کد خبر: ۲۰۸۴۰
تاریخ انتشار: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ - ۰۰:۴۳-08 November 2020
سالِ ۱۹۸۹-م.، در آستانه‌ٔ تغییراتِ قریب‌الوقوعِ سیاسی در اروپای شرقی، فوکویاما مقاله‌ای، و بعدها کتابی نوشت با عنوان پایانِ تاریخ که خلاصهٔ خوش‌بینیِ غالب در زمانه‌اش بود.
 مقاله با محوریّت این تِز نوشته شده بود که سقوطِ نظام‌های سوسیالیستیِ متّکی به شوروی و رواجِ بازارهای آزاد به طور طبیعی منتج به بر آمدنِ دموکراسی و اعتلای حقوق بشر‌ خواهد شد. تا لاأقل یک دهه این مقاله مرجع و منبعِ ترویجِ همین خوش‌بینی هم باقی ماند.

 در سال ۲۰۰۳، زمانی که تِزِ پایانِ تاریخِ فوکویاما هنوز از مقبولیّت وسیع نیافتاده بود، فیلسوفِ سیاسیِ انگلیسی، جان گْرِی کتابی منتشر کرد به نامِ « سگانِ پوشالی » (*). گرِی در این کتاب و جاهای دیگر ضمنِ انتقاد و زیر سؤال بردنِ پیش‌فرض‌های چنین نگرشي به تحوّلاتِ تاریخی، چیزی که اسم‌ش را مارکسیسم معکوس می‌گذارد، به پیش‌فرض‌های جهان‌بینی‌یي که تزِ پایانِ تاریخ از الاهیّاتِ مسیحیِ اروپایی عاریه گرفته پرداخته است.

امّا خوش‌بینی ِ بی‌اساس عجیب نیست سر از بدبینیِ بی‌اساس در بیاورد : اگر همانطور که در تزِ فوکویاما متبلور شده بود، سی سالِ پیش به واسطهٔ تحوّلاتِ سریعِ اقتصادی و سیاسیْ زمانه‌ی یک جور خوش‌بینی درباره‌ی روشن بودن «طریق نجات»  بوده، امروزه یک نوع نگاهِ دیگر به تحوّلات است که از چپ و راست و میانه‌ی طیف‌بندی سیاسی طرف‌دارانِ بیش‌تري جذب می‌کند : نگاهِ آخرالزمانی و موعودگرایانه.

اینجا سناریوی محوری از آینده چنین است : دنیا پر از شرّ و سیاهیِ اصلاح‌ناشدنی خواهد شد و بعد از نزاعي بزرگ و از پس یک فاجعه سپیده‌ خواهد دمید و همه‌‌ی ساحت‌های حیاتِ بشری از بنیان بهتر خواهد شد. نکته‌ی جالب این‌که این‌طور بر می‌آید که چنین نگرش‌های آخرالزمانی نیز، همان‌قدر ناموجّه که تزِ پایان تاریخ، الگویشان از تطوّر تاریخی را از یک تفکّر الاهیّاتی وام گرفته باشند : الاهیّاتي موعودگرایانه و باطنی‌گرا که بنا به شرایط اجتماعیِ قرونِ ۱۷ تا ۱۹ در شرقِ اروپا نضج کرده.

اصلاً بیایید مطالعه‌ی پیش‌زمینه‌های نظری را موقّتاً کنار بگذاریم. به نظر می‌رسد تزِ پایان تاریخ منتج به سوء محاسبه‌های بزرگی شده باشد؛ شاید بتوان همانطور که گْرِی در نوشته‌های جدیدتر اشاره می‌کند، ناکامیِ پا گرفتن دموکراسی در بعضی کشورهای سابقاً کمونیستی یا وقایعِ موسوم به بهار عربی را به عنوان مثال ذکر کرد. نمی‌دانیم در چند دهه‌ی آینده‌ پیش‌بینی‌های مختلف ما از آینده‌ی پیش رویمان چطور ارزیابی خواهد شد، بااین‌حال بعید است سوء محاسبه‌های ناشی از دل بستن به نگاهِ اسطوره‌ایِ آخرالزمانیِ باب روز کمتر از نگاهِ فوکویامایی باشد.

دست کم در کوتاه-مدت شاید بشر گریزی از اسطوره‌ها نداشته باشد، بااین‌حال، می‌توانیم اسطوره‌‌هایي انتخاب کنیم که اینطور مستقیم با توانایی طرح و حلّ مسأله تداخل نکنند، بلکه آن را تشویق کنند.

علی آل‌یاسین



*: Gray, J. Straw Dogs

**:اگر کسی را می‌شناسید که مخاطب مطالب این کانال است، با معرفی این مطلب یا این کانال به ما لطف می‌کنید.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان