کد خبر: ۲۳۰۶۹
تاریخ انتشار: ۲۶ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۳:۱۰-14 February 2021
وقتی در اوج لذت خواندن کتاب، مقاله یا یادداشتی، ناخودآگاه به یاد فایده مندی عملی و آنی آن می افتم و تمرکز خواندن را به ناچار باید به سمت دلهره اتلاف وقت و انرژی و لزوم انجام خدمتی آکادمیک سوق دهم، باری دیگر خود را همچون دیگر دانشگاهیان در سیطره ایدئولوژی ای محصور می بینم که همه ساحت کارکردی و ذهنی ما را تحت سلطه خود دارد.
عصراسلام: ایدئولوژی دانش در محافل آکادمیک، به انسان دانشگاهی مدرک، موقعیت و منزلت اجتماعی اعطا می کند اما در عوض او را در قالب نهادهایی به خدمت می گیرد تا با فراهم ساختن زمینه های تولید دانش، به بازتولید و استحکام پایه های خویش مبادرت ورزد. این ایدئولوژی مانند هر ایدئولوژی دیگری، محصولات خویش را برای برساخت محصولات مشابه دیگر هدایت و سامان می بخشد. 

ایدئولوژی دانش تلاش دارد تا در لوای تقدس بخشی به دانش و نهاد دانش و توجیه اهمیت آن برای توسعه و رفاه جامعه، انسان دانشگاهی را به مثابه ابزار و سازه ای در کالبد نهاد آکادمیک به تلاش برای ارتقای جایگاه و بسط تسری خود بکار گیرد. 

عمومیت غیر انتقادی توسعه دانش، به طور طبیعی پتانسیل تبدیل به نوعی ایدئولوژی را داردکه مورد تکریم و تقدس همگانی قرار گیرد و در این حالت انتقاد منتقدان آن، به مبارزه و نفی موجودیت آن تعبیر شود. موضوعی که امروزه کم و بیش در همه جای دنیا حاکمیت دارد و صرف انباشت و تکثیر دانش به امری بدیهی و غیر قابل خدشه تلقی می شود. 

غالبا در جوامع با ساختارهای آغشته به افراط ایدئولوژیکی، دانش و آگاهی به سرعت بسیار زیادتری در چارچوب ساختارها و نهادهای خودساخته، تبدیل به یکی دیگر از ارکان ایدئولوژیک جامعه می شود. در واقع در چنین جوامعی ایدئولوژی دانش خود در خدمت ایدئولوژی های بزرگتر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قرار می گیرد.  

از نشانه های مشهود استثمار فرد دانشگاهی در چمبره ایدئولوژی دانش، عدم وجود ارتباطی ارگانیگ و مملوس بین او و تولیدات علمی اوست. از آنجاکه تولیدات علمی نه بر مبنای مختصات وجودی و علایق علمی بی منظور پرورش یافته او، بلکه بر مبنای نیاز ایدئولوژی دانش و یا دیگر ایدئولوژی های مستولی بر ایدئولوژی دانش تنظیم و تدوین شده اند. در چنین شرایطی نوعی از بیگانگی عریان بین او و محصولاتش به وضوح نمایان است. بیگانگی که اجازه خلق هویتی مبتنی بر خود ابرازی و خودشکوفایی علمی را برای وی ناممکن کرده است. 

در فضای ایدئولوژیک دانش، صحبت از مفاهیمی چون دانش برای دانش، دانش برای لذت، دانش برای فهم زندگی، دانش برای فهم خویش و دیگری، دانش برای بودن و نه داشتن، صحبت از نگاه و گفتمان فانتزی به دانش و کاربست آن است. نگاهی مهجور که به سمت بایگانی شدن در حال هدایت است. 

در عوض در سایه ایدئولوژی یاد شده، گفتمان دانش برای تولید دانش و دانش آموخته، دانش برای پیشرفت و توسعه، دانش برای ثروت و رفاه، دانش برای کارآفرینی و اشتغال، به عنوان گفتمان غالب و رسمی آکادمیک، پیوسته در حال ترویج و بازتولید خویش است. 

در سیطره گفتمان اخیر، هوس لذت بردن از خواندن کتابی، هوس لذت بردن از نوشتنی، هوس لذت تأمل و تفکر در باب موضوعی، هوس شنیدن و وارد شدن به گفتگویی، به هوس های هول انگیز و مخربی تبدیل شده اند که عایده ای جز اتلاف وقت و انرژی ندارند و یا در بهترین حالت در زمره نگاهی صرفا تفننی طبقه بندی می‌شوند.

ایدئولوژی دانش به طرز هوشمندانه‌ای با وعده و القای اقنای نیازهای سطحی شده ای چون نیاز به کار، ثروت و توسعه، جامعه را با انبوهی از متخصصان اما تهی از متفکر و اندیشمند روبرو ساخته است و متخصصان ما در اندیشه اینکه کدام رویکرد فکری پیشقراولان دانش، ما را به کار، ثروت و توسعه مطلوبتری خواهد رساند در گیجی ممتدی به سر می‌برند. 

لحظات ساختارشکنانه برای خارج ساختن خویش از قالب‌های ضد انسانی و بدیهی شده ایدئولوژی دانش، ناب ترین لحظات تجربه وجودی زیسته هر انسان دانشگاهی است. 

نویسنده: بیت الله محمودی

شبکه جامعه‌شناسی علامه
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان