کد خبر: ۲۳۰۱۷
تاریخ انتشار: ۲۳ بهمن ۱۳۹۹ - ۲۳:۵۲-11 February 2021
در یک فیلم کوتاه که مربوط به مراسم پایان سال تحصیلی در مدرسه نیاوران است، معدل دانش آموزان اصلی ترین نکته ای است که جلب توجه می کند.
عصراسلام: "معدلهای واقعی" در قیاس با نمرات "دیمی و الکی" امروز نشان دهنده جدی بودن رقابت علمی  و نتیجتا گزینشهای شایسته سالارانه در تحصیلات مدرسه و آموزش عالی است. مدرک تحصیلی در قبل از انقلاب، میزان شایستگی و صلاحیت علمی دارنده آن را نشان می داد و مثل امروز شبیه " بلیط مترو " و "قبض ورود به استخر" نشده بود.

کتاب ماهی سیاهی کوچولو اثر نویسنده چپگرا صمد بهرنگی، جزو کتابهایی است که به علیرضا پهلوی اهدا می شود. این کتاب که مانیفست غیر رسمی چریکهای فدایی خلق بود، توسط کانون پرورش کودکان و نوجوانان چاپ شد. سازمانی که توسط حلقه دوستان روشنفکر و سابقا چپگرای فرح تاسیس شد. این سازمان و چند نهاد فرهنگی دیگر جولانگاه روشنفکرانی بود که با ایده های بومی گرایی، جهان سوم گرایی، سلطنت اسلامی و ...در پی پی ریزی یک ایدئولوژی سیاسی برای رژیم بودند. گفته می شود ایده حزب رستاخیز هم مخلوق برخی نگره های لنینیستی درباره سازماندهی و رهبری بوده است.


خروجی این گفتارها مشروعیت زدایی از رژیم و بی دفاع کردن آن در برابر مخالفان بود که اصل و برند گفتمانهای پیشگفته متعلق به آنها بود. بدین معنا که بومی گرایی و غرب ستیزی معرفتی رژیم در دهه پنجاه، به مثابه قسمی بر شاخ نشستن و بن بریدن بود.

آیا کسی در دستگاه متوجه این مخاطره نبود؟

چرا! ساواک و مغز متفکر آن پرویز ثابتی، قطعا از خطرات کانونهای روشنفکری و فرهنگی متصل به دستگاه در زمینه بی ثبات کردن رژیم آگاه بود.

احتمالا مراسم مدرسه نیاوران در خرداد ۱۳۵۴ برگزار شده است. یعنی در اوج مبارزات چریکی و شکنجه همفکران صمد بهرنگی در سیاهچالهای اوین و کمیته مشترک ضد خرابکاری. به عبارت بهتر در حالیکه کتاب صمد که غیرمستقیم  مشی چریکی را تبلیغ می کند، در قصر شاه قدر می دید، یارانش یکی یکی زیر شکنجه کشته می شدند.

این تاریخ همچنین دقیقا دو ماه پس از اعدام خودسرانه و غیرقانونی بیژن جزنی و یارانش در تپه های اوین به ظن ارتباط آنها با مبارزات خارج از زندان است. خاطرات ثابتی نشان می دهد که دستگاه امنیتی عمیقا از این تضادها مطلع و بارها درباره آنها هشدار داده است. اما در بسیاری جاها زورش به ملکه نرسیده که دفترش را به کانون روشنفکران و انتلکتوئل های برگشته از فرنگ تبدیل کرده بود.

آیا دفتر شهبانو پوشش مخملین رژیم شاه بود و ماموریت داشت، خشونت بی حد و حصر دستگاه امنیتی را بپوشاند؟ بعید است! در رژیم شاه حاکمیت دوگانه فاقد معنا بود و " اراده ملوکانه " در راس امور قرار داشت.  ساختار رژیم پس از سال ۱۳۴۲ به صورت فزاینده ای " سلطانی " شده بود و به همان نسبت  حاشیه های امن و سوپاپ اطمینان  آن در برابر مخالفت سیاسی، تحلیل رفته بود.

آنچه که وجود داشت یک اختلال کارکردی بود که در زمینه بازی با کارت فرهنگ رخ داد و به کاتالیزوری در راستای مشروعیت زدایی از آن تبدیل شد. ملکه با برخورداری از مصونیت سیاسی، علائق فرهنگی خود را دنبال می کرد و شاه هم خیلی بی میل نبود که سرش به کاری گرم باشد!

محمد علی همایون کاتوزیان می گوید پس از برگزاری جشن های ۲۵۰۰ ساله در پاییز ۱۳۵۰، به یکباره ایران باستان از چشم مردم افتاد و شاهانی چون کوروش و داریوش و ...در افکار عمومی، با سلطنت پهلوی، این همانی پیدا کردند. این به معنای بی اعتبار شدن ایدئولوژی سیاسی رژیم بود. در این وانفسا، میدان دادن به روشنفکران چپگرا و جهان سوم گرا، چیزی جز نوعی خودکشی فکری، نمی توانست باشد.

صلاح‌الدین خدیو 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان