کد خبر: ۲۳۰۸۳
تاریخ انتشار: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۸-15 February 2021
ابلق فیلمی است که با رویکردی انتقادی تلاش کرده تا مسئله جنسیت‌زدگی و موضع پایین‌تر زنان را برجسته کند.
عصراسلام: موضعی که از نگاه فیلمساز می‌تواند منجر به شکل‌گیری ظلم در خصوصی‌ترین ساحت‌های یک انسان یعنی تجاوز جنسی شده و بسته به شرایط اجتماع، وضع به نحوی پیش برود که حتی افشای این ظلم نیز منجر به ظلم‌های مضاعف شود. 

آبیار هشدار می‌دهد که این بحران می‌تواند موضع مظلوم و اجتماع را پس از مشخص شدن حقیقت نیز به سمت نوعی از مصلحت‌جویی تغییر جهت بدهد تا مظلوم از طرح و پیگیری ظلم منصرف شده و حتی خودخواسته خود را در جایگاه متهم هم قرار بدهد. سوژه‌ای که البته از نگاه فیلسماز محدود به داستان این فیلم نبوده و قابل تعمیم است. استفاده آبیار از نماد موش‌های زیرزمینی که علی‌رغم ادعای شهرداری از بین نرفته‌اند و در زیر پوست شهر به تعدد وجود دارند؛ موید همین ادعاست.

چارچوب‌بندی آنچه گفته شد اما به صورتی انجام شده که دو عامل به عنوان زمینه‌های فراهم شدن ظلم معرفی می‌شوند. نخست زمینه اجتماعی و عرفی حاکم بر جامعه‌ای است که در آن نوعی از مردسالاری سنتی حاکم بوده و برآیند عرف‌های حاکم به گونه‌ای عمل کرده تا اصل طرح کردن موضوعاتی نظیر تجاوز با فشارهای اجتماعی مواجه شده و به صورت ذاتی قبیح باشد. طبیعی است که در چنین شرایطی ریسک افشا و هزینه ظلم به طور عمومی برای مردان کمتر از زنان است. 

آبیار در این روایت علاوه بر عرف‌های عمومی، اشاره‌های خفیفی به مذهب و سیاست هم دارد. آنجا که شغل برادر بزرگ‌تر علی مشغولیت به دوخت کتبه‌های مذهبی است و با اینکه از واقع امر مطلع شده، در شمایل ریش‌سفیدِ مصلح، او را از عواقب سنگین افشا و پیگیری حقیقت بر حذر می‌دارد. در بین زنان محله نیز که غالباً تجربه تلخ مواجه شدن با هرزگی جلال را داشته‌اند؛ سنگین‌ترین مواجهه به مذهبی‌ترین زن محله اختصاص دارد که او هم مشابه سایرین از افشای موضوع هراس دارد.

در وجه سیاسی اما اصلی‌ترین نشانه تاکید بر رأی آوردن جلال در شورای محله و مشغولیت نسبتاً سیاسی اوست. پایان‌بندی فیلم نیز به جهت نمایش نادرست بودن ادعای مأموران شهرداری (نمایندگان رسمی نظم سیاسی) مبنی بر ریشه کن کردن موش‌ها، حاکی از نوعی مواجهه انتقادی با مواضع سیاسی حاکمیت است که معمولاً مدعی از بین رفتن نگاه‌ها و رفتارهای زن‌ستیزانه و یا مسکوت گذاشتن آن‌هاست. 

عامل دوم اما به مسئله اقتصاد و احتیاجات مادی برمی‌گردد. در واقع فقر به عنوان اهرم فشاری معرفی می‌شود که مصلحت‌سنجی و محافظه‌کاری را تقویت کرده و باعث می‌شود تا افراد علی‌رغم محق بودن به جهت دست پایین‌تر اقتصادی، از پیگیری و احقاق حق خود منصرف شده و بعضاً در عین مظلوم بودن در جایگاه اتهام نیز قرار بگیرند.

در مورد آنچه گفته شد می‌شود حاشیه‌ها و نقدهایی را مطرح کرد و مثلاً از اختصاصی نبودن بحران فوق به یک طبقه یا جامعه خاص صحبت کرد و بر نمادگذاری‌های آبیار خرده گرفت اما با نگاهی نسبی و عملی نسبت به این سوژه‌ی سخت، در مجموع می‌شود ابلق را فیلم خوش‌ساختی به حساب آورد که با بازی‌های خوبش دارد هشدار می‌دهد که سواستفاده از برخی کلیشه‌های سنتی و اقتصادی می‌تواند منجر به ظلم‌های مضاعف بشود تا آنجا که جای شاکی و متهم هم تغییر کند. 

مخاطب ابلق احتمالاً بعد از تماشای فیلم در مواجهه یا قضاوت سوژه‌های مشابه، خود را به طور واضح‌تری در دوگانه‌ی حقیقت و مصلحت گرفتار دیده و شاید کمی پیچیده‌تر و هشیارتر عمل ‌کند و این یعنی فیلم به جهت اثرگذاری، قابل‌قبول‌عمل کرده است.

سید محمدرضا فیاضی


کانال تحلیل  گفتمان- نشانه شناسی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان