کد خبر: ۲۰۵۶۰
تاریخ انتشار: ۰۷ آبان ۱۳۹۹ - ۱۴:۳۵-28 October 2020
ایرانیان در درازنای تاریخ هماره به تاریخ و یادگارهای باستانی خود با عشق و شکوه نگاه می کردند، این نگرش در دوران قاجاریه بیش از پیش رونق گرفت و شاهان قاجار به اندیشه ایرانشهری و تداوم سنت ایرانمداری دل بسته بودند.
عصراسلام: نخستین شاه قاجار یعنی آقامحمدخان با درک اهمیت وحدت ایران تا هنگامی که سرتاسر ایران را تصرف نکرد از تاجگذاری پرهیز کرد. فتحعلی شاه قاجار به ایران باستان بسیار علاقه داشت، عنوان دولت شاهنشاهی و نیز شاهنشاهی ایران در دوره او رواج یافت، فتحعلی شاه مبدع احیا سنن باستانی در دربار شاهنشاهی ایران بود. 

او برخلاف شاهان صفوی و با فاصله‌ای فاحش از خوانین و امرای زند، رسوم و آداب باستانی در نوروز و سلام های نوروزی ‌‌و نیز در  موسیقی و شعر را احیا کرد. ‌نخستین شاه پس از اسلام است که به سان دوران باستانی به نگاره گری و مجسمه سازی روی آورد، نام‌های فارسی و شاهنامه‌ای و باستانی چون: کیقباد و کیخسرو و اردشیر و بهمن و .... که فتحعلی شاه برای فرزندان خود انتخاب کرد، سند دیگری از علاقه وی به ایران باستان است.

در عصر محمد شاه این علاقه بیش از پیش گردید، چنانچه محمد شاه در فرمانی لباس متحد الشکل نظامی را با الگوگیری از البسه سنگ نگاره‌های تخت جمشید برای نظامیان مقرر ساخت و یکی از دلایل این انتخاب را شباهت لباس جدید با لباس سلاطین و سربازان ایران باستان دانست، در عصر ناصرالدین شاه توجه به تاریخ هخامنشیان و تخت جمشید و شخص کورش کبیر بیشتر نیز گردید.

ناصرالدین شاه آن چنان به کوروش ارادت داشت که چون شنیده بود جواهر دریای نور از دوران کورش کبیر به یادگار مانده است علاقه‌اش به این جواهر دو چندان شد و آن را بر کلاه و تاج خود نصب نمود و دستور داد تا برای نگهداری از این جواهر تولیت مخصوصی ایجاد گردد، محمد حسن خان اعتماد السلطنه، مشیر و مشاور و‌ محرم الاسرار ناصرالدین شاه که یکی از نزدیکترین افراد به وی بود نیز عشق و علاقه زیادی به ایران باستان داشت.

تالیف کتاب دره التیجان در باب تاریخ اشکانی و نیز نگارش یک رمان تخیلی و محاکمه وزرا ایران در محضر پادشاهان بزرگ تاریخی که اکثر آنان از دوران باستان بودند و ذکر نام کورش و داریوش در میان این شاهان بزرگ از جمله نمادهای علاقه اعتماد السلطنه به ایران باستان است.

جالب این جا است که اعتماد السلطنه حتی تصویر خیالی نیز از کورش کبیر ارایه می‌دهد و محاکمه میرزا ابراهیم خان کلانتر را به کورش وا می گذارد، محاکمه‌ای که در نهایت قاضی یعنی کورش حکم به تبریه میرزا ابراهیم خان کلانتر می‌دهد، از جمله دیگر نمادهای توجه به دوران باستان در عصر ناصری، نخستین عکس برداری‌ها از تخت جمشید به دستور ناصرالدین شاه و نیز گمانه زنی‌ها و کاوشهای باستان شناسی در تخت جمشید به دستور فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه و حاکم دانشمند فارس است، به همگی این موارد اضافه کنید دستورات مکرر دولت درباب حمایت از حقوق زرتشتیان با اشاره‌های گاه و بی گاه به این که آنان یادگار دوران باستان هستند. 

در سرمقاله روزنامه رسمی دولت ایران در زمان روی کارآمدن میرزا حسین خان سپهسالار هدف دولت او، احیا عظمت سلطنت قدیم و باستانی ایران عنوان شده است، محمد علی شاه نیز در اعلامیه راه نجات خود از دولت شش هزار ساله ایران یاد می کند، استفاده از نمادهای باستانی در تخت مرمر و نامگذاری تاج شاهنشاهی به تاج کیانی و وجود شاهزادگان با علایق باستان گرایانه چون جلال الدین میرزا پسر فتحعلی شاه و نگارنده کتاب نامه خسروان نیز از دیگر. 

نشانه‌های علاقه به ایران باستان در عصر قاجار است، سرانجام نیز، تاریخ مدون ایران باستان به وسیله یکی از خوشنام ترین رجال و برکشیدگان عصر قاجار یعنی میرزا حسن خان مشیرالدوله پیرنیا تدوین می گردد، در مقطع پایانی عصر قاجار و پیش از ظهور رضاخان پهلوی، احساس غرور و افتخار به ایران باستان در میان ایرانیان تثبیت شده بود چنانکه میرزاده عشقی اپرای رستاخیز شهریاران  ایران را اجرا کرد یا فرخی یزدی در شعری سرود:


ما زاده کیقباد و کیکاوویسیم
جان باختگان وطن سیروسیم
در زیر لوای شیر و خورشیدای لرد
آزاد ز بند انگلیس و روسیم 

نکته مهم درباره باستان ستایی عصر قاجار این است که علاقه به ایران باستان در این دوره عموما در تضاد. با اسلام و تشیع نبود و از همین رواست که روحانیان عالی رتبه شیعه چون آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی یا سید حسن مدرس نیز در کلام خود با شکوه و احترامی ویژه از عصر باستان یاد می نمایند.

محمدعلی بهمنی قاجار
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان