کد خبر: ۲۱۷۳۳
تاریخ انتشار: ۲۲ آذر ۱۳۹۹ - ۲۳:۴۴-12 December 2020
21 آذرماه سالروز آزادسازي آذربايجان و کردستان توسط ارتش ايران است. اگر چه خانواده پهلوي در دوران حکومتشان سعي داشتند از اين رخداد بهره تبليغاتي ببرند و عوايد آن را به کفايت خود نسبت دهند لکن نمي توان از نقش کليدي سياستمدار متبحر قجري يعني احمد قوام در اين واقعه چشم پوشي کرد
عصراسلام: خانواده پهلوي همواره نسبت به قوام السلطنه سوء ظن داشتند و او را خطري جدي براي خود مي دانستند و به همين علت او عمده دوران حکومت رضاخان و پسرش را در وضعيتي مغضوبانه سپري کرد ولي هرگاه در حل مشکلات ناکامي مي يافتند، به سراغش رفته و از فراست او متمتع ميشدند.

با اتمام جنگ جهاني دوم قواي انگليس ايران را ترک کردند اما اتحاد شوروي با ايجاد فرقه وابسته به خود در آذربايجان و کردستان سعي در جدايي اين مناطق از ايران داشت.
کرملين همچنين از دوران فترت و اشغال ايران نهايت استفاده را برده و حزب توده را به شدت تقويت کرد تا جايي که در آن دوران کمونيست ها به سازمان يافته ترين تشکل سياسي ايران تبديل شدند.

در اين شرايط که اوضاع و احوال مُلک و مملکت به سلامت نبود و شمال غرب ايران در آستانه تجزيه توسط استالين قرار داشت ، شاه جوان و بي تجربه در بهمن ماه 1324 از روي ناچاري سکان اداره کشور را به احمد قوام السلطنه سپرد تا بلکه بتواند از تدبيرهايش طرفي ببندد.
نخست وزير با تجربه خود سکان سياست خارجي را به دست گرفت و شخصا براي حل مشکل به مسکو رفته و  ملاقات هايي با استالين برگزار کرد.
در نهايت با وعده امتياز نفت شمال به کمونيست ها در 25 فروردين 1325 ، قرداد "قوام-سادچيکف" را امضا کرد .

بر اساس اين قرارداد شوروي متعهد ميشد نيروهايش را از مناطق اشغالي خارج کرده و مسئله آذربايجان و کردستان را امري داخلي و مربوط به ايران قلمداد کرد.

اين يک پيروزي سياسي بزرگ براي نخست وزير ايران بود و قوام با فراست خود، واگذاري امتياز نفت شمال را به تصويب مجلس منوط ساخت.

بعد از آن براي جلب رضايت شوروي در رخدادي به شدت عجيب 3 وزير وزارت خانه هاي حساس بازرگاني ، پيشه و هنر ، آموزش و بهداري را از نيروهاي حزب توده انتخاب کرد و تا جايي توانست اعتماد کمونيست ها را جلب کند که آنان مخالفت با دولت قوام را ضديت با خلق زجر کشيده ايران مي دانستند.

نخست وزير همچنين به سياست موازنه مثبت و درگير کردن قدرت هاي بزرگ براي تحصيل منافع ملي اعتقاد داشت و براي مبارزه با استثمار انگليس و روس به دنبال قدرتي سوم که آنزمان آمريکا بود رفت.

در پاييز 1325 براي راحت شدن بدون هزينه از شر وزراي توده اي با خوانين جنوب و به خصوص قشقايي ها پشت پرده بند و بست کرد و غائله نهضت جنوب را راه انداخت و به همان بهانه کابينه را از کمونيست ها پاکسازي کرد.
استالين برخلاف قول و قرارش، قصد خارج کردن نيروهاي نظامي شوروي از آذربايجان و کردستان را تا برگزاري انتخابات مجلس پانزدهم و تصويب قرارداد نفت شمال نداشت .

قوام با زيرکي به ملاقات مرجع و زعيم بزرگ شيعه حضرت آيت الله العظمي بروجردي رفت و از ايشان فتوايي مبني بر تحريم انتخابات تا خروج نظاميان بيگانه از سرحدات مملکت گرفت و همزمان طي ملاقات با مسئولان ديپلماتيک آمريکايي، خطر افتادن ايران در دام کمونيست براي منافع ايالات متحده را گوشزد کرد که نتيجه اش اولتيماتوم جدي رئيس جمهور وقت آمريکا (ترومن) به استالين بود.

در نتيجه فتواي مرجعيت و اولتيماتوم ترومن ، استالين نيروهايش را در آذر 1325 از آذربايجان و کردستان بيرون برد و فرصتي عالي به ارتش براي اعمال حاکميت ايران بر آن مناطق داد.
اين دو ايالت مهم ظرف يک روز با حمايت مردم آزاد شد و سران احزاب جدايي طلب کمونيست يا اعدام شدند يا به "ميرجعفر باقرواف" پناه برده و به شوروي گريختند.

تا اينجا قوام بدون دادن کمترين آوانسي، ابرقدرت دوم آنزمان را از ايران بيرون کرده بود و حالا نوبت به وفاي به عهد و دادن امتياز نفت شمال رسيد.
وي در سال 1326 انتخابات مجلس پانزدهم را برگزار کرد و اکثر اعضاي حزب خودش(دموکرات) را به بهارستان فرستاد.

نمايندگان حزب دموکرات در پارلمان نيز برخلاف وعده اي که نخست وزير محبوبشان به استالين داده بود واگذاري امتياز نفت شمال به اجنبي را مغاير با منافع ملي دانسته و آن را رد کردند و قوام نيز که دوران ماموريتش تمام شده و به اهدافش رسيده بود ، استعفا داد.

نتيجتا بايد گفت احمد قوام السلطنه با هوشمندي و ذکاوت بي نظيرش توانست خلاء ضعف مولفه هاي قدرت کشورش را جبران کرده و از تمام اهرم ها و متغيرهاي داخلي و خارجي در جهت منافع ملي و استقلال ايران بهره ببرد و تنها سياستمداري بود که از عهده فريب رهبر قدرتمند شوروي برآمد و بدون دادن امتياز آذربايجان و کردستان را به خاک ميهن برگردانيد.

عليرضا تقوي نيا
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان