کد خبر: ۲۱۸۸
تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۳۹۷ - ۰۰:۴۹-04 June 2018
خانم جهان آکتاش از روشنفکران مسلمان ترکیه که اقامت چندین ساله در ایران و مطالعه زوایای گوناگون حیات اجتماعی و سیاسی ایرانیان را در پرونده خود دارد، از نویسندگان مشهور ترکیه محسوب می شود.
به گزارش پایگاه تحلیلی - خبری ایران بالکان (ایربا) او کتاب ها و مقالات متعددی درباره تاریخ، سیاست و فرهنگ در ایران و ترکیه تالیف کرده است.

آنچه در پی می آید برگردان مقاله آکتاش برای سایت ترکی بولتن جهان پیرامون شرایط کنونی سیاسی در ایران و اوضاع روشنفکری دینی و موقعیت اصلاح طلبان در فضای سیاسی کشور است:

فضای حاکم بر مطالب روشنفکران دینی و اصلاح طلبان ایران، در مجلات و روزنامه های دهه 90 میلادی که برای بسیاری از مردم جذاب می نمود، فضایی فرهنگی و پویا بود. به اعتقاد خشایار دیهیمی از نویسندگان و مترجمان ایرانی، "اصلاح طلبان که در سال های دهه 90 فعالیت فکری پرتحرکی را به نمایش می گذاشتند در سال های اخیر سکوت را برگزیده اند.

روشنفکران اصلاح طلب دینی در دوره فعلی جز تکرار مباحث فکری گذشته کار دیگری نمی کنند. دلیل این امر نیز آن است که روشنفکران مزبور فاقد فضایی مبتنی بر تضارب آراء برای ایجاد پیشرفت در اندیشه های شان هستند. یکی از عناصر لازم برای ایجاد شور و نشاط در عالم اندیشه، وجود مخالفان است و ما امروز از داشتن مخالف محروم هستیم." (اعتماد ملی، 10 می 2009)

مسایل خاص مسلمانانی که در عصر مدرن زندگی می کنند غالبا در روزنامه ها و مجلاتی که روشنفکران اصلاح طلب منتشر می کنند، مورد بحث قرار می گیرد. این نشریات نیز فاقد تداوم لازم هستند. با برخی از دوستان نویسنده ام در این باره صحبت کردم. آنان معتقدند روشنفکران اصلاح طلب، در شرایط فعلی بحث درباره مباحث مختلف را در جلسات خانگی انجام می دهند. عرصه دیگر بحث و انتشار مطالب، فضای سایت های اینترنتی است. آن چه در جلسات خانوادگی مطرح می شود تحت تاثیر سرخوردگی های عرصه سیاسی، بیشتر بررسی چگونگی طرح مجدد مسایل جدید حول اصول دینی است. یکی از دوستان نویسنده ام می گفت این دوره که دوره محاسبه و ارزیابی است موجب رشد و شکوفایی روشنفکران اصلاح طلب دینی در ایران خواهد شد.

روشنفکران اصلاح طلب دینی در شرایط فعلی از ارزیابی روش های خویش نیز غافل نیستند. آن ها از خود سوال می کنند "اشتباه ما در کجا بود؟" شمس الواعظین یکی از گردانندگان روزنامه های اصلاح طلب مدعی است "تاثیر روشنفکران دینی اصولا در زمان حاکمیت اصلاح طلب ها رو به کاهش گذاشت." او می گوید: " فعالان اصلاح طلب که روشنفکران دینی را هم شامل می شدند، در طول حاکمیت ده ساله خود، در عرصه تولید فکر و همچنین مسئولیت هایی که برعهده گرفته بودند، موفق نبودند؛ آن ها طوری رفتار کردند که جامعه احساس کرد در پذیرش مسئولیت ها متزلزل هستند."

روشنفکران اصلاح طلب تا زمان برگزاری انتخابات شورای شهر در سال 2002 در ایجاد فضای آزادتر روشنفکری و عرصه های سیاسی و فکری از اعتماد به نفس قابل توجهی برخوردار بودند. برخورد سرد مردم در انتخابات شوراها در سال 2002 ، روشنفکران اصلاح طلب را مجبور به انتقاد از گفتمان و روش های شان کرد. مهمترین انتقاد در این زمینه را می توان نوعی تنبلی ذهنی و عملی روشنفکران دانست که موجب می شد ماهیت فعالیت های خود را در مقایسه با چگونگی رفتار اصولگرایان تنظیم کنند. به دلیل همین سستی، نسل جوان که نسبت به مسایل دینی نوعی بی قیدی از خود بروز می داد، بتدریج از حرکت اصلاحی نیز ناامید می شد.

اصلاح طلبان به موازات حفظ فاصله خود با نهادها و مراکز سنتی که در تصاحب محافظه کاران است، در ایجاد موسساتی که لازمه حیات مدرن امروز نیز است پیشرفت قابل ملاحظه ای نداشتند. بی تردید یکی از دلایل این امر عدم حمایت کافی مردمی است که در شهرستان ها زندگی می کنند و علاقه ای به تغییر عادات سنتی خود ندارند.

سرخوردگی و یاس حاصل از مبارزه در راه اهداف سیاسی، در دراز مدت، عقب نشینی از عرصه عمومی و تمرکز در عرصه های خاص تر را نتیجه خواهد داد. نوعی فردگرایی که انسان را بسوی صرف انرژی در جهت منافع شخصی و زندگی روزمره خود سوق می دهد. وضعی که موجب می شود فرد احساس کند تحت هیچ شرایطی قادر به تغییر اوضاع نیست و ناچار بایستی بر موجودیت شخصی خویش متمرکز شود؛ و این برای ژرف نگری اجتماعی، خسران است.

امین بزرگیان از جامعه شناسان ایرانی معتقد است یکی از آفت های مهم تهدید کننده حرکت اصلاح، هایدگری شدن جامعه گرایی است. هایدگری شدن موجود اجتماعی به معنی رد هرگونه تعالی حقیقی و اهمیت دادن افراطی به زندگی روزمره است. این گرایش که موجب توجه بیش از حد به رویدادهای روزمره زندگی و مسایل آن می شود، هم نتیجه زمین گیر شدن فضای اجتماعی سیاسی جامعه است و هم از فضای ایجاد شده طرفداری و حمایت می کند. به همین سبب مدام در حال از میان بردن امکاناتی است که موجب تقویت جامعه مدنی و احیای دوباره عرصه های عمومی است. (امین بزرگیان، آن سوی زندگی روزمره، شرق، شماره ویژه نوروز، 2003)

حمید رضا جلایی پور جامعه شناس نیز در بررسی این موضوع وضعیت امروز روشنفکران اصلاح طلب دینی را "دوره استراحت" می نامد. این روشنفکران در پانزده سال گذشته تحولی ریشه ای را تجربه کردند. لذا باید درباره تحول مذکور بیندیشند و دلایل و نتایجش را بازخوانی کنند.

جلایی پور تحول مورد نظرش را به این شکل تعریف می کند: "این تحول دست کم از سه ویژگی عمده برخوردار است. اولا در میان روشنفکران دینی، همچون سال های انقلاب، ستاره واحدی مانند شریعتی به ایفای نقش نپرداخت بلکه صحبت از ستاره هاست. وانگهی شناخت علاقمندان مدرسه روشنفکری از مدرنیته، همچون سابق، از طریق ستاره های مذکور حاصل نمی شود. آن ها امروز با امکانات خویش به منابع دست اول مدرنیته دسترسی دارند. ما امروز بدون مراجعه به ستاره های روشنفکری می توانیم مستقیما به آثاری که منعکس کننده تجربیات سی ساله مدرنیته سیاسی است دسترسی داشته باشیم، از تجربیات مذکور بهرمند شویم و در قیاس با ستاره های روشنفکری دینی به رهیافت های متفاوتی برسیم."

ویژگی سوم تحولات روشنفکران دینی در نظر جلایی پوردقت بیش از گذشته آنان به آثاری بوده است که در امتداد سنت تولید اندیشه ها و همچنین میراث دینی در حوزه ها مطرح بوده است. می توان گفت روشنفکران دینی، امروز با درکی متفاوت به سنت می نگرند. برخوردها و برداشت های پیشین که در بعدی وسیع به شکل انفعالی بروز می یافت، امروز جای خود را به نگاهی هدفمند و معطوف به دانستن و بهره گرفتن از تجربیات داده است. در تحولاتی که قرار است بین روشنفکران دینی رخ دهد، توجه کافی به رخدادهای جاری اجتناب ناپذیر است.(اندیشه نو، 13 می، 2009)

ترجمه: داود وفایی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان