کد خبر: ۲۰۸۴۳
تاریخ انتشار: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ - ۰۱:۲۰-08 November 2020
دیوید گودهارت (David Goodhart) در کتاب «جاده‌ای به جایی: شورش پوپولیستی و آینده‌ی سیاست» (The Road to Somewhere: The Populist Revolt and the Future of Politics) در توضیح اقبال مردم انگلیس به برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه‌ی اروپا) بحث‌هایی مطرح می‌کند که شالوده‌ی آن بحث‌ها بر تقسیم‌بندی مردم به دو گروه عمده استوار است: «اهالیِ جایی» (Somewheres) و «اهالیِ هر کجا» (Anywheres). «اهالی جایی» شهروندانی هستند که منشاء هویت خود را از جغرافیای محل تولد و زیست خود می‌گیرند.
تعلق خاطر به جامعه‌ی محلی، گروه‌ها و اجتماعات سنتی و فرهنگ و رسوم محلی همه عناصری هستند که اهالی آن محل از آن به‌عنوان «ارزش» یا چیزی که باید به هر قیمتی حفظ شود، یاد می‌کنند.

 هارت تلاش می‌کند نشان دهد که تعلق به گروه «اهالی جایی» تابعی است از میزان تحصیلات و طبیعتاً محل سکونت فرد. هرچه محل سکونت فرد دورتر از کلان‌شهرها و روستایی‌تر باشد، پیوند وی با جغرافیای محلی نیز قوی‌تر خواهد بود. در مقابل «اهالی هر کجا» را داریم که اساساً هویت را نه در جغرافیا و هرآنچه وراثتی است، که در دستاوردهای فردی می‌جوید. تحصیلات دانشگاهی نقش مهمی در پیوستن افراد به جرگه‌ی شهروندان اهل هر کجا دارد. از منظر شخصی که اهل هر کجا است با هویت خودساخته‌ی خود توانایی زیستن در هر جغرافیایی را دارد. 

از منظر او، ارزش یعنی جامعه‌ی باز، عدم تقید به رسوم و سنن دست و پا گیر، آزادی، تنوع، تکثر. طبیعی است به تبع یک چنین صحنه‌آرایی‌ای، مهاجرپذیری و تکثر فرهنگی در یک کشوری که بومیان آن چنین از هم فاصله گرفته‌اند، حتماً محل نزاع جدی خواهد بود. گروه اول (گروه  محافظه‌کار و پوپولیست به تعبیر گودهارت) در برابر این به اصطلاح «نفوذ» و فرهنگ التقاطی ناشی از آن جدل می‌کنند و گروه دوم (به تعبیری همان لیبرال‌های جهان‌وطن) نه تنها این تکثر و اختلاط را بد نمی‌دانند که آن را ترویج و تبلیغ هم می‌کنند.

راستش هدف من از این مقدمه‌ی نسبتاً طولانی نه معرفی کتاب و نویسنده بود و نه تحلیل برگزیت و ظهور ترامپ. مساله‌ی من این است که تصور می‌کنم جامعه‌ی ایرانی هم دقیقاً دچار یک چنین تقسیم‌بندی‌ای شده است. البته هرچند مقدمه یک تصویر سیاه و سفید از این تعین ارائه می‌دهد، ولی موضوع کاملاً طیفی است. باید مراقب بود که برخی در منتها الیه حداکثری گروه اول (اهالی جایی) گرفتار نژادپرستیِ قوم‌گرا یا ملی‌گرا (حتی گاهاً در قالب روستا و شهر و استان‌گرا) هستند؛ و در منتهی الیه دیگرِ طیف (اهالی هر کجا) کسانی به درجه‌ای از ازخودبیگانگی می‌رسند که عملاً از موضع جهان‌وطنی به ورطه‌ی بی‌وطنی و حتی ضدوطنی سقوط می‌کنند. قطب اول هم در مناسبات داخل کشور و هم در ارتباط کشور با همسایگان بحران‌ساز می‌شوند، و قطب دوم برای رسیدن به آن چیزی که «ارزش» می‌پندارند با شنیع‌ترین و شقی‌ترین موجودات عالم هم‌دست می‌شوند. طبیعی است در بین این دو قطب در دو سر طیف، هزاران یا شاید صدها هزار موضع و باور دیگر هم وجود دارد که غالباً در جدل‌های روزمره دیده نمی‌شوند.

امروز ترامپ و جانسون در امریکا و انگلیس در مسند قدرت هستند و جبهه‌ی ملی به رهبری لو پن در فرانسه، AfD در آلمان، SD در سوئد، FPÖ در اتریش و قس علی‌هذا هم مترصد قبضه‌ی کامل قدرت در اروپا. این تسلط ممکن است در عرصه‌ی بین‌المللی اتفاق بیافتد یا نیافتد. لیکن از منظر یک شهروند ایرانی (چه جهان‌وطن و چه سنت‌گرا) مگر تغییر خاصی در انتظار است؟ تا همین چند سال پیش که خبری از ترامپ و بوریس جانسون و مارین لو پن در جریان اصلی سیاست بین‌الملل نبود و سیاست کلان به ظاهر در دست گفتمان تکثر و تنوع و تحمل اعتقادی-فرهنگی بود، رفتار جهان با کشوری به نام ایران چه بود؟ مگر غیر از این بود که جبهه‌ای در مقابل ایران علم شد که نه تنها اعتقادی به تنوع و تکثر و تحمل در عرصه‌ی بین‌الملل نداشت، که حتی با وضع پیچیده‌ترین شبکه از تحریم‌ها همه‌ی ایرانیان را یک‌جا تنبیه و شکنجه کرد؟ آیا برای کسانی که روزانه بر سر مردم یمن بمب و آتش می‌ریزند، اینکه زن و مرد و کودکی که کشته می‌شوند جهان‌وطن هستند/نیستند و به یمنی بودن خود ارزش قائل هستند/نیستند، کمترین اهمیتی دارد؟ غرض این‌که فارغ از تمام این مدل‌ها و تقسیم‌بندی‌های انتزاعی، و فارغ از اینکه آیا من نوعی خود را «اهل جایی» یا «اهل هر کجا» می‌دانم، در ساز و کار جهانی تنها معیار و ارزش «اهل جایی بودن» است و بر آن اساس هم اقدام می‌شود. طوری که من صحنه را می‌بینم، «اهالی هر کجا» غالباً ساده‌دلانی هستند که سیاسیونی از «اهالی جایی» گفتمان آن‌ها را در ظاهر و زبان به گروگان گرفته‌اند و از آن در عمل به نفع جا(ها)یی بهره می‌برند.


سالار حقیقت افشار

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان