کد خبر: ۲۱۱۰۲
تاریخ انتشار: ۲۷ آبان ۱۳۹۹ - ۰۷:۳۴-17 November 2020
از عمر روزنامه‌نگاری اقتصادی در ایران بصورت حرفه‌ای زمان چندانی نمی‌گذرد، اما روزنامه‌نگاری اقتصادی به عنوان حوزه‌ای مستقل از روزنامه‌نگاری تخصصی با چالش‌های متعددی روبه‌رو است که به آسانی و در کوتاه زمان نمی‌توان برای رفع آنها، اقدام عاجلی انجام داد.
بی‌تردید یکی از مهمترین نارسایی‌ها و چالش‌های موجود در این روزنامه‌نگاری تخصصی، نبود بنیان‌های آموزش کلاسیک و آکادمیک برای خبرنگارانی است که از سر شوق یا دست تقدیر وارد این عرصه می‌شوند.

فقدان آموزش‌های کاربردی و کارگاهی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی باعث شده است که در سال‌های اخیر با وجود رشد کمی مطبوعات اقتصادی، محصول یا همان روزنامه یا نشریه ادواری که با مشارکت روزنامه‌نگاران و خبرنگارانی که با مبانی و دانش علوم اقتصادی آشنایی اندکی دارند، نتواند در برخی از عرصه‌ها و حوزه‌ها کارنامه موفقی داشته باشد. با وجود اینکه شیوه سنتی آموزش «استاد - شاگردی» در انتقال آموزه‌های تجربی روزنامه‌نگاری مفید و مطلوب بوده است، اما مفاهیم تخصصی مورد استفاده در عرصه روزنامه‌نگاری اقتصادی، معلوماتی نیستند که بصورت سینه به سینه به نوجویان در این حوزه منتقل شود. فقر دانش تخصصی و زمینه‌ای برای انجام روزنامه‌نگاری اقتصادی باعث شده است که در بسیاری از تجربه‌های روزنامه‌نگاری اقتصادی، نشریه منتشر شده از غنای لازم برای اقناع مخاطبان برخوردار نباشد.

یکی از تبعات فقر دانش تخصصی در روزنامه‌نگاری اقتصادی، شمار زیاد خطاها در متن و نوشتارها است. اشتباه‌های سهوی و عمدی خبرنگاران فعال در مطبوعات اقتصادی که رفع آن، نیازمند دانش تخصصی است، از چشمان تیزبین مخاطبان اخبار اقتصادی- که بطور معمول افراد فرهیخته‌ای هستند- دور نمی‌ماند. بدیهی است وجود خطاهایی -که ناشی از ضعف در بینان‌های دانشی و آموزشی نویسندگان است- به اعتبار و جایگاه رسانه در اذهان عمومی لطمه جبران ناپذیری وارد می‌سازد.

افزون بر خطاهایی که ناشی از کمبود آگاهی نسبت به مفاهیم تخصصی است، وجود خطاهای متعدد نوشتاری در مطبوعات اقتصادی مساله‌ای است که می‌تواند کاهش ضریب نفود نشریه در میان مخاطبان را به همراه داشته باشد، این در حالی است که در نشریات معتبر اقتصادی در دنیا به دلیل وجود ارقام و اعداد متعدد در متن و نوشتارهای اقتصادی، سرمایه‌گذاری مستمر سازمانی در حوزه بازبینی، اصلاح و دقت مطالب انجام می‌شود.

به نظر نگارنده که حدود 30 سال در عرصه روزنامه‌نگاری اقتصادی فعالیت می‌کنم، بروز خطاهای رایج در مطبوعات اقتصادی ما دلایل متعددی دارد که به نظر می‌رسد برای به حداقل رساندن آن ضمن آنکه باید دانش تخصصی خبرنگاران در علوم اقتصادی، حسابداری، مالی و بیمه‌ای ارتقا یابد، بلکه باید خبرنگاران فعال در این حوزه روزنامه‌نگاری، حداقل میزان تمرکز و دقت‌شان را نسبت به آمار و ارقام حوزه فعالیت‌شان افزایش دهند. به عنوان نمونه، حداقل انتظاری که از یک خبرنگار نفتی وجود دارد، این است که نسبت به آمارهای حوزه نفت، گاز و پتروشیمی احاطه کامل داشته باشد. مثلا؛ از میزان آمار تولید نفت ایران، اوپک، تولید و مصرف جهانی نفت و سایر فرآورده‌های اصلی مطلع باشد یا از نسبت تولید نفت کشورهای عضو اوپک و غیر اوپک آگاهی داشته باشد. یا یک خبرنگار حوزه مسکن باید ضمن آگاهی از آمار و ارقام حوزه مسکن، تعریف دقیق شاخص‌های حوزه کاری نظیر مجوز ساخت، کاربری ملک و ... یا تفاوت احداث ساختمان با واحد مسکونی را بداند. همچنین همین حداقل آگاهی را باید برای سایر خبرنگاران در حوزه‌های بورس، کشاورزی، بیمه و سایر بخش‌های اقتصادی نیز انتظار داشت.

هنوز برخی اندیشمندان برای علوم انسانی، شأنی همانند علوم دیگر مانند ریاضی، فیزیک و شیمی قائل نیستند و معتقد به آنند که اصول علمی باید به کرات قابلیت آزمایش و کسب نتایج یکسان را داشته باشند که در خصوص علوم انسانی این امر بعید است. اما رشته اقتصاد به دلیل کاربرد وسیع اعداد و ریاضیات در آن، نسبت به سایر علوم انسانی، جایگاه خاص و برتری دارد.

حال اگر اعداد و ارقام در اقتصاد دقیق و صحیح ارائه نشود، چه شأن و اعتباری برای آن باقی می‌ماند؟ در واقع علاوه بر همه الزامات روزنامه‌نگار شدن از جمله استعداد، جوشش درونی و علاقه خاص نسبت به رویدادهای اجتماع، روزنامه‌نگار اقتصادی باید نسبت به اعداد «حس» داشته باشد.

آگاهی و اشراف خبرنگاران به اعداد، ارقام، مبالغ، شاخص‌ها، نسبت‌ها، تعاریف تکنیکی و کاربردی، مقایسه و تغییرات کمی آنها موجب می‌شود که خبرنگاران، اعداد در متن خبر و گزارش‌هایی که از سوی سایر منابع به دستشان می‌رسد را «حس کنند». به بیان دیگر، خبرنگار مطلع به محض مشاهده اعداد مشکوک از روی آن به سادگی نمی‌گذرد و در صحت و سقم آن تردید می‌کند. ارتباط ذهنی مستقیم خبرنگار با اعداد درون یک متن تخصصی، رابطه مستقیمی با کاهش بروز خطا و اشتباه دارد. در یک کلمه اینکه «اعداد و آمار نسبتا دقیق حوزه باید ملکه ذهن خبرنگار یا دغدغه او باشد.»

معمولا در ابتدای گزارش‌های رسمی داخلی همانند گزارش‌های کارشناسی و ادواری بانک مرکزی، مرکز آمار، وزارت مسکن، ... یا گزارش سازمان‌های بین‌المللی نظیر بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول (همانند گزارش رتبه‌بندی فضای کسب و کار کشورها)، به تعاریف شاخص‌های مورد استفاده در متن گزارش اشاره می‌شود که مطالعه آنها بسیار ضروری است، چرا که برداشت نادرست از اعداد و برجسته شدن آن (تیتر شدن) هنگامی رخ می‌دهد که اعضای تحریریه، از تعریف دقیق شاخص‌هایی که بر اساس آن اعداد و آمار تولید شده است، اطلاع کافی ندارند.

به نظر می‌رسد که توجه به تدابیری که میزان خطاهای تکنیکی و رایج در مطبوعات اقتصادی را کاهش دهد، برای رسانه‌های اقتصادی امری ضروری است. در وضع کنونی که کمبود منابع کافی برای آموزش روزنامه‌نگاری اقتصادی در کشور مواجهیم، انتشار کتاب خطاهای رایج در روزنامه نگاری اقتصادی که به همت دو روزنامه‌نگار اقتصادی به رشته تحریر درآمده است، می‌تواند شروعی برای کاهش خطاها در ابتدای راه توسعه روزنامه‌نگاری اقتصادی در ایران باشد. از اینرو مطالعه این کتاب که به صورت تعمدی بصورت کوتاه نوشته شده است تا خبرنگاران در کنار فعالیت حرفه‌ای‌شان بتوانند از آن استفاده کنند، به فعالان، علافمندان و مشتاقان عرصه خبر پیشنهاد می‌شود.

فرهت فردنیا

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان