کد خبر: ۲۰۷۹۷
تاریخ انتشار: ۱۷ آبان ۱۳۹۹ - ۰۳:۲۷-07 November 2020
این روزها درباره کرونا بسیار گفته‌اند و نوشته‌اند. در باب تبعات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن نظرورزی کرده‌اند.
 برخی نیز بر دلالت‌های فردی و فکری و فلسفی آن دست گذاشته‌اند: اینکه در این ایام "دیگری" به مثابه تهدید بر "من" آشکار می‌شود؛ اینکه "بدن" خود "دیگری" شده است و "تن" - که طبیعی‌ترین و نااندیشیده‌ترین حلقه اتصال روان و هستی بود و در کلیتی تفکیک‌ناپذیر با روان و وجود، هستندگی و بودن ما را تضمین می‌کرد- اینک از ما "فاصله" گرفته است و دیگر طبیعی نیست ( همچون تن در حالت بیماری که شخص بیمار بیرون و دور از خود می‌داندش)؛ و بسیاری نظرورزی های دیگر.

 کرونا، اما، وجه جالب دیگری نیز یافته است: اینکه تقریبا همگی ما ماسک می‌زنیم و چهره پوشانده‌ایم و جز چشم‌هامان چیز دیگری پیدا نیست. از امکان رابطه‌گیری از طریق خطوط چهره و لب و دهان و غیره محروم مانده‌ایم و به جز چشم، راهی برای پیوند با "دیگری" نداریم. گویی تمام نیروی روانی‌مان را در چشم باید جمع آوریم. گاه احساس می‌کنیم (برای من که پیش آمده است) دیگران با چشم سخن می‌گویند و واژه ها مستقیم از چشم ها سرازیر می شود. زبانِ  نگاه در پیچیده‌ترین حالت شکل گرفته است و می‌توانیم بگوییم که این نگاه "نگاه خیره" است.

 پیش از این، سارتر و لکان درباره "نگاه خیره" سخن گفته بودند و به نظر می‌رسد آرای‌شان در این باب، زبانِ حال اکنون باشد؛ سارتر مثال جالبی می‌زند: تصور کنید در تنهایی و در شخصی‌ترین حالت ممکن قرار دارید و خود را فارغ از هر نظارت و نگاه و کنترلی می‌دانید (مثلا در تنهایی خود در اتاقتان جلو آینه شکلک های مسخره در می‌آورید) و ناگاه در می‌یابید در تمام این مدت شخص دیگری نگاهش را بر شما دوخته بوده است. سارتر می‌گوید این "نگاه خیره"  دیگری به مثابه تهدید به انقراض من و نابودی خودآگاهی من است. انسجام "خود" از هم می‌پاشد و احساس می‌کنم زیر بار "نگاه" دیگری له شده‌ام. 

 ژاک لکان "نگاه خیره" را به طرزی عجیب‌تر تحلیل می‌کند: "نگاه خیره" به طرزی غریب میان "سوژه" و "دیگری" معلق است. به هر دو تعلق دارد و به هیچ یک تعلق ندارد. همزمان مشخص کننده دورترین و دگرترین بُعد "دیگری" است و به خود "سوژه" هم تعلق دارد. "نگاه خیره" دالّ بر وجود "دیگری" است و در آن "سوژه" احساس می‌کند زیر بار نگاه کسی است که او نمی‌بیندش ولی احساسش می‌کند. حتا فراتر از این، این "نگاه خیره" می‌تواند متعلق به کسی نباشد و از هیچ چشمی ساطع نشود. می‌تواند نگاهی باشد که کلیت نظام نمادین را اشغال می‌کند و اگر ما نتوانیم به تعلیقش درآوریم "انسجام" خود از هم می‌پاشد.

 در این ایام، چشم‌ها و نگاه‌ها هولناک شده‌اند و تاب آوردنشان دشوار. گویی هر نگاهی، نگاهی خیره است و دلالت‌هایش را نمی‌توان تمییز داد. و شاید فراتر از این، همه شمولی و کلیت کرونا همان کلیت "نگاه خیره" باشد.


  فواد مولودی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان