کد خبر: ۲۲۵۶۸
تاریخ انتشار: ۲۸ دی ۱۳۹۹ - ۰۷:۵۶-17 January 2021
شفاعت یکی از باورهای مشترک شیعه و اهل سنت است که تنها فرقه وهابیت با آن به مخالفت پرداخته، از اینرو لازم است، برای حل اختلاف در این زمینه به قرآن مراجعه کنیم تا صحت و درستی این باور را بر اساس این کتاب الهی ارزیابی کنیم.
عصراسلام: با رجوع به قرآن مجید به سه دسته آیات بر می‌خوریم که شفاعت در آن‌ها مطرح شده است که عبارتند از:

الف: برخی از آیات شفاعت را در قیامت به صورت مطلق رد می‌کنند 

مانند: «وَ اتَّقُوا يَوماً لا تَجزي نَفسٌ عَن نَفسٍ شَيئاً و لا يُقبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ و لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ و لا هُمْ يُنْصَرُون[بقره/۴۸]واز آن روز بترسيد كه كسى مجازات ديگرى را نمى‌پذيرد ونه از او شفاعت پذيرفته مى‌شود و نه غرامت از او قبول خواهد شد ونه يارى مى‌شوند.» 

ب: برخی دیگر شفاعت را تنها مختص به خداوند می‌دانند مانند: «قُلْ لِله الشَّفاعَةُ جَميعاً لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ[زمر/۴۴] بگو: تمام شفاعت از آن خداست (زيرا) حاكميت آسمان‌ها و زمين از آن اوست و سپس همه شما را به سوى او باز مى‌گردانند!» 

ج: بعضی دیگر شفاعت را به صورت مشروط قبول می‌کند، مانند: «ما مِنْ شَفيعٍ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذلِكُمُ الله رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ[یونس/۳] هيچ شفاعت كننده‌اى، جز با اذن او نيست؛ اين است خداوند، پروردگار شما! پس او را پرستش كنيد! آيا متذكر نمى‌شويد؟! 

یا در آیه دیگر می‌فرماید:«يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلاً[طه/۹] در آن روز، شفاعت هيچ كس سودى نمى‌بخشد، جز كسى كه خداوند رحمان به او اجازه داده، و به گفتار او راضى است.» 

بررسی مجموع آیات شفاعت نشان می‌دهد که قرآن کریم با نوعی از شفاعت مخالف است که مستقل از خداوند متعال دیده شود، ولی اگر شفاعت با اذن الهی باشد، مورد تأیید قرآن است، چون در این صورت استقلالی برای شفاعت کننده وجود ندارد، و در واقع شفاعت کننده واسطه‌ای در رسیدن شفاعت الهی است. 

در مقابل این آیات وهابیت تلاش کرده است که از برخی آیات قرآن برای اعتقاد خویش استدلال کند که در ادامه به بررسی این ادعا می‌پردازیم: 

الف: وهابیت می‌گوید که بر طبق  آیه «أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ الله شُفَعاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ كانُوا لا يَمْلِكُونَ شَيْئاً وَ لا يَعْقِلُون * قُلْ لِله الشَّفاعَةُ جَمِيعاً لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُون [زمر/۴۳-۴۴] 

آن‌ها غير خدا را شفيعان خود برگزيدند، به آن‌ها بگو: آيا از آن‌ها شفاعت مى‌طلبيد هر چند مالک چيزى نباشند، و حتى درک و شعورى براى آن‌ها نباشد. بگو تمام شفاعت از آن خداست، زيرا حاكميت آسمان‌ها و زمين از آن اوست، سپس همه به سوى او باز مى‌گرديد.» 

شفاعت مختص به خداست وغیر خدا در آن تصرفی ندارد پس درخواست شفاعت از غیر خدا شرک است و انجام دهنده آن مشرک خواهد بود. 

نقد: این آیه جزء گروه اول آیاتی است که بیان شد و تنها شفاعتی را رد می‌کند که مستقل از خداوند انجام شده باشد، ولی اشاره‌ای به شفاعت با دستور الهی ندارد.[۱] 

ب: قرآن کریم می‌فرماید مشرکین مکه بت‌ها را واسطه بین خود و خدا می‌دانستند و از آن‌ها طلب شفاعت می‌کردند، لذا در این باره می‌فرماید: 

«وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ الله ما لا يَضُرُّهُمْ وَ لا يَنْفَعُهُمْ وَ يَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ الله قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ الله بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُون [یونس/۱۸] 

و غير از خدا چيزهايى را پرستش مى‌كنند كه نه به آن‌ها زيان مى‌رساند و نه سودى برای آنان دارد، و مى‌گويند اينان شفيعان ما نزد خدا هستند؛ بگو: آيا خداوند را به چيزى خبر مى‌دهيد كه در آسمان‌ها و زمين سراغ ندارد؟ منزه است او و برتر است از آن شريک‌هايى كه قرار مى‌دهند.» 

وهابیت بر این اساس می‌گوید: مشرکان بت‌ها را عاملی برای شفاعت و تقرب به خدا می‌دانستند و قرآن با آن‌ها مبارزه کرده و می‌فرماید: این حق مختص به خداست و اگر کسی به غیر خدا متوسل شود، عملی مانند بت پرست‌ها انجام داده است به همین خاطر مشرک است. 

پاسخ:
اولا: این آیه به هیچ وجه آن مطلبی که وهابیت به دنبال آن است را اثبات نمی‌کند. زیرا آیه درابتدا فرموده:«وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ الله» یعنی آن‌ها بت‌ها را عبادت می‌کردند وهمین عبادت بت‌ها سبب شرک آن‌ها بوده است وطلب شفاعت موضوع بعدی و در واقع زیر مجموعه این عبادت است. 

اگر مجرد طلب شفاعت از غیر خدا، باعث عبادت و شرک آن‌ها می‌شد، دیگر نیازی نبود که خداوند متعال دو تعبیر بیاورد، هم بگوید: «وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ» و هم بگوید: «هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا» 

پس عطف جمله دوم بر اولی، دلیل بر این است که این دو، دو مطلب کاملا جدای از هم هستند؛ و موضوع عبادت بت‌ها از موضوع طلب شفاعت از آن‌ها کاملا مجزاست و آن‌چه باعث شرک آن‌ها شده است، عبادت بت‌هاست و اینکه از سنگ و چوبی که با دست خود ساخته بودند، طلب شفاعت می‌کردند، به خاطر جهل و نادانی آن‌ها بوده است. لذا از این آیه نمی‌توان استفاده کرد تنها طلب شفاعت بوده است که آن‌ها را مشرک کرده است. پس آیه اصلا به بحث آن‌ها ربطی ندارد. 

ثانیا: بین طلب شفاعت مشرکین از بت‌ها و طلب شفاعت مسلمین از انبیا و اولیای الهی فرق بزرگی به اندازه آسمان و زمین وجود دارد؛ چراکه آنان بت‌ها را مستقل و مالک در شفاعت و تقرب به خدا می‌دانستند و مشیت آن‌ها را نافذ و حتمی یعنی معتقد بودن اگر مثلا این بت بخواهد کاری کند، حتی بدون اذن خدا می‌تواند و مهم جلب رضایت این بت است و بسیار واضح است که این نوع اعتقاد شرک به خداست. اما یک مسلمان که از پیامبر یا ولی خدا طلب شفاعت می‌کند هرگز او را مستقل نمی‌داند هرگز برای او مقام ربوبیت و الوهیت قائل نیست بلکه او را ولی خدا و عبد و بنده خاص او می‌داند که با عبادت به مقام قرب به خدا رسیده است و از جانب خدا اذن دارد که دیگران را نیز کمک کند.[۲] 

دلیل دوم: دعا از غیر خدا(طلب رحمت و شفاعت از غیر) عبادت اوست.
وهابیت با استناد به آیه «وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِله فَلا تَدْعُوا مَعَ الله أَحَداً [جن/۱۸] و اين‌كه مساجد از آن خداست، در اين مساجد احدى را با خدا نخوانيد» 

می‌گویند: دعا و طلب حاجت از غیر، طبق این آیه نهی شده است و از ما خواسته شده که غیر از خدا را نخوانیم؛ و دلیلی برای این نهی وجود ندارد، مگر این‌که این نهی به خاطر این است که طلب از غیر، عبادت آن شخص محسوب می‌شود و عبادت غیر خدا هم شرک است. 

این‌که دعا و طلب حاجت از غیر عبادت او محسوب می‌شود، به دلیل این آیه از قرآن است: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِين [غافر/۶۰] 

(پروردگار شما گفته است) من‌را بخوانيد تا(دعاى) شما را اجابت كنم، كسانى‌كه از عبادت من تكبر مى‌ورزند به زودى با ذلت وارد دوزخ مى‌شوند.» اگر به آیه نگاه کنیم با لفظ «دعوه» شروع شده و با لفظ «عبادت» به پایان رسیده است. ‏این بدین سبب است که این دو کلمه به یک معنا هستند، پس دعوت از غیر، یعنی عبادت غیر. در نتیجه هر کس از غیر خدا حاجتی را طلب کند، یا طلب شفاعت کند، آن شخص را عبادت کرده است و مشرک شده است. 

پاسخ:
اولا: بسیار واضح است که هر طلب و حاجت خواستن از غیر، عبادت او نیست؛ به طور مثال اگر در امور عادی زندگی از دیگران کمک بگیریم، کدام آدم عاقلی می‌گوید که این کار عبادت دیگران است 

مثلا اگر بگوییم: علی به من آب بده، یا ماشین مرا درست کند، یا خانه من را تعمیر کن و ... آیا به معنای عبادت آن افراد است؟ در این موارد هم ما از این افراد کمک می‌گیریم، پس عبادت آن‌ها را انجام داده‌ایم؟ آیا آدم عاقل چنین اعتقادای دارد؟ 

پس منظور از آیه خواندن به نحوی خاص است، نه هرگونه خواندن وکمک گرفتنی از دیگران. ابتدای آیه نیز فرموده است:«و أَنَّ المَساجِدَ لِله» لذا از این دو مطلب می‌توان نتیجه گرفت: آیه بیان می‌کند آن دعوت و خواندنی حرام وموجب شرک است که همراه با اعتقاد به الوهیت و ربوبیت آن شخص باشد. 

یعنی اگر کسی، شخص یا چیز دیگری را با این اعتقاد که آن شخص می‌توان در امور دنیا به صورت مستقل تصرف کند، بخواند و از آن طلب رحمت یا شفاعت یا هر گونه کمکی طلب کند، عبادت اوست و شرک به خدا محسوب می‌شود. حال اگر کسی با این اعتقاد که این شخص، عبد صالح خداست و در هیچ امری نمی‌تواند مستقل عمل کند، او را بخواند، آیا این کار شرک به خداست؟ 

ثانیا: تعبیر آیه این است «فَلا تَدْعُوا مَعَ الله أَحَداً» یعنی کسانی‌که همراه با خدا و در عرض خدا و مساوی او، شخص دیگری را نخوانید‌، یعنی با این اعتقاد که او مانند خدا مستقلا می‌تواند تاثیر داشته باشد و الوهیت دارد، جمله «مع الله» این را می‌رساند. 

حال اگر کسی با این اعتقاد که مثلا پیامبر الهی عبد خداست و چون آبرومند درگاه الهی است، او از خدا برای ما طلب رحمت و مغفرت کند، پیامبر را بخواند، این خواندن، در واقع همان خواندن خداست و در عرض خدا نخواهد بود، لذا «مع الله» نیست. و در واقع همان خواندن خداست[۳] 

لذا این آیه نیز مانند آیه قبل به هیچ وجه دال بر مدعای وهابیت نیست و کاملا بیگانه از مطلب است؛ چرا که مطمئنا مسلمانی که از پیامبراکرم(ص) طلب شفاعت می‌کند، هرگز پیامبر یا ولی خدا را مستقل در تاثیر نمی‌بیند، بلکه او را عبد و بنده خاص او می‌داند و از او می‌خواهد او از خداوند منان طلب رحمت کند؛ لذا همه چیز به خود خداوند متعال ختم می‌شود. بنابراین وهابیت هیچ دلیل قانع کننده ای بر مدعای خود ندارد و نمی‌توان ادعای آنان را پذیرفت. 

منابع:
[۱]. ابن تیمیه، احمد (بی تا)، الهدیة السنیة، ط.الثانیة، بی جا، دارالنشر مکتبة ابن تیمیه، ص۴۰.
[۲]. آيت الله سبحانى، الوهابية في الميزان، مؤسسه امام صادق ع، قم، چاپ سوم، ۱۴۲۷ ق، ص ۲۳۷.
[۳].همان، ص ۲۴۹.


اندیشه تشیع

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان