کد خبر: ۲۲۸۳۱
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۹ - ۰۶:۵۴-02 February 2021
دیرینه شناسی زبانهای ایران باستان توسط باختر شناسان غربی
عصراسلام: با آغاز دوره رنسانس یا دوره روشنگری که با فروپاشی تفکر کلیسای قرون وسطای تاریک ( dark age) در اروپا رخ داد ، در سپیده دم باز زائی اندیشه یونانی و رواقی، تلاش برای ایجاد انیستیتوهایی تحقیقاتی برای شرق شناسی و باز شناسی خطوط کهن ( عمدتا  ایرانی)  در دستور کار قرار گرفت.

در ترجمه آثار کتابهای مورخین یونانی و رواقی - هلنی، به زبان‌های اروپائی، مشخص شد که نویسندگانِ باستان از همان زمانهای دور، از ایران دوران هخامنشی و اندیشه زرتشت دوران ماد چه تصویری حیرت انگیز و ستایش آمیزی در ذهن خود داشته اند و فیلسوفان آتن جگونه  از زرتشت، کوروش و داریوش به نیکی نام برده اند. این انگیزه‌ها موجب تشکیل کرسی های ایران شناسی یا شرق شناسی در بیشتر کشورهاي غربی گشت. از این رو توانائی برای شناخت زبان و خط آن دوران، تبدیل به یک نیاز جدی و اساسی شد.

لیست بخشی از  این مراکز و کارهای به انجام رسیده  به شرح زیر است:

- درسال ۱۵۸۷ هانری سوم پادشاه فرانسه مؤسسه مطالعات شرق شناسی را ایجاد نمود.

- در سال ۱۵۹۸ رابرت شرلی در در بار شاه عباس اول ، از او خواست تا اجازه دهد در منطقه بیستون یا بهستون،  تصاویر و نقاشی هایی  را  از خطوط موجود بر سنگ نبشته ها شده  تهیه کند تا آنها را برای مطالعه ی بیشتر به  خاور شناسان غرب ارائه دهد.

- در قرن ۱۷ سر توماس ادامز دو کرسی زبان‌های شرقی در آکسفورد وکمبریج دایر نمود. توماس هاید Thomas  Hyde سرپرست یکی از کرسی ها شد و کتاب ِ ایرانیان باستان و پارتها و مادها را نوشت. این اثر مهم در سال ۱۷۰۰ به پایان رسید و او درسال ۱۷۰۲ در گذشت. 

- در سال ۱۷۶۴ از طرف دانشگاه دانمارک  شخصیتی علمی به نام کارستن نیبور  Carsten Niebuhr که اصالتا المانی بود همراه با هفت دیرینه شناس دیگر عازم شیراز شدند. این گروه کار قالب گیری از همه خطوط کهن را در تخت جمشید و بهستون در سال ۱۷۶۱ آغاز کردند که شور بختانه بجز کارستن همه درگذشتند ، او با حمایت خانواده ای در شیراز موفق شد در آنجا به کاوش ادامه دهد.

اویک لوحه را  که سه خطِ میخی پارسی باستان ، ایلامی و بابلی درآن بود، کشف نمود که کلیدی شد برای شناسائی سایر خطوط. کتاب خاطرات او اخیرا توسط پرویز رجبی در ۳۰۳ تحت عنوان " سفر نامه کارستن نیبور" ترجمه شده است.

دوپرون Anquetil Duperron

در سال ۱۷۵۹خاور شناس فرانسوی اولین کسی بود که متون کتابهای زرتشتی را به فرانسه ترجمه کرد. او  همچنین اپانیشادها را از متن فارسی به لاتین بر گرداند. لازم به ذکر است که این عمل ترجمه به فارسی به نوبه‌ی خود از زبان اصلی  توسط دارا شکوه فرزند جهان شاه صورت گرفته بود. دوپرون در ضمن کسی است که فرهنگ لغات پهلوی به فارسی را تدوین نمود.

شاید کسی بسان او برای بازشناسی و اعتلای فرهنگِ ایران باستان تلاش نکرده باشد. هر چند  متاسفانه این افراد روشن‌گر یا توسط روشنفکران چپ ایرانی ( که آنها را عامل استعمار و نمايندگان بورژوازی می دانند) و یا مصلحین اسلامی، ( که  آنها را کافر و عامل اجنبی می‌خواندند) به ناروا ، نکوهیده شدند.

جرج فردریش گروتفند Georg Friedrich Grotefend

وی رمز گشایِ سنگ نبشته‌های باستانی ایران از کشور آلمان بود .او در سن ۲۷ سالگی در دانشگاه گوتینگن با پیگری کارهای کارستن موفق به خواندن خط میخی شد. وی در سال ۱۸۰۲ در تز دکترای خود عنوان نمود که بنای مشهور به مشهدِ مادر سلیمان،  در شیراز متعلق به کورش است . وی بعد از این با مطالعه کتب یونانی ، همه صحنه تخت جمشید را شناسائی کرد. ( دریغ از یک یاد بود برای او در شیراز!)

راسموس راسک Rasmus Rask 

پژوهشگر دانمارکی بود که در سالهای ۱۸۱۰ راهی ایران شد و به تکمیل نظرات پیشینیان خود کارستن و گروتفند پرداخت  و توانست با بررسی میدانی از آثار باستانی وخطوط آنها ، برخی از زبان‌های ایرانی از جمله زبان اوستائی و خط  کتاب زند اوستا را  تشریح کند.

ماکس مولر Friedrich Max Muller  

یکی دیگر از شرق شناسان آلمانی است که در کشف زبان اساطیر هند و مقایسه آن با اساطیر یونان و اقوام آریایی ، توانست ارتباط کلامی آنها را دریابد. اوبه زبانهای یونانی، لاتین، عربی، فارسی و سانسکریت تسلط کامل داشت. وی در سال ۱۹۰۰ در آلمان درگذشت.

جیمز دارمستتر James Darmesteter

باستان شناس فرانسوی که دلبستگی شدیدی به دانشهای شرقی داشت. درسال ۱۸۷۵ کتابی درمورد اسطورهای اوستائی نگاشت. وی چند سال بعد،  با تسلط به زبان پارسی در طی سالهای  ۱۸۹۲ و ۱۹۸۳  ، ترجمه کاملی از زند اوستا را با تفسیر خود در سه جلد به چاپ رساند.

کریستیان بارتولومه Christian Bartholomae

زبان شناس وخاورشناس آلمانی دکترای خود را در رشته زبان شناسی در سال ۱۸۷۷ گرفت. او برای اولین بار گاتها  ( کهن ترین بخش اوستا ) را ترجمه کرد که این اثر گرانمایه توسط استاد ابراهیم پورداوود درسال ۱۳۰۵ خورشيدی به فارسی ترجمه شد. با این نوشته اختلاف اندیشه زرتشت قبل از مادها و نو زرتشتی گری ِ هزارسال بعد مربوط به  دوران ساسانی ( که گونه‌ای شریعتِ خود ساخته و من در اوردی بود که مغ ‌ها، به نام زرتشت و به کام خود - به مردم زمانه ی خود  قبولانده بودند)، را مشخص گردد.

ادوارد ویلیام وست Edward William West 

او زبان شناس و مترجم متن های مزد یسنا اهل انگلستان بود. وی همکار ماکس مولر در پروزه ترجمه کتابهای مقدس شرقی بود  و اشنائی کامل به زبان پهلوی داشت. او لیست کاملی از نوشته های پهلوی دوران ساسانی را جمع آوری کرد ، محمدتقی بهار در جلد اول از کتاب سه جلدی خود یعنی سبک شناسی، از آنها سخن به میان اورده است‌. وست درسال ۱۹۰۵ در گذشت.

فردیناند یوستی Ferdinand Justi 

ایران شناس آلمانی در دانشگاه ماربورگ بود که به تدریس زبان شناسی تاریخی و تطبیقی مشغول‌ بود. وی چند اثر ارزنده در زمینه زبان های اوستائی ، پهلوی،  کردی و تاریخ مشرق‌زمین و بویژه تاریخ ایران منتشر کرد ، نامنامه کتابی ایست که وی نامهای ایرانی را از قدیمترین زمان تا روزگار خودش بر اساس اوستا و منابع پهلوی و آشوری،  عیلامی،  یونانی.  لاتینی  ، ارمنی،  سریانی و عربی و فارسی درج کرده است. او در سال ۱۹۰۷ در گذشت. 

آرتور کریستنسن Arthur Christensen (1875_1945) 

او در دوران دانشجویی به زبان‌های پهلوی ، سانسکریت، وفارسی آشنا شد او قبل از ورود به دانشگاه رساله ای بنام رستم-  پهلوانِ ملی ایران را منتشر کرد ، رساله دکتری او در باره خیام است.
او درسال ۱۹۳۲ کتابِ ایران در دوره ساسانيان را منتشر کرد . وی سه بار به ایران سفر نمود و در خانه  خود در تهران آموزش زبان پهلوی زبان ملی مارا را به صادق هدایت،  ملک الشعرای بهار ، رشید یاسمی و مینوی یاد داد.

والتر برونو هنینگ Walter Bruno Henning 

او در سال ۱۹۰۷ در آلمان زاده شد. در دانشگاه گوتینگن موفق به دریافت دکتری با عنوان‌" بررسی فعل فارسی میانه" شد .او اولین خاورشناسی است که با زبانهای پارسی میانه ، پارتی،  سغدی و بلخی آشنا بود. او در سال ۱۹۳۲ سرپرست‌ مطالعه و بررسی دست نوشته های کشف شده در تورفان چین شد و چون زبان سغدی می دانست تمام آنها را ترجمه نمود. 

استاد یارشاطر دکترای خود را نزد او به پایان برد. موضوع آن چنین بود:
زبان قدیم مردم آذربایجان نه ترکی بلکه زبانی بنام تاتی بوده است. 

سر هنری راولینسون Sir Henry Creswicke Rawlinson 

در سال ۱۸۱۰ در لندن متولد شد او کارشناس خطوط میخی سومری ، بابلی و هخامنشی بود که با تلاش مستمر او و کارشناسان دانشگاه لندن موفق به کشف نوشته های حماسه‌ی گیلگمش اکدی در عراق شد.

پس از این کشف مهم او دریافت داستان‌های اسطوره‌ای حماسه گیلگمش سرچشمه‌ی داستان‌های تورات بوده، ازجمله آنها Enuma  Elish است که در هزاره دوم قبل از میلاد نوشته شده که سفر پيدايش تورات از آن اقتباس گشته است.

با نگاهی غیر دائی جان ناپلئونی و بد سگالی به غرب، در می‌یابیم ، هیچ خاور شناسی بدون هماهنگی و مسئولیت پذیری با دانشگاه مربوطه به شرق اعزام نشده است. البته حمايت دولتها بیشتر چتر امنیتی بوده است تا دخالت در کنکاش آنها.

در ادامه ليست کتاب هائی که در این دوران توسط خاورشناسان در زمینه تاریخ و فرهنگ ایران منتشر شده را می آورم:

انجمن فلسفی پرسش 
حسامی
(برخی گزاره های خرد، می تواند نیازمند ویرایش باشد؛ اما گرامیداشت تلاش های روشنایی آفرین این کلان دانشوران، ستوده است - جعفری)


سید عبدالصالح جعفری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان