کد خبر: ۲۲۰۸۱
تاریخ انتشار: ۰۷ دی ۱۳۹۹ - ۰۲:۳۱-27 December 2020
قرآن كريم ، كتاب دعوت و هدايت است و هدفش تعليم تاريخ و روشش رمان نويسي نيست. قرآن كتاب قصه گويي نيست،
آنچه در قرآن تحت عنوان قصه يا به طو كلي با شيوه داستان پردازي آمده است به نيت اصلاح تحريف ها، حدسيات و تعصباتي است كه واقعيت را خلاف نظر قرآن تصوير كرده اند. قرآن تنها يك بار برقصه گفتن تاكيد مي كند و آن يك بار هم نه بر شيوه بيان، بلكه بر موضوع تكيه داردآنگاه كه مي فرمايد :" نحن نقص عليك احسن القصص "(یوسف،3).

قرآن كتاب هدايت است و براي رسيدن به اين هدف، گاهي از شيوه هاي داستان سرايي نيز استفاده مي كند. علامه طباطبايي در تفسير الميزان ميگويد:

قرآن كريم هيچ كاري به اين كه فلاني پسر كيست و نسبش چيست و حوادث تاريخي مربوط به او در چه زمان و مكاني رخ داده است نداشته و متعرض ساير مشخصاتي كه يك رمان نويس بي نياز از ذكر آن ها نيست نمي شود، چون تعرض به اين خصوصيات در هدف قرآن (كه كتاب هدايت مي باشد ) دخالت و تاثيري ندارد. براي مردم از نظر هدايت يكسان است كه بدانند ابراهيم فرزند تارح بن ناحور بن .... است يا ندانند. بدانند كه ابراهيم در "اور كلداني ها " در حدود سنة دو هزار قبل از ميلاد به دنيا آمد و ولادتش در عهد فلان پادشاهي كه درفلان زمان به دنيا آمده و فلان مدت سلطنت كرده و فلان روز مرده، بوده است يا ندانند.

از جمله نكاتي كه در قصه هاي قرآن هست تاكيد آن بر طرح پرسش است، طرح پرسش هايي كه مخاطبان را در پي يافتن پاسخهايشان به تعقيب متن ترغيب ميکند و در خواننده كشش و انگيزه ايجاد مي كند كه داستان را دنبال كند، براي مثال ابتداي داستان حضرت موسي(ع) در سوره طه

اين گونه آغاز مي شود كه " هل اتيك حديث موسي(ع) ". بديهي است كه اين استفهام براي كسب خبر نيست، بلكه به تعبير معروف استفهام تقريري است يا به بيان ديگر استفهامي است كه مقدمه يك خبر مهم است، همان گونه كه در زبان روزمره نيز هنگام شروع به يك خبر مهم ميگوئیم: آيا اين خبر را شنيده اي كه.....

پيروي از شيوه ايجاز از ديگر خصوصيات قصه هاي قرآن است، قرآن تنها به تصوير لحظاتي ميپردازد كه در پرورش قصه نقش كليدي دارد. در قصه هاي قرآن بسياري از رخدادها و تصاوير و نتيجه گيري ها به مخاطبان سپرده مي شود و تنها ستون هاي قصه بنا نهاده مي شود و البته قرآن براين تصاوير كليدي تاكيد مي كند و گاه از دوباره گويي و چند باره گويي تصاوير ابايي ندارد. شيوه روايت قصه در قرآن مخاطب را به دقت و ياري گرفتن از حافظه دعوت مي كند، در واقع قران برخلاف شيوه معمول قصه ها چندان در بند ساده گويي و رعايت خط زماني قصه نيست و با بر هم زدن شيوه كهن الگويي قصه ها، پيش از آنكه به ويژگي سرگرم كننده قصه بينديشد به آموزشي بودن آن مي انديشد.

پاره اي از داستان هاي قرآن با مدخل هاي كوتاه و مقدمه اي آغاز مي شود كه در طي آن درون مايه داستان ها را پيشاپيش به ميان آورده يا از حالت و كيفيت آنها خبر داده و يا كردار ويژه قهرماني را برجسته ساخته و شخصيتش را طي چند جمله و عبارت كوتاه به تصوير كشيده است كه از آن جمله ميتوان به داستان مبارزه موسي(ع) و فرعون در سوره قصص اشاره نمود. 

حذف جزئيات قصه از ديگر خصوصيات داستان هاي قرآني است، قرآن در نقل قصه ها و بازگو نمودن داستان تا جايي به جزئيات داستان و قصه ميپردازد كه نقش مهمي در قصه داشته باشد و بتواند راه و روزنه اي به سوي هدف باشد، براين اساس گاه در فرازي از داستان برخي جزئيات و عناصر داستان را حذف مي نمايد يا به صورت گذرا و اشاره وار مطرح مي كند و از آن ميگذرد و گاه در فرازي ديگر در بازگو كردن همان عناصر و جزئيات تامل و درنگ بيشتري مي كند و به صورت برجسته تر رخ  مي نمايد.

بي زماني و بي مكاني يكي ديگر از ويژگي هاي قصه هاي قرآني است، ما در قصه هاي قرآن ردپايي از زمان و مكان نمي بينيم زيرا داستان ها و قصه هاي قرآن وراي زمان و مكان حركت مي كند، چرا كه زمان و مكان را در نورديده و داستان و سرگذشت مختص به قوم و جامعه خاص در يك سرزمين و مكان و زمان خاص نيست، قصه اي است كه نمونه آن در هر جامعه و در هر زمان و مكاني ممكن است رخ دهد و همه انسان ها بايد گوش به زنگ باشند و قصه، آينه تمام نمايي باشد كه سرنوشت خود را در آن ببينند و علت و عوامل سعادت و شقاوت جوامع را بررسي كنند. به علاوه افزايش لذت و بهره هنري داستان بستگي به اين دارد كه چه مقدار خود خواننده يا شنونده اسرار داستان را كشف كند.

يكي ديگر از ويژگي هاي قرآن طرح داستان در داستان است، كه از ديگر شيوه هاي داستان پردازي در قرآن محسوب مي شود. قرآن در پاره اي از داستان ها گاه قصه اي را بيان مي كند و در حين بيان آن، قصه و داستان ديگري را نقل مي كند و خواننده را به دنبال خود ميكشد و در واقع قصه ديگري را در درون خود ميپروراند.

  حسن قادری


منابع:

  - بستاني، محمود، پژوهشي در جلوه هاي هنري داستان هاي قرآن، ترجمه موسي دانش، مشهد، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس،1371، ج 2

- حسيني، محمد، ريخت شناسي قصه هاي قرآن، انتشارات ققنوس، چاپ دوم، تهران،1384  

- طباطبايي، محمد حسین، الميزان، ترجمة موسوي همداني، ج 7

 - مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الاسلاميه، 1361، ج 13
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان