کد خبر: ۲۰۷۳۱
تاریخ انتشار: ۱۴ آبان ۱۳۹۹ - ۰۶:۲۴-04 November 2020
آتش که را بسوزد گر بولهب نباشد
در نظامِ فکری حافظ، «گناه» دارای بارِ مفهومیِ مهمّی است و کنارِ مفاهیمی چون «مِی»، «سحرخیزی»، «دوش»، «رِند»، «پیرمغان»، «عشق»، «معما»و... می نشیند و حکمِ نایی را دارد که دَمِ تحولاتِ روحی خواجه شمس‌الدین در آن دمیده شده است. 

حافظ در کنارِ نقدِ جامعۀ متورمِ فقهی، که مولّدِ آفاتی چون «نفاق، تزویر، آلودگی خرقه، باده به زیر خرقه کشیدن، شعبده نمودن، صنعت کردن، نقش زدن...» است، دست به تبیینِ نویی از گناه، می گشاید و در تقابل با طریقتِ زاهدانِ زهدفروش و واعظان بی عمل و ظاهرپرستانِ متزوّر، از این مقوله، تفسیری وجودی درخور توجهی را بدست می دهد.

یکی از ویژگی های مهّمِ انسان، که در گِلِ روحِ او سرشته اند، خطاکار بودن و«شراب آلوده بودنِ» سجادۀ وجودی اش است:
دوش رفتم به در میکده خواب آلوده
خرقه تردامن و سجاده شراب آلوده
 برای حافظ، گناه در این «دیر خراب آلوده»، دارایِ منزلتی و کارکردی است و چنان که کُفر در کنارِ ایمان می نشیند، «شرارِ بولهبی» با «چراغ مصطفوی» همنشین است:
در این چمن گل بی خار کس نچید آری
چراغ مصطفوی با شرار بولهبیست

اگر جهنمی، شیطانی، غفاریتی در عالم هست، پس باید انتظار داشت که در این عالم، فسقی،الحادی انحرافی، خطایی و اشتباهی از انسانِ «خرقه تر دامن» هم سربزند:
ما به صد خرمن پندار ز ره چون نرویم
چون ره آدم خاکی به یکی دانه زدند

مضاف براین، هر اسمی از اَسماء الهی، به تعبیر عُرفا «طالب تجلی است» و توّاب و بخشندگی خدا، در نسبت با گناه کاران متجلی خواهد شد:
نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو
که مستحق کرامت گناهکارانند
 لذا مقولاتی چون کفر، فسق، خطا، گناه از اسبابِ برنیفتادنی و نازودنی عالم است، و خیالِ ساختنِ اجتماعی مصون از خطا، باد در قفس دمیدن و جهدِ بی توفیق است:
 در کارخانهٔ عشق ازکفر ناگزیر است
آتش که را بسوزد گر بولهب نباشد

باید این انسان شناسیِ کم رهرو و ناشنیده شده و مظلوم واقع گشتۀ حافظ را بیشتر کاوید. او وارثِ تجربیاتِ جامعۀ مستنبد دینی و متظاهرِ شرعی است که در آن حتی«اسرار از شمع» می پوشاند که «کان شوخ سربریده بند زبان» نداشت. 

گام مهمِ حافظ، تقریری انسانی از انسان و به رسمیت شناختنِ ساحت هایِ ناگفتۀ او، در جامعۀ نخوت زدۀ دینی است که متولیان، سودایِ محالِ فرشته کردنِ انسان را داشته و شاید هم هنوز دارند.

اگر شراب خوری جرعه‌ای فشان بر خاک
از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک؟

امیررضا ثعبانی
 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان