کد خبر: ۲۱۶۲۲
تاریخ انتشار: ۱۸ آذر ۱۳۹۹ - ۱۵:۲۴-08 December 2020
واژۀ ادب در جوامع روائي شيعه و سنّي فراوان به كار رفته است و بسياري از موارد به اصول رفتاري و بعضاً‌ به اصول اخلاقي اشاره دارد. ورود به مبحث ادب در روايات، مستلزم تتبع فراوان در آن­ها است

عصراسلام: اَدَب، مصدر ثلاثی مجرّد از باب فَعُلَ یفعُلُ و جمع آن، آداب است. 

اصل این واژه (أ‌د‌ب) به‌معنای دعا (فرا خواندن) بوده [۳] و اَدْب به‌معنای دعوت، و جمع کردن مردم بر سر سفره خود نیز از همین ریشه است. مفهوم متعارف اَدَب نیز با معنای لغوی آن ارتباط دارد. گویا، ادب سفره‌ای از نیکی‌ها است که مردم بر گرد آن جمع می‌شوند و همگان آن را نیکو می‌شمارند. 

 این واژه در فارسی، با کلمات متعدّد دیگری مانند فرهنگ ، هنر ، خم و چم، حُسن معاشرت ، حُسن محضر، طور پسندیده، حرمت، پاس و‌... ‌، پیوند معنایی دارد. 
تعاریف متعدّدی ازاینواژه درفرهنگ‌نامه‌های فارسی ارائه شده که در عمده آن‌ها، به عناصری مانند:نیکی احوال و رفتار پسندیده و شایسته‌بودن و حُسن معاشرت و رعایت حرمت اشخاص توجّه شده است.

در متن ذیل تعدادی از روایاتی که از امام رضا علیه السلام در مورد ادب بیان شده است آورده شده است:
عن الرضا (علیه السلام) عن آبائه، قال: قال رسول الله (صلى الله علیه و آله و سلم): علیكم بمكارم الاخلاق، فان الله عزوجل جل بعثنى بها. (1)

حضرت رضا (علیه السلام) از پدران گرامی‌خود حدیث كرده كه رسول اكرم (صلى الله علیه و آله و سلم) به مردم می‌فرمود: بكوشید تا به مكارم اخلاق تخلق یابید، زیرا خداوند مرا بسط اخلاق بزرگوارانه مبعوث فرموده است.

فمن تكلف الادب، قدر علیه. (2)

هر كس در راه فراگیرى ادب به زحمت و مشقت تن دردهد، در همه مسائل زندگى پیروز می‌شود.

من اخلاق الانبیاء التنظف. (3)

رعایت آداب مربوط به نظافت و بهداشت از اخلاق پیغمبران است.

الطیب من اخلااق الانبیاء. (4)

استعمال بوى خوش از اخلاق پیامبران است.

اصحب السلطان بالحذر، والصدیق بالتواضع، والعدو بالتحرز، والعامة بالبشر. (5)

با صاحب قدرت (سلطان)، با ترس از موارد خطر؛ با دوست خود، با فروتنى؛ با دشمن، با حالت آماده باش و با توده مردم، با خوشرویى همنشینى كن.

اذا ذكرت الرجل وهو حاضر فكنه، واذا كان غائبا فسمه. (6)

هرگاه خواستى شخص حاضرى را نام برى، كنیه او را بگو و اگر غایب است، نامش را ببر.

 (كنیه اسمی‌است كه در آغاز آن اب و یا ام باشد، مانند ابوالقاسم، ام كلثوم. معمولا قصد اعراب از آوردن كنیه، تعظیم و احترام افراد است).


استعمال العدل والاحسان مۆ ذن بدوام النعمة. (7)

به كار گرفتن روش عدل و داد و احسان دوام و پایدارى نعمت را اعلام می‌دارد.

اقربكم منى مجلسا یوم القیامة احسنكم خلقا، وخیركم لاهله. (8)

در قیامت آن كس به من نزدیكتر است كه در دنیا خوش اخلاقتر و نسبت به خانواده خود نیكوتر باشد.

كن خیرا شر معه، كن ورقا لا شوك معه، ولا تكن شوكا لا ورق معه، وشرا لا خیر معه. (9)

خیر خالص باشد بدون شر، برگى باش بدون خار، خارى نباش منهاى برگ و شرى نباش منهاى خیر.

اصطنع المعروف الى من هو اهله والى من لیس اهله، فان لم یكن هو اهله فكن انت من اهله. (10)

نیكى كن نسبت به كسانى كه اهل نیكى هستند و همچنین نسبت به كسانى كه اهل نیكى نیستند، زیرا اگر آنها اهل نیكى نیستند، تو از اهل نیكى باش.

االامام الرضا (علیه السلام): دخلت مع یونس بن عبدالرحمان على الرضا (علیه السلام) فشكى الیه ما یلقى من اصحابه من الوقیعة، فقال الرضا (علیه السلام): دارهم فان عقولهم لا تبلغ. (11)

راوى حدیث گوید: با یونس بن عبدالرحمان نزد امام رضا (علیه السلام) رفتیم. یونس از بدگویى یارانش پشت سر یكدیگر شكایت كرد. امام رضا (علیه السلام) فرمود، با آنها مدارا كن كه عقلشان نمی‌رسد.

الفتوة اربعة: التواضع مع الدولة، والعفو مع القدرة، والنصیحة مع العداوة، والعطیة بلامنة. (12)

المۆمن اذا غضب لم یخرجه غضبه عن حق، واذا رضى لم یدخله رضاه فى باطل، واذا قدر لم یاءخذ اكثر من حقه.

مۆ من حقیقى هرگاه خشمگین شود، خشم او را از حق خارج نمی‌كند. زمانى كه خوشحال گردد، خوشحالیش او را در باطل و امر بیهوده وارد نمی‌كند. وقتى به قدرت رسید، زیادتر از حق خود را اخذ نمی‌كند (در صدد انتقام از دشمن نیست، بلكه به حق خودش اكتفا می‌كند).

سید رضى رحمهم الله گفته است:

كن فى الانام بلاعین ولا اذن             او لا فعش ابدا الایام مصدورا

والناس اسد فى فرائسها                    اما عقرت واما كنت معقورا (13)

در میان مردم بدون چشم و گوش باش (یعنى عیوب مردم را نادیده و نشنیده بگیر) یا اینكه همه روز خارج (از محیط مردم) زندگیى كن.

مردم چون شیرهایى هستند كه از شكار خود حمایت و نگهدارى می‌كنند. چنانچه یكى از این دو كار را نكنى، یا مردم را می‌گزى یا گزیده خواهى شد.

پی نوشت ها:

1- مستدرك الوسایل، جلد 2، ص 283.

2- اصول كافى، جلد 1، ص 24.

3- بحار الانوار، جلد 78، ص 335.

4- فروع كافى، جلد 6، ص 510.

5- بحار الانوار، جلد 75، ص 356 و جلد 74، ص 167.

6- تحف العقول، ص 467.

7- بحار الانوار، جلد 75، ص 26.

8- مسند الامام الرضا، جلد 1، ص 297.

9- بحار الانوار، جلد 74، ص 409 - وسائل الشیعه، جلد 11، ص 528.

10- بحار الانوار، جلد 74، ص 409 - وسائل الشیعه، جلد 11، ص 528.

11- رجال كشى، ص 448.

12- مكتب اسلام، سال 5، شماره 1.

13- ستارگان درخشان، جلد 10، ص 39.

بخش حریم رضوی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان