کد خبر: ۲۳۰۲۰
تاریخ انتشار: ۲۴ بهمن ۱۳۹۹ - ۰۷:۵۴-12 February 2021
قابض ارواح کیست؟ مسئولیت "اماته" یعنی میراندن توسط فرشته خدا "عزرائیل" انجام می‌شود، عزرائیل واژه عبری است و به معنای "یارخدا" است.
عصراسلام: در آیات قرآن هم قبض روح به خدا استناد داده شده و هم به فرشته مرگ یعنی عزراییل. چگونه می‌توان به یک جمع در این دو گفتار رسید؟

در این مورد دو توجیه مطرح است:

توجیه اول این است که همه امور جهان هستی بدست خدا اما بوسیله فرشتگان انجام میشود . در نتیجه قابض ارواح خداست اما این ماموریت به وسیله فرشته خدا انجام میپذبرد.

توجیه دیگر این است که گفته شود:

انسان‌ها در بُعد سعادت و شقاوت سه گروه هستند:

گروه اول؛ عده‌ای بی‌ایمانند که قبض روح این‌ها در لحظه مرگ توسط فرشتگان و ملائکه  عذاب است که آنان را می‌زنند و روح شان را قبض می‌کنند؛

«اِنَّ الَّذِینَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی اَنْفُسِهِمْ‌؛ = کسانی که فرشتگان (قبض ارواح)، روح آنها را گرفتند در حالی که به خویشتن ستم کرده بودند...». (نساء/۹۷)

«وَ لَوْ تَری‌ اِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ اَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِیقِ؛   =  و اگر ببینی کافران را هنگامی که فرشتگان ، جانشان را می‌گیرند و بر صورت و پشت آنها می‌زنند وگویند: بچشید عذاب سوزنده را !».(انفال/۵۰)

گروه دوم افراد متوسط الایمان هستند که خود مللک الموت قابض روح اینان است.
عزرائیل، فرشته‌ای ویژه، برای قبض روح انسان‌هاست.

«قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ‌...؛  = بگو: «فرشته مرگ که بر شما مامور شده، شما را می‌گیرد؛ سپس شما را بسوی پروردگارتان باز می‌گردانند.»(سجده/۱۱)

و گروه سوم افرادی هستند در سطح بسیاربالائی ازایمان و عمل صالح هستند که خود خدا قابض روح آنان است.
«اللَّهُ یَتَوَفَّی الْاَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها...؛ = خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند،...».(زمر/۴۹)

خلاصه همه چیز بدست خداست.

از امام صادق (ع) درباره آیه «اللّه یتوفّی الانفس حین موتها» سؤال شد، حضرت فرمود: خداوند برای ملک‌الموت دستیارانی از ملائکه قرار داده که ارواح را قبض می‌کنند، و ملک‌الموت ارواح را دریافت می‌کند و به همراه ارواحی که خودش قبض نموده به خداوند تحویل می‌دهد. (من لایحضر ج۱/ص۱۳۶)

نکته‌ای معرفتی از جناب عطار نقل شده که وقتی عزراییل برای قبض روح حضرت ابراهیم آمد و عرضه داشت برای قبض روح آمده‌ام، ابراهیم (ع) به ایشان فرمود: جانم مال خداست را به شما نمی‌دهم و اگر خدایم امر کند، می‌دهم. 
البته این مقام، معرفتی دیگر است که باید در بحث "ولایت انسان کامل بر فرشتگان" مطرح شود.

تردید نسبت به قبض روح مومنان

نکته مهمی که در روایات متعدد شیعه و سنی آمده این است که خداوند متعال می‌فرماید؛ از قبض عبد مومنم کراهت دارم...

اول متن حدیث را ملاحظه کنید و بعد به شرح بپردازیم؛

ابو حمزه ثمالی گویدازامام صادق(ع) شنیدم که فرمود: 
"خدای متعال می‌فرماید: من در هیچ کاری تردّد ندارم به مانند تردّد درباره بنده مؤمنم که ملاقات او را خواهم و او از مرگ بدش آید، و من آن را از او دور می‌کنم، .. = یقول ُ الله عزَّ و جلَّ: "ما تردَّدْ تُ فی شیءٍ اَنا فاعِلهُ کَتَردُدی علی المؤمن لِاَنّی اُحِبّ لقائهُ و یَکْرهُ الموتَ فَاُزْویه .." (المحاسن، ۱۵۹/۱)

جالب این است که مفاد این حدیث در دعای طول عمر آمده که شیخ طوسی بر استحباب خواندن آن بعد از نماز تصریح دارد:

"اللهم اِنّ رسولک الصادق المصدّق صلواتک علیه و آله قال اِنّک قُلتُ ما تردّدت ُ فی شیئ انا فاعِلُه کتردّدُ فی قبضِ روحِ عبدیَ المؤمن یَکرهُ الموت و اُکره مُسائَتَهُ." (مصباح المتهجدشیخ طوسی)

معنای حدیث "تردد"

آنچه در شرح این حدیث که معروف به حدیث "تردد" است میتوانم به صورت کوتاه عرضه بدارم این است که "تردید و تردد و دو دلی" از ساحت قدس خدای متعال دور است ، او هر گونه جهل و نقص و مانند آن دور است که باعث تحیر و تردد شود. 

پس این حالت "تردد" در قبض روح مومن یا معنای کنایی و اشاری دارد و یا مربوط به حال فرشتگان در مواجه ی با مومن در قبض روح اوست. چون مومن تمایل به انصراف از این نشائه ندارد و حب بقاء و بودن در اوست و لذا کراهت از مرگ دارد.

واین کراهت مومن موجب تردید فرشتگان رحمت الهی که در واقع  مظاهر رحمت الهیه هستند ، میشود چرا که از ذره ای نگرانی مومن دلخوش نیستند.  بله ؛ در اینجاست که طبق روایات ما ؛ فرشتگان قبض روح مومن که فرشتگان رحمت هستند، صحنه هایی از عالَم غیب و جنت و بهشت و ملاقات با حق تعالی  را نمایان میکنند و در نتیجه آن مومن محتضر ، مشتاق به رفتن میشود.

سخنان برزگان در شرح حدیث "تردد"

برای اهل تحقیق و مطالعه گوشه ای از شرح برخی از عارفان و حکیمان در مورد این حدیث را تقدیم دارم، البته به جهت اختصار و تسریع در فهم ، خروجی فرمایشات این اعاظم را می آوردم ؛

شیخ ابن عربی در کتاب فصوص الحکم در فص محمدیه(ص) گوید: 
خداوند نسبت به مومن مشتاق است تا او را به عنوان مظهر خویش رویت کند و این رویت با ارتفاع حجاب میسر است و ارتفاع حجاب در حال مرگ بسیار شفاف پیش می آید ، چرا که مومن حجاب تن را رها کرده است. و این مقام‌؛ مقام لقاء الله است . این توضیح اشتیاق خدای مهربان نسبت به مومن است.

و این بزرگ مرد علم و شهود در کتاب فتوحات گوید :
این "تردد" و به تعبیری دو دلی  نشان از "تجددامثال" است که این خود یکی از مراحل  برای ظهور و تکمیل نفوس آدمیان است  که خداوند متعال کرامت می‌فرماید.


شیخ الاسلام جناب شیخ بهائی در کتاب اربعین گوید:
خداوند سبحان در وقت احتضار مؤمن، محبت و عنایت دارد و به او بشارت بهشت میدهد تا کراهت موت را از او زایل سازد و شوق او به مرگ رافراهم آورد تا ناراحتی او کم شده و به مرگ راضی و راغب گردد و پیوسته خداوند چیزی را که مورد رغبت اوست ظاهر می‌کند، تا این مسئله مرگ برای او کاملا مورد قبول قرار گیرد.

میرداماد در کتاب قبسات گوید:
"تردّد" به سبب تعارض داعی مرجح در طرفین است، به این معنا که قبض روح مؤمن، خیر است و کراهت او از مرگ، شرّ است. و در واقع خیر بودن، فاعل را به انجام فعل دعوت می‌کند و شر بودنش او را به ترک فعل وادار می‌کند. در این صورت انجام فعل میان دو طرف خیرّیت بالذات و شرّیت بالعرض است و خیریّت انتخاب می‌شود.

صدرالمتالهین جناب ملاصدرا؛ در دو کتاب اسفار جلد ششم و الشواهدالربوبیه گوید:
"تردّد"، را مربوط به ملائکه و به معنای "دو دلی" دانسته اما "دو دلی" به معنا و مفهموم مناسب با جهان فرشتگان.

و ایشان از سوی دیگر برای اساس مبنای متین اش در فلسفه صدرایی "حکمت متعالیه" ؛ نفس آدمی را مانند همه ذرات عالَم هستی در حرکت جوهری میداند ،  و این تردد در لحظه احتضار از سنخ حرکت جوهری و تکمیل نفوس است که نفس آدمی با آن "تردد فرشتگان" به کمال میرسد و اموری برای او منکشف می‌شود.

و ایشان نیز در جلد اول تفسیر قرآن‌اش گوید: این حدیث "تردد" کنایه از اظهار رحمت الهیه نسبت به بندگان است که گرچه بنده به مرگ خوشایند نیست اما او را آماده نیل به آن مقام می‌کند. مانند پدری که مصلحت فرزند را می‌داند در عین اینکه چه بسا فرزندش به آن تدبیر پدر راضی نباشد اما پدر بالاخره او را متوجه آن مصلحت می‌کند.
 
جناب فیض کاشانی در سه کتاب ؛وافی و محجه البیضاء‌ و علم الیقین گوید:
حدیث "تردد" اشارت به سبق اراده و مقدرات خدا بر هرچیزی دارد.

امام خمینی در کتاب شرح چهل حدیث گوید:

این تردد،تردد ملائکه است که خدا به خود نسبت داده است. ملائکه الله از طرفی مقام و نعمت‌های آماده شده برای این مومن در بهشت را می‌بینند و از طرفی کراهت او از مرگ را می‌بینند.

هادی سروش
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان