کد خبر: ۲۲۲۳۸
تاریخ انتشار: ۱۰ دی ۱۳۹۹ - ۱۰:۳۶-30 December 2020
منافقان به انسانى تشبیه شده‌اند که تنها در بیابانى تاریک، سرگردان است و مى‌کوشد به روشنى آتشى راه نجات پیدا کند; امّا راه به جایى نمى‌یابد و همچنان در سرگردانى و تاریکى بیابان تنها مى‌ماند.
عصراسلام: نفاق صفتی رذیله‌ی بسیار خطرناکی است که خداوند متعال مدام مومنین را نسبت به آن هشدار می‌دهد. و از دسته گروه‌هایی که قرآن کریم به کرّات از آنها و صفاتشان سخن می‌گوید، منافقین هستند که صفات و علامت‌هایشان در منابع دینی ما یعنی قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام به صراحت بیان شده است.

نشانه‌های انسان منافق از دیدگاه امام صادق (علیه السلام) 

نشانه های انسان منافقاما اینکه منافق چه علامتی دارد، باید از بزرگان دین پرسید. در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده که منافق سه علامت دارد: «ثَلاَثٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ مُنَافِقاً وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ مَنْ إِذَا اُئْتُمِنَ خَانَ وَ إِذَا حَدَّثَ کَذَبَ وَ إِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ»[۱] 

سه خصلت است که در هر کس باشد منافق است هر چند روزه بگیرد و نماز بخواند:
 زمانی که خبر دهد دروغ بگوید.هنگامی که وعده دهد تخلف ورزد.زمانی که امانتی به او بسپارند خیانت نماید.

همانگونه در این روایت می بینیم حضرت، نفاق را در رعایت نکردن حقوق دیگران می داند، و می فرماید: دروغگو، خلف وعده کننده و خائن در امانت، کسانی اند که منافق هستند. پس اگر انسان نماز و روزه هایش کامل باشد، اما نسبت به حقوق دیگران هیچگونه پایبندی نداشته باشد، اعمالش از روی نفاق است؛ چون ممکن است که نماز و روزه اش از روی عادت باشد اما راستگویی، وفای به عهد و امانتداری، از روی عادت نمی تواند باشد؛ 

چنانچه از وجود مقدس امام صادق علیه السلام در روایت دیگری به این مطلب تصریح شده است که فرمود: «لاَ تَنْظُرُوا إِلَى طُولِ رُکُوعِ اَلرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ فَإِنَّ ذَلِکَ شَیْءٌ اِعْتَادَهُ فَلَوْ تَرَکَهُ اِسْتَوْحَشَ لِذَلِکَ وَ لَکِنِ اُنْظُرُوا إِلَى صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ»[۲] به طول رکوع و سجود مرد، نگاه نکنید زیرا بدان عادت کرده و اگر آن را وانهد بهراسد ولى نگاه کنید به راستگوئى و امانت پردازى او. 

همانگونه که در حدیث حضرت آمده می بینیم اگر انسان روزه دار و نماز خوان ترک عادت کند، ممکن است به وحشت بیافتد، اما انسان راستگو و امانتدار می تواند ملک مسلمان بودن باشد. 

یک سوال: 

البته نکته ای که ممکن است از اینگونه احادیث به ذهن آدمی خطور کند آن است که: بنابر این انسان باید فقط امانتدار و راستگو باشد و نماز خوان و روزه دار بودن بی معناست؟ 

پاسخ اینکه:

خیر، آنچه انسان مومن و مسلمان باید بدان ملتزم باشد، همه پازل های دین است؛ و نسبت به نماز و روزه وتمام عباداتی که در دین بیان شده و حاکی از رابطه ی او و خدایش است، نباید ترک شود، بلکه به احسن وجه باید سعی کند انجام دهد اما، ملاک ایمان و اسلام، در جایی است که مسلمان باید علاوه بر حسن رابطه با خدا، با مخلوقاتش نیز رابطه اش درست و خوب باشد و نباید حقوق دیگران را نادیده بگیرد. 

پس ملاک مسلمانی مسلمان و مومن، امانتداری، وفای به عهد و راستگویی است. و صفات منافق، دروغگویی، خیانت در امانت و خلف وعده است. 

این سه ویژگی چنان اهمیتی دارند که در برخی از احادیث در کنار یکدیگر بیان شده و آثار یکسانی برای آنها بیان گردیده است. 

در روایتی از رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) آمده که فرمودند: «اَقرَبُکُم غَدا مِنّى فِى المَوقِفِ اَصدَقُکُم لِلحَدیثِ و َاَدَّاکُم لِلاَمانَةِ و َاوفاکُم بِالعَهدِ و َاَحسَنُکُم خُلقا وَ اَقرَبُکُم مِن النّاسِ»[۳] نزدیک ترین شما به من در قیامت، راستگوترین، امانتدارترین، وفادارترین به عهد، خوش اخلاق ترین و نزدیک ترین شما به مردم است. 

در این حدیث، هر سه ویژگی در کنار یکدیگر بیان شده و نتیجه هر سه ی آنها این است که هر کس این سه ویژگی را دارا باشد، در روز قیامت، به نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نزدیک تر است.

۱. دروغگویی

دروغگویی، صفتی است که هیچ گاه با عقل قابل جمع نیست؛ یعنی انسان عاقلی نیست کسی که دروغ می گوید، و می توان گفت: انسان دروغگو، جاهل است؛ چون دروغ از لشکریان جهل است، نه عقل. 

چنانچه در روایتی امیرالمومنین فرمود: «ماکَذَبَ عاقِلٌ؛[۴] هیچ عاقلى دروغ نمى گوید» 

دروغگویی بقدری صفت ناپسندی است که انسان دروغگو بوی بهشت که از فاصله پانصد سال به استشمام می رسد، [۵] را نخواهد چشید. در روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) آمده که فرمود: «ثَلاثَةٌ لایُریحُونَ رائِحَةَ الجَنَّةِ: رَجُلٌ ادَّعى إلى غَیْرِ أَبیهِ وَ رَجُلٌ کَذِبَ عَلَىَّ، وَ رَجُلٌ کَذِبَ عَلى عَینَیهِ. [۶] سه نفر بوى بهشت را نمى چشند: 

۱. فردى که خود را به غیر پدرش نسبت دهد. 

۲. کسى که بر من دروغ ببنندد. 

۳. کسى که برخلاف آنچه با چشم دیده سخن بگوید. 

از این حدیث، زشتی دروغگویی، به صراحت فهمیده می شود؛

۲. خلف وعده 

دومین صفت منافق، خلف وعده کردن است؛ انسان مومن تا جایی که بتواند به وعده اش وفا می کند؛ و سعی می کند اگر وعده ای داد، وفا نماید؛ اما منافق از ابتدا بنایی بر وفا کردن به وعده اش ندارد. 

از مفهوم برخی از احادیث اینگونه فهمیده می شود که انسانی که به وفا به وعده اش نکند، به خدا و روز قیامت، ایمان ندارد؛ در روایتی از رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللّه و َالیَومِ الآخِر فَلیَفِ اِذا وَعَدَ»[۷] هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، هرگاه وعده مى دهد باید وفا کند. 

یعنی کسی که به وعده اش وفا نکند، به خدا و روز قیامت ایمان ندارد. 

صفت وفای به عهد از صفات فرادینی است؛ یعنی وفا کردن به وعده، فقط در مقابل مسلمان یا مومن نیست؛ بلکه حتی اگر به کافری وعده داد، به آن وفا کند؛ چون وفای به وعده و عهد از صفات مشترک بین مسلمان و کافر است. 

این مطلب از احادیث مختلف مخصوصاً روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فهمیده می شود؛ حضرت می فرمایند: «ثَلاثٌ لَیسَ لاَحَدِ النّاسِ فیهِ رُخصَةٌ: بِرُّ الوالِدَینِ مُسلِما کانَ اَؤ کافِرا وَ الوَفاءُ بِالعَهدِ لِمُسلِمٍ اَو کافِرا وُ الاَمانَةُ اِلى مُسلِمٍ کانَ اَؤ کافِرا.» 

سه چیز است که ترک آن براى هیچ کس جایز نیست: نیکى به پدر و مادر مسلمان باشند یا کافر، وفاى به عهد با مسلمان یا کافر و اداى امانت به مسلمان یا کافر. 

از این حدیث فهمیده می شود که چه مسلمان باشد و چه کافر، خلف وعده کردن مسلمان نسبت به کافر، جایز نیست.

۳.  خیانت در امانت

امانتداری انسان باعث تکمیل ایمانش است و اگر کسی نزد انسان امانتی سپرد، باید از آن مراقبت کند و به وقتش آنرا به وی بازگرداند؛ این مطلب تا جایی اهمیت دارد که اگر انسان امانتداری نکند، اساساً ایمانی ندارد.

در روایتی هم از رسول اکرم و هم از امیرالمومنین علیها السلام آمده که فرمودند: «لا إیمانَ لِمَنْ لا أمانَهَ لَهُ»[۸] هر که امانت نداشت ایمان ندارد. 

بنابر این طبق حدیث اول مقاله منافق سه علامت دارد؛ دروغگو بودن، خلف وعده کردن و خیانت در امانت کردن جزء نشانه های منافق محسوب می شود. 

پی نوشت: 

[۱]  تحف العقول، ص ۳۷۷ 

[۲]  الکافی، ج ۲، ص ۱۰ 

[۳]  امالی(طوسی) ص۲۲۹؛ بحارالأنوار(ط-بیروت) ج۷۲، ص۹۴. 

[۴]   بحارالانوار ج ۶۶ ص ۳۱۳ ح ۷. 

[۵]  مکارم الاخلاق، ص ۴۲۸؛ و سفینة البحار، مادّه «أجر»؛ میزان الحکمه، ج ۲، ص ۱۰۲ 

[۶]  نهج الفصاحة، ص ۲۵۱، ح۱۲۳۱ 

[۷]  کافى(ط-الاسلامیه) ج۲، ص۳۶۴، ح۲ 

[۸]  غرر الحکم، آمدی، ط نجف، ص۳۵۰، س۲ 

*** 

نشانه‌های منافق در قرآن 

نفاق از مباحث مهمی است که در قرآن بسیار به آن پرداخته شده تا جایی که سوره ای به نام منافقون بر پیامبر اکرم(ص) نازل شده است. منافق کسی است که در باطن کافر و در ظاهر مسلمان است. در نوشتار پیش رو که بخش هایی از کتاب «دوست نماها» اثر آیت الله جعفر سبحانی است، برخی نشانه های نفاق از دیدگاه قرآن کریم مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد. 

نشانه‌های نفاق 

قرآن کریم می فرماید: «وَإِذَا رَأَیتَهُمْ تُعْجِبُک أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ یقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ کأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَهًْ یحْسَبُونَ کلَّ صَیحَهْ عَلَیهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللّهُ أَنّی یؤْفَکونَ».[۱] 

هنگامی که آنها را می بینی، شکل و قیافه آنها تو را به شگفت می آورد و اگر سخن بگویند(بر اثر قیافه حق به جانبی که به خود می گیرند) تو را به سخنان خود جلب می نمایند و به گفتار آنها گوش می دهی، گویی آنها چوب هایی هستند که به دیوار تکیه داده شده، هر صدایی را بر ضدّ خود می پندارند. دشمنان واقعی آنها هستند. از آنها بپرهیز، مرگ بر آنها! چگونه از حقیقت روی گردانند. 

هدف آیه، بیان علایم منافقان است که به وسیله این علایم می توان منافق را از مؤمن تشخیص داد. این نشانه ها نوعاً جنبه کلی و عمومی دارند و هم اکنون این علایم بر سر منافقان عصر خود ما نیز سایه افکن است. 

صفات منافقان 

منافقین دارای قیافه حق به جانب هستند 

مفسران می گویند: منافقان عصر رسالت، افرادی خوش قیافه و زیبارو بودند. عبداللّه بن أُبی سردسته منافقین و دوستان و هم فکران وی افرادی بلند قامت و خوش قیافه بوده و از زیبایی ظاهر بهره کافی داشتند [۲] بنابراین نمی توان آن را نشانه ای کلی و عمومی دانست. 

ممکن است مقصود از جمله «وَإِذَا رَأَیتَهُمْ تُعْجِبُک أَجْسامُهُمْ» این باشد که افراد منافق در برخورد با افراد مؤمن، قیافه حق به جانبی می گیرند، این قیافه و سکوت و آرامش و نگاه های آرام آنان (که همگی برای پوشاندن نفاق درونی است) همه را به تعجب وا می دارد و تصور می کنند که آنان افراد صالحی هستند. 

شاید این احتمال به ظاهر آیه از معنایی که مفسران گفته اند نزدیک تر باشد و روی این احتمال، نشانه ای کلی و یا غالبی خواهد بود و منافقان برای پوشاندن صفت نفاق خود و جا زدن خویش در جرگه مؤمنان، به آن پناه می برند، در صورتی که زیر آن قیافه، خوی درندگی و عداوت ریشه دار خود را پنهان می دارند. البته این سکوت و آرامش مانع از آن نیست که در مواقعی حرّاف و پشت هم انداز نیز باشند. 

مهارت در سخن گفتن و پشت هم اندازی 

نکته این کار روشن است؛ زیرا از آنجا که در باطن، ایمان به گفته خود ندارند و گاهی تصور می کنند که ممکن است این ضمیر برای دیگران روشن شود و رسوا شوند، حس «عیب پوشی» آنها را وامی دارد که گرم سخن بگویند و با نشان دادن عنایت بیشتر، نظر طرف را جلب کنند. این افراد در سخن گفتن و پشت هم اندازی آن چنان ماهر و ورزیده اند که حتی گاهی نظر پیامبر (ص) را ظاهراً به گفتار خود جلب می نمودند، چنانکه آیه مورد بحث این مطلب را می رساند: «وَإِنْ یقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ» از این نظر ما نباید فریب چرب زبانی و تندگویی و گرم سخن گفتن گروهی را بخوریم و لااقل باید احتمال دهیم که ممکن است این طرز بیان، برای فریب دادن ما باشد نه برای دل سوزی به خاطر حقیقت. 

مانند چوب های خشک در برابر حوادث که کوچک ترین انعطافی ندارند 

منافقان عصر رسالت به مسجد می آمدند و در انتهای جمعیت به دیوارهای مسجد تکیه می زدند، ولی کوچک ترین بهره از وحی الهی و بیانات پیامبر (ص) نمی بردند و حقایق و معارف را درک نمی کردند. یک چنین جمعیت به سان اجسام بدون ارواح و یا چوب های خشکی بودند که در برابر سخنان حکیمانه و بیانات منطقی پیامبر (ص) کوچک ترین واکنشی از خود نشان نمی دادند. تو گویی اصلاً روحی در بدن آنها وجود نداشت. 

گاهی تصور می شود که مقصود از تشبیه آنان به چوب های تکیه داده شده به دیوار، این است که آنها موجودات غیر مفیدی اند؛ زیرا چوب در صورتی مفید خواهد بود که داخل کار و یا ساختمان باشد، و در غیر این صورت موجود مزاحم و غیر سودمندی خواهد بود. ولی این وجه تا حدی دور از ظاهر آیه و متفاهم عرفی است. 

احتمال سومی نیز در اینجا هست که شاید از دو معنای پیش روشن تر و واضح تر باشد؛ زیرا می توان گفت که مقصود از تشبیه آنها به چوب های تکیه زده به دیوار، این است که آنان به سان چوب های خشک در برابر حوادث، کوچک ترین انعطافی ندارند و «خشب» در لغت عرب همان چون خشک غیر قابل انعطاف را می گویند که بر اثر فشار دو نیم می شود. 

انعطاف پذیری در برابر حوادث به طرز صحیح، یکی از نشانه های مردان مؤمن به هدف خویش است و انعطاف در برابر حوادث، با تملق و چاپلوسی و ابن الوقت بودن و از این شاخه به آن شاخه پریدن، فرق روشنی دارد. 

افراد ابن الوقت هدف مشخصی ندارند و به هیچ اصلی پایبند نیستند، به هر رنگی درمی آیند، و با ماسک های گوناگون در صحنه زندگی ظاهر می شوند و برای سود شخصی همه اصول را زیر پا می گذارند. ولی افراد انعطاف پذیر، تا آنجا که به اصول و اهدافشان ضرری متوجه نشود با مردم حتی با دشمن خود احیاناً کنار می آیند و برای حفظ اصول و پایه های واقعی از یک سلسله منافع می گذرند. 

جهان طبیعت به ما درس می آموزد: طوفان سهمگینی از نقطه ای برمی خیزد و بر اشجار جوان و کهن سال و گل ها و گیاهان و مزارع حمله می برد، سنبل های مزارع و گیاهان و گل های گلستان در برابر طوفان مقاومت نشان نداده و با انعطاف و خم شدن خاصی، طوفان سهمگین را رد می کنند و پس از دقیقه ای به حالت نخست باز می گردند. ولی درختان خشک و یا درختان کم انعطاف در برابر طوفان سینه سپر کرده و با صلابت خاصی ابراز مقاومت می نمایند، امّا پس از لحظاتی از پای درمی آیند. 

این حقیقت اجتماعی را پیامبر اسلام (ص) در یکی از سخنان خود بیان کرده و می فرماید: «مَثَلُ الْمُؤْمِنِ کالسُّنْبُلَةِ یحَرِّکهَا الرِّیحُ فَتَقُومُ مَرَّةً وَ تَقَعُ أُخْرَی وَ مَثَلُ الْکافِرِ مَثَلُ الْأَرْزَةِ وَ لَا یزَالُ قَائِمَةً حَتَّی تُتَغَفَّرَ».[۳] 

روح البیان در تفسیر همین سوره می نویسد: «الْأَرْزَةِ» درخت سختی است مانند صنوبر؛ «تُتَغَفَّرَ»: از جای کنده می شود. 

حال مؤمن مانند سنبلی است که باد تند آن را حرکت می دهد، گاهی می ایستد و گاهی خمیده می گردد؛ ولی افراد کافر، در نداشتن انعطاف و کنار نیامدن با مردم، مانند درختان سخت هستند که در برابر تندباد حوادث از جای کنده می شوند. 

افراد منافق بر اثر نداشتن فکر و عقل درست و سالم، حتی به آن اصولی که از ناحیه پیامبر(ص) پیشنهاد می شد و صد در صد به نفع آنها بوده نیز احترام نمی گذاشتند. از آنجا که آنها، افراد کوردلی بودند، هرگز حاضر نبودند که اصول و قوانین اسلامی را تحلیل و تجزیه کنند و لااقل اصولی را که به نفع آنها و دیگران است از صمیم دل بپذیرند. 

منافق نه طرح می دهد و نه طرح می پذیرد. او به سبب بیماری «نفاق» کردار و گفتارش از محور عقل و خرد بیرون است؛ در حالی که رسول خدا(ص) و مؤمنان به آیین وی، با لجوج ترین دشمنان خود در سرزمین «حدیبیه» کنار آمدند و انعطافی نشان دادند که گروه تندرو و نزدیک بین را ناراحت ساخت. 

عالی‌ترین انعطاف پذیری پیامبر(ص) 

اینک ما در اینجا نمونه ای از بزرگواری ها و عالی ترین انعطاف پذیری پیامبر اسلام را در جنگ«حدیبیه» بیان می کنیم تا روشن شود رهبر عالی قدر اسلام، تا آنجا که به اصول ضرر و لطمه ای وارد نشود، عالی ترین انعطاف را نشان می داد: 

در ایام «حدیبیه» که مسلمانان برای ادای عمره به آن نقطه آمده بودند با مقاومت شدید سپاه شرک مکه رو به رو گردیدند و نزدیک بود آتش جنگ شدیدی میان دو دسته شعله ور شود. نمایندگان مختلفی از طرف قریش برای مذاکره با پیامبر(ص) به محضر ایشان آمدند، ولی هیچ کدام نتوانستند مشکل را از طریق مذاکره حل کنند. سرانجام سهیل بن عمر، با دستورهای خاصی مأمور شد جریان را با قراردادی خاتمه دهد. 

چشم پیامبر (ص) به سهیل افتاد، فرمود: سهیل آمده است قرارداد صلحی میان ما و قریش ببندد. سهیل آمد و نشست و از هر دری سخن گفت و مانند یک دیپلمات ورزیده عواطف پیامبر(ص) را برای انجام چند مطلب تحریک کرد. 

او چنین گفت: ای ابوالقاسم! مکه حرم و محل عزت ماست. جهان عرب می داند، تو با ما جنگ کرده ای، اگر تو با همین حالت که با زور و قدرت توأم است، وارد مکه شوی، ضعف و بیچارگی ما را در تمام جهان عرب آشکار می سازی، فردا تمام قبایل عرب به فکر تسخیر سرزمین ما می افتند، من تو را به خویشاوندی که با ما داری سوگند می دهم، و احترامی که مکه دارد و زادگاه توست یادآور می شوم.... 

وقتی سخن سهیل به این جا رسید، پیامبر اسلام (ص) کلام او را قطع کرد و فرمود: منظورتان چیست؟. 

گفت: نظر سران قریش این است که امسال همگی از اینجا به مدینه بازگردید و فریضه عمره و حج را به سال آینده موکول کنید. مسلمانان می توانند سال آینده، مانند تمام طوایف عرب در مراسم حج شرکت کنند، ولی مشروط بر این که بیش از سه روز در مکه نمانند و سلاحی جز سلاح مسافر همراه نداشته باشند. 

مذاکرات سهیل با پیامبر (ص) سبب شد که قراردادی کلی و همه جانبه میان مسلمانان و قریش بسته شود. او در شرایط و خصوصیات پیمان فوق العاده سخت گیری می کرد و گاهی کار به جایی می رسید که نزدیک بود رشته مذاکرات صلح پاره شود، ولی از آنجا که طرفین به صلح و مسالمت علاقه مند بودند، دومرتبه رشته سخن را به دست گرفته، در پیرامون آن سخن می گفتند. 

مذاکرات هر دو نفر با تمام سخت گیری های سهیل، به پایان رسید و قرار شد مواد آن در دو نسخه تنظیم شود و به امضای طرفین برسد. 

بنا به نوشته عموم سیره نویسان، پیامبر(ص)، علی(ع) را خواست و دستور داد پیمان صلح را به شرح زیر بنویسند: 

پیامبر(ص) به امیرمؤمنان(ع) فرمود: بنویس: «بسم اللّه الرحمن الرحیم». و علی(ع) نوشت. 

سهیل گفت: من با این جمله آشنایی ندارم و «رحمان» و «رحیم» را نمی شناسم. بنویس: «باسمک اللهم» (به نام تو ای خداوند) 

پیغمبر (ص) موافقت کرد به ترتیبی که سهیل می گوید نوشته شود و علی(ع) نیز نوشت. سپس پیامبر(ص) به علی(ع) دستور داد که بنویسد: «هذا ما صالح علیه محمد رسول اللّه» (یعنی این پیمانی است که رسول خدا با سهیل نماینده قریش بست 

سهیل گفت: ما رسالت و نبوت تو را به رسمیت نمی شناسیم و اگر معترف به رسالت و نبوت تو بودیم، هرگز با تو از درِ جنگ وارد نمی شدیم. باید نام خود و پدرت را بنویسی و این لقب را از متن پیمان برداری. 

در این نقطه برخی از مسلمانان راضی نبودند که پیامبر(ص) تا این حد تسلیم خواسته سهیل شود، ولی پیامبر(ص) با در نظر گرفتن یک سلسله مصالح عالی، خواسته سهیل را پذیرفت و به علی(ع) دستور داد که لفظ «رسول اللّه» را پاک کند. 

در این لحظه علی(ع) با کمال ادب عرض کرد: مرا یارای چنین جسارت نیست که رسالت و نبوت تو را از پهلوی نام مبارکت محو کنم. پیامبر(ص) از علی(ع) خواست که انگشت او را روی آن بگذارد تا شخصاً آن را پاک کند و علی(ع) انگشت پیامبر(ص) را روی آن لفظ گذارد و پیامبر لقب «رسول اللّه» را پاک نمود.[۴] طبری در این قسمت دچار اشتباه شده و نوشته است که خود پیامبر (ص) نام خود را نوشت و ما در این قسمت بطور گسترده در کتاب «در مکتب وحی» سخن گفته ایم. 

گذشت و مسالمتی که رهبر عالی قدر اسلام در تنظیم این پیمان از خود نشان داد، در تمام جهان بی سابقه است؛ زیرا حضرت در گرو افکار مادی و احساسات نفسانی نبود و می دانست واقعیات و حقایق، با نوشتن و پاک کردن عوض نمی شود، از این جهت برای حفظ پایه های صلح، در برابر تمام سخت گیری های طرف، از در مسالمت وارد شده و گفتار او را پذیرفت. 

تکرار تاریخ 

نخستین شاگرد ممتاز مکتب پیامبر اسلام (ص)، با همین گرفتاری رو به رو گردید و از این نظر نسخه دوم نَفْس نبوی، علی(علیه السلام) از هر جهت نسخه مطابق اصل است و در مراحل زیادی با هم تطابق پیدا نموده اند. در آن لحظه که امیرمؤمنان (ع) از پاک کردن لفظ «رسول اللّه» امتناع ورزید، پیامبر اکرم(ص) رو به علی(ع) کرد و از آینده علی(ع) که وضع او با وضع پیامبر (ص) کاملاً مشابه خواهد بود، چنین خبر داد: فرزندان این گروه، تو را به چنین امری دعوت می نمایند و تو با کمال مظلومیت به چنین کاری تن می دهی.[۵] 

این مطلب در خاطره علی(ع) باقی ماند تا اینکه جریان جنگ صفین پیش آمد و پیروان ساده لوح امیرمؤمنان(ع) تحت تأثیر ظاهرسازی های فریبنده سربازان شام (که تحت سرپرستی معاویه و عمروعاص با علی(ع) جنگ می کردند) قرار گرفته و حضرت را واداشتند تن به صلح دهد. برای نوشتن صلح و قرارداد، انجمنی ترتیب دادند. 

عبیداللّه بن ابی رافع، دبیر امیرمؤمنان (ع) از طرف آن حضرت مأموریت یافت صلح نامه را چنین بنویسد: «هذا ما تقاضی علیه أمیر المؤمنین علی» در این لحظه عمروعاص، نماینده رسمی معاویه و سربازان شام رو به دبیر علی(علیه السلام)کرد و گفت: نام علی و نام پدر او را بنویس؛ زیرا اگر ما او را رسماً امیرمؤمنان می دانستیم هرگز با او از درِ نبرد وارد نمی شدیم. در این باره سخن به طول انجامید، امیرمؤمنان(ع) حاضر نبود بهانه دست دوستان ساده لوح بدهد، پاسی از روز با طرفین کشمکش داشت تا اینکه به اصرار یکی از افسران خود، اجازه داد لفظ امیرمؤمنان را پاک کند، سپس فرمود:«اللّه أکبر، سنّة بسنّة». و داستان حدیبیه و یادآوری پیامبر را برای مردم بازگو کردند.[۶]

منبع : کتاب «دوست نماها» , ایت الله جعفر سبحانی 

پی نوشت:
[۱] منافقون -۴ 

[۲] مجمع البیان، ج۱۰، سوره منافقون 

[۳] جامع الأخبار(للشعیری)، ص ۱۸۳ 

[۴] ارشاد، ص ۶۱؛ اعلام الوری، ص ۱۰۶؛ بحارالأنوار، ج۲۰، ص ۳۶۸ 

[۵] کامل ابن اثیر، ج۲، ص ۱۳۸ 

[۶] کامل ابن اثیر، ج۳، ص ۱۶۲

*** 

نشانه‌هاى متعدّد براى منافقان 

۱. دروغگویى صریح و آشکار: «وَاللهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَکَاذِبُونَ»
 
۲. استفاده از سوگندهاى دروغین براى گمراه ساختن مردم: «اتَّخَذُوا أَیْمَانَهُمْ جُنَّةً»
 
۳. عدم درک واقعیّات، بر اثر رها کردن آیین حق، بعد از شناخت آن: «لاَ یَفْقَهُونَ»
 
۴. داشتن ظاهرى آراسته و زبانى چرب، على رغم تهى بودن درون و باطن: «وَإِذَا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسَامُهُمْ»
 
۵. بیهودگى در جامعه و عدم انعطاف در مقابل حق، همچون یک قطعه چوب خشک: «کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُّسَنَّدَةٌ»
 
۶. بدگمانى و ترس و وحشت از هر حادثه و هر چیز به خاطر خائن بودن: «یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحَة عَلَیْهِمْ»
 
۷. حق را به باد سخریّه و استهزا گرفتن: «لَوَّوْا رُءُوسَهُمْ» 

۸. فسق و گناه: «إِنَّ اللهَ لاَ یَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ»
 
۹. خود را مالک همه چیز دانستن، و دیگران را محتاج به خود پنداشتن: «هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ حَتَّى یَنْفَضُّوا»
 
۱۰. خود را عزیز و دیگران را ذلیل، تصوّر کردن: «لَیُخْرِجَنَّ الاَْعَزُّ مِنْهَا الاَْذَلَّ»
بدون شک نشانه هاى منافق منحصر به اینها نیست، و از آیات دیگر قرآن و روایات اسلامى و نهج البلاغه نیز نشانه هاى متعدّد دیگرى براى آنها استفاده مى شود، حتّى در معاشرت هاى روزمرّه مى توان به اوصاف و ویژگى هاى دیگرى از آنها پى برد، ولى آنچه در این آیات آمده، قسمت مهم و قابل توجّهى از این اوصاف است. 

در نهج البلاغه خطبه اى مخصوص توصیف منافقان است، در قسمتى از آن خطبه چنین آمده است:
 
اى بندگان خدا شما را به تقوا و پرهیزکارى سفارش مى کنم و از منافقان برحذر مى دارم، چرا که آنها گمراه و گمراه کننده اند; خطاکار و غلط اندازند; هر روز به رنگ تازه اى در مى آیند، و به قیافه ها و زبان هاى مختلف خودنمایى مى‌کنند. 

از هر وسیله اى براى فریفتن و در هم شکستن شما بهره مى گیرند و در هر کمین گاهى به کمین شما نشسته اند.
بد باطن و خوش ظاهرند، و پیوسته مخفیانه براى فریب مردم گام بر مى دارند، و از بیراهه ها حرکت مى کنند. 

گفتارشان به ظاهر شفا بخش، امّا کردارشان دردى است درمان ناپذیر.
بر رفاه و آسایش مردم، حسد مىورزند; اگر کسى گرفتار بلایى شود خوشحالند.
همواره امیدواران را مأیوس مى کنند و همه جا آیه یأس مى خوانند; آنها در هر راهى کشته اى دارند! و براى نفوذ در هر دلى راهى! و براى هر مصیبتى اشک ساختگى مى ریزند! 

مدح و ثنا به یکدیگر، قرض مى دهند و از یکدیگر انتظار پاداش دارند; در  تقاضاهاى خود اصرار مىورزند; و در ملامت پرده درى مى کنند; و هرگاه حکمى کنند از حد تجاوز مى نمایند.

در برابر هر حقّى باطلى ساخته، و در مقابل هر دلیلى شبهه اى; براى هر زنده اى عامل مرگى، براى هر درى کلیدى، و براى هر شبى چراغى تهیه دیده اند! 

براى رسیدن به مطامع خویش و گرمى بازار خود و فروختن کالا به گران ترین قیمت، تخم یأس در دل ها مى پاشند.

باطل خود را شبیه حق جلوه مى دهند، و در توصیف ها راه فریب پیش مى گیرند.
طریق وصول به خواسته خود را آسان، و طریق خروج از دامشان را تنگ و پرپیچ و خم جلوه مى دهند; آنها دار و دسته شیطان و شراره هاى آتش دوزخند، همان گونه که خداوند فرموده: «أُوْلَئِکَ حِزْبُ الشَّیْطَانِ أَلاَ إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ; آنها حزب شیطانند، بدانید حزب شیطان زیانکارند!» 

منابع: راسخون، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مکارم شیرازی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان