود پیچیده گی هایش برداشته می شود راحت به نتیجه می‌رسد.
یک نوع دیگر درسوره لیــل ودرسوره اعلی آمده که از این که کارمن و شما آسان بشود ، متفاوت است ، بلکه معنایش این است ؛ "ما برای هر کاری احساس راحتی میکنیم." توضیح اش این است که اینطور نیست که کار روزمره ما آســان بشود ، نه ؛ ما نسبت به امورتــمان آسان میشویم ، این خیلی مهم است .

کنترل توهمات و خیالات

️راه سوم برای اخــلاقی شدن که خیلی مهم است وامام بزرگوارمان درکتاب‌های عرفانی شان به این نکته سوم خیلی توجه فرمودنـد وما را توجه دادند؛ ضبط قوه خیال است. ضبــط قــوه خیال ، یعنی ؛ ما بتوانیم مدیریت خیالات وتوهمات خودمان را کاملا در دست داشته باشیم. این توهمات و این ذهنیت ها، این حس کنجکاوی ها، این حس عشق ها ، و این حس محبت‌ها و مانند آن ، میتواند پایگاه توهمات بعدی شود و به اخلاق آدمی آسیب برساند. پس باید این توهمـات را آن هایی که درذهن ما شکل می گیرد براین ها سیطره پیدا کنیم ، اجازه ندهیم هر خیالی درذهن ما بیاید. هرتوهمی درذهن ما بیاید. هرخیــالی آمد آن را دنبال نکنیم.

وجود مقدس پیامبر(ص) فرمودند : نگاه اول به نامحــرم اولین تیر شیطان درمسائل عفت ودرمسائل جنسی است . چرا چنین است ؟ چون خیال و توهم ایجاد می شود و مسائل بعدی ...!
خیلی از جــوان‌ها ازمن می‌پرسند چه جــوری بر قــوای خود مسلط باشیم و خودمـان را حفظ کنیم ؟ پاسخ من این است ؛ اول سیـطره وتسلط برموبایل خودتان پیدا کنید، تسلط بر ندیدن عکس هاش پیدا کنید ، اگراین ها را نگاه نکردید بعد می توانید براخلاق خودتان سیـطره پیدا کنید .

دو سوره مهم قرآن برای اخلاقی شدن

️دوتا سوره، یکی سوره مبارکه لقمان ، یکی سوره مبارکه حجرات برای اخلاقی شدن سهم بسزائی دارد. این دو سوره را غیر اینکه تلاوت میکنید ، خیـــلی مطالعه کنید.
ازبیانات زیبای استادما حضرت آیت الله جوادی آملی دردرس بود که می‌فرمودند: همان طوری که قـــرآن را تلاوت می کنید ، قرآن را مطالعه هم بکنید ، مثل یک کتابی که مطالعه می‌کنید.
آیه ۱۸ سوره مبارکه لقمان این است . "ولا تصعر خدک للناس .. "؛  لقمان به فرزندش فرمود: پسرم، صورتت را به شکل منفی از مـردم برمگردان، یعنی ارتباط چهره به چهره تو با مردم ارتباط منفی نباشد، وقــتی حرکت می کنی درحرکت خود جوری نشان نده که انسان متکبر وخود خواهی هستی. غرض من از ذکر این آیه، این دو کلمه آخر آیه است؛ « ان الله لا یحب کــل مختـــال فخـــور». مختال ، یعنی ؛ خیـال پرداز، یعنی ؛ کسی که توهماتش را تقــویت می کند و خیال پردازی می‌کند و دنبــالش راه می‌افتد! 

آن خیــالاتی که درجانب "فخور" بودن شکل می‌گیرد! یعنی؛ خود برتربیـــنی ، خود خواهی ، یعـنی خود را دیــدن. و همه مشکلات ازهمین جاست که انسان فقط خودش را ببیند! فرزند را نبیند، پدر و مادر را نبیند، خانواده و همسر وجامعه و وظائفی که نسبت به آنان دارد را نبیند و فقط لذت خود و منفعت خود را ببیند و دنبالش راه افتد! همه بی اخلاقـی ها برمی گردد به همین جا.

استاد عظیم الشأن ما حضرت آقای حسن زاده آملی در درس این حدیث را برای ما می خواندند به امیرالمومنین (ع) عرض کردند ، شما از کجا به این رتبه و به این مقام رسیده اید ؟ می دانید همه قله های اخلاق را امیرالمومنین طی کرده ، کسی جزء رسول عالی مقام سید المرسلین (ص) ازاو جلوترنیست . در اخلاق کسی به رتبه امیرالمومنین علی بن ابیطالب نمی رسد. ازاو سئوال کردند از کجا به این رتبه اخــلاقی رسیدید که بی نهایت خوبید ؟ امام علی (ع) فرمود : "بالقعود علی باب قلبـی = من کنار درب دلم نشستم وهر کسی را در دلم راه ندادم ."
پاسخ امــیر المومنین (ع) خیلی مهم است.

از هر نامحرمی پرهیز کنیم 

خداحفظ کند شیخ بزرگ ما درعرفـان علامه حسن زاده آملی می‌فرمودند :همان طوری که چهره ای میتواند برای چشم نامحرم باشد و گفتند به نامحرم نگاه نکنید . یک چیزهایی هم هست که برای گوش نامحرم است ، برای زبان نامحرم است ، برای دل هم نامحرم است و باید از تمام اینها دوری جست.

هادی سروش
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان