کد خبر: ۲۰۸۳۹
تاریخ انتشار: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ - ۰۰:۲۷-08 November 2020
مدتی پیش یکی از دوستان بحثی مطرح کرد راجع به «هوش استراتژیک» که برای من بسیار جذاب و مفید بود.
 قصه را از چند پله قبل‌ترش شروع می‌کنم. قصه چه بود؟ این بود که وقتی یک نفر با «وضعیت» روبرو می‌شود—که به‌زعم او وضعیتی نامساعد است—تلاش می‌کند این وضعیت را تغییر دهد. مثلاً لکه‌ی روی شیشه‌ی عینک برای فرد عینکی یک وضعیت است. با لکه چه می‌کند؟ با دستمال پاکش می‌کند. اگر پاک نشد با فشار بیشتر تلاش می‌کند. اگر باز پاک نشد با بخار دهان مجدداً امتحان می‌کند. در نهایت ممکن است حتی به شیشه‌پاک‌کن هم متوسل شود. باز هم مثال: پیچی که باز نمی‌شود؛ یا زمینی که سفت است و با بیل شخم نمی‌خورد.

وجه مشترک همه‌ی مثال‌های فوق این است که وقتی شما با یک وضعیت روبرو هستید، هرگز تلاشی نمی‌کنید خود را جای آن وضعیت قرار دهید و او را بفهمید. مگر لکه و پیچ و زمین سفت را می‌شود درک کرد؟ شدنی نیست. بنابراین تنها ابزار شما «فشار» است، و گاهی هم «چانه‌زنی». چطور؟ با دستمال و انبر و بیل و تراکتور «فشار» می‌آورید و لکه را با بخار دهان نرم (چانه‌زنی)، پیچ سفت را روغن‌کاری (چانه‌زنی) و زمین سفت را مرطوب (چانه‌زنی) می‌کنید.

تا اینجای کار که ابداً مشکلی نیست. ولی اشکال وقتی پیش می‌آید که گاهی ممکن است یک فرد، افراد یا جمع‌های انسانی برای یک فرد دیگر، انسان‌ها یا جمع‌های انسانیِ دیگر حکم «وضعیت» را پیدا کنند؛ یعنی آدمی یا گروهی از آدم‌ها در منظر فرد یا افرادی دیگر تبدیل به همان لکه‌ی روی شیشه‌ی عینک می‌شوند. این وضعیت شدن حتی می‌تواند دوطرفه هم باشد.

قصه این است که وقتی ما بخشی از جامعه‌ی* خود (یا حتی حاکمیت کشورِ خود) را «وضعیت» می‌بینیم، ناچار می‌رویم سراغ همان ابزارهای معمول و مشروح (فشار و چانه‌زنی)؛ غافل از اینکه این «وضعیت» یا خود انسان است یا گره خورده با انسان؛ هم‌وطن، هم‌جامعه، هم‌نوع. امتداد این نگاه ممکن است فرد را تا جایی پیش برَد که گاهی توسل به بیگانه (تراکتور برای شخم زدن زمین سفت) را هم مجاز و مشروع پندارد. بجای فشار و چانه‌زنی چه باید کرد؟ جواب من این است که بنا نیست فشار و چانه‌زنی را تعطیل کنیم [که بعنوان ابزارهای ابتدایی تعامل، تعطیل‌شدنی هم نیستند]، بلکه باید عنصر سومی به نام «مفاهمه» را هم به آن اضافه کنیم. ماحصل ترکیب سه‌گانه‌ای است که شاید بتوان استفاده‌ی صحیح و معطوف به حل مسأله از آن را «هوش استراتژیک» هم نامید. شاید اگر کمی دقیق‌تر بخواهم بیان کنم، نتیجه این می‌شود که برای بهبود وضعیت خود و جامعه، فشار و چانه‌زنی قبل از استفاده باید از فیلتر مفاهمه عبور کرده باشند. چطور؟ یعنی باید در وهله‌ی اول آگاهانه تلاش کنیم تا ببینیم که نه با لکه و پیچ و خاک سفت، که با انسان روبرو هستیم؛ و سپس سعی کنیم خود را جای او [سابقاً وضعیتِ اکنون انسان‍(‍ی) شده] بگذاریم و او را بفهمیم. این «مفاهمه» در سه‌گانه‌ی «مفاهمه-فشار-چانه‌زنی» به چه درد می‌خورد؟ به درد «اعتمادسازی»، نزدیک‌تر شدن، گره‌گشایی (نه عقده‌گشایی) و اصلاح. چه بسا اگر خود ما هم در چشمِ سابقاً وضعیتِ اکنون انسانی شده، وضعیت بوده‌ایم، با مفاهمه این پالس را منتقل می‌کنیم که ما هم نه وضعیت، که انسان هستیم. ‏مفاهمه چیست؟ مفاهمه یعنی تلاش برای رسیدن به فهم مشترک، که پیش‌نیاز اعتمادسازی و اعتماد هم است؛ همان‌چیزی که مدام از نبودش می‌نالیم ولی تصویر و تصوری از/و استراتژی‌ای برای عملیاتی کردنش نداریم.

حالا برگردیم به ماجرای هشتگ میلیونی اخیر که هم توسط افراد سالم و دغدغه‌مند استفاده شد و هم توسط بات‌های امارات، فیک‌های تیرانانشین و دلقک‌های رضاباز، ترامپ، رجوی، نتانیاهو و امثالهم. فارغ از اینکه چه کسی آغازگر این هشتگ بود و فارغ از اینکه انگیزه و اهداف مستتر در آن دو واژه برای هر طیف چه بود، دلیل این هم‌گرایی و هم‌صدایی به زعم من این بود که خودِ هشتگ انعکاسِ فشارِ محض (یکی از سه عنصرِ استراتژی تعامل و تفاهم سازنده) و طبیعتاً باب میل کفتارها و لاشه‌خواران بود. اینکه پس از هم‌صدا شدن با امثال نتانیاهو و حشمت علوی‌ [کاربر فیک منافقین در توئیتر] شروع کنیم به مرزبندی کاری است خوب ولی حداقلی و ناکافی [اگر نگوییم بی‌ثمر]. هوش و هنر فعالیت جمعی و متعهدانه‌ی ما زمانی به تجلی می‌رسد که رویکرد، ابزار و واژگان‌مان را به سطحی از تلاش عیان و واقعی (نه تظاهر) برای مفاهمه همراه کنیم که اساساً غیرقابل مصادره شود. می‌گویید هشتگ چنین ظرفیتی ندارد؟ می‌پرسم اگر ظرفیتش نیست، چه الزامی به هشتگ‌پرانی است؟

*کاری به سیاست خارجی و روابط بین‌الملل ندارم، چون ممکن است این مسأله در آن حوزه‌ها کمتر موضوعیت داشته باشد.

سالار حقیقت افشار

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان