کد خبر: ۲۲۷۳۲
تاریخ انتشار: ۰۹ بهمن ۱۳۹۹ - ۲۲:۰۹-28 January 2021
اکثر خوانینی که در عصر زندیه بر شهرهای قفقاز حکومت می کردند از همان خاندانی بودند که از زمان صفویه به صورتی محلی و موروثی اداره آن مناطق را عهده دار بودند.
عصراسلام: این جمله که «بعد از مرگ نادرشاه، آن‌ها برای اولین بار به حکومت رسیده و خان‌نشین های قفقاز تشکیل شد» اشتباه است. ساختار اداری قفقاز جنوبی در دوره زندیه همان ساختار صفوی بود، تقریبا با همان خوانین محلی مانند بیگلربیگی چخورسعد (ایروان) قراباغ و گنجه. مدیریت و نظارت مستقیم بر قفقاز به دلیل ساختار چندوجهی آن منطقه همواره برای حکومت های مرکزی ایران دردسرساز بود. 

از طرفی حکومتی مثل صفویه برای تسلط بر آن محدوده بر مدار مذهبی خود حرکت می کرد که به گرجی ها به عنوان غنیمت نگاه می کردند و حملات متعدد در دوران شاه طهماسب و شاه عباس اول و خشونت هایی که اعمال می شد و با کوچ های اجباری زمینه نارضایتی عمیقی را نسبت به دولت مرکزی ایران فراهم کرده بود. 

از طرف دیگر تلاش نادرشاه برای مطیع کردن لزگی‌های داغستان نتیجه عکس داده بود و نتیجه خاصی به جز جنگ های فرسایشی و خسته کردن لشکر نادری نداشت و ماهیت جغرافیایی قفقاز با کوه های مرتفع کار را برای لشکرکشی دشوار می کرد. روسها بر این ویژگی چندوجهی و چندمذهبی بودن جوامع قفقاز و نارضایتی بخشی از آنها از حکومت های مرکزی ایران در طول تاریخ واقف بودند و دقیقا از همین ویژگی برای ایجاد تفرقه و نفوذ استفاده می کردند. 

گرایش ارمنی‌ها و گرجی‌ها به روسیه در طول جنگ‌های ایران و روسیه اتفاقی و بی دلیل نبود، بلکه حاصل رفتار حکومت مرکزی ایران از زمان صفوی تا آن روزگار بود که از قضا در این میان حکومت زندیه کمترین اثر منفی را بر جای گذاشته بود، اما موسس قاجار با حمله خشونت بار و بی حاصل به تفلیس، دوباره بهانه را به روسها برای دخالت و حمایت از مسیحی‌های قفقاز داد. دقیقا به همان شکل که پتر اول انگیزه خود را در حمله به قفقاز پس از سقوط صفویه، حمایت از جوامع مسیحی قفقاز اعلام کرده بود و تنها به این دلیل که در طول سالها دولت صفوی بهانه لازم را برای دخالت همسایه شمالی داده بود. 

قائم مقام در جمله معروفی به جونز گفته بود این ارمنی ها  بودند که در جنگ با روس برای ما دردسرساز شدند (به دلیل گرایش به دولت روس). با توجه به کمبود سکه و شرایط وخیم اقتصادی در قرن هجدهم و لشکرکشی های پرخرجی که داغستان بر دوش دولت نادری نهاده بود، کریم خان و وزرای زندیه را به سیاستی دیگر سوق داده بود که همان تایید خوانین قبلی و جلوگیری از اتفاقاتی بود که نادرشاه را در داغستان گرفتار کرده بود. 

خاندان زیاداوغلی که از ابتدای صفویه بر شهر گنجه حکومت می کردند در دوره افشار هم تایید نادرشاه را بر ادامه حکومت گرفتند، همان خاندان در دوره زندیه نیز منصب دار بیگلربیگی گنجه بودند و شاهوردی خان با فرستادن گرو تابعیت خود را اعلام کرد. شاهزادگان گرجی از همان خاندانی بودند که از دوره صفویه منصب دار والیگری تفلیس بوده و طهمورث میرزا از طرف نادرشاه به عنوان والی کاخت و کارتیل منصوب شده بود و فرزندش در دوره زندیه عنوان والی گرجستان را از کریم خان دریافت کرد. 

قراباغ که به دستور نادرشاه و در جهت محدود کردن قزلباشان از محدوده خان نشین گنجه خارج شده بود و به ملوک خمسه ارمنی تبدیل شد. درصورتی که قراباغ در دوره صفوی خود یکی از چهار بیگلربیگی اران محسوب می شد و خوانین محلی مسلمان عهده دار این منصب بودند. پناه علی خان جوانشیر که علیه نادرشاه به شورش برخاسته بود در برابر زندیه مطیع شده بود و با قشون زندیه تا شیراز همراهی کرد و فرزندش ابراهیم خلیل خان از طرف کریم خان به عنوان بیگلربیگی قراباغ مقام خانی دریافت کرد. حکومت محمدسعید خان در شکی از طرف کریم خان تایید شد و حتی این سیاست موجب شد که اکثر لزگی‌های داغستان تحت نظر فتحعلی خان دربندی باشند و از عبور قوای روس به نفع ایران جلوگیری کنند.


ایران عصر زند
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان