کد خبر: ۲۰۱۸۷
تاریخ انتشار: ۲۰ مهر ۱۳۹۹ - ۱۶:۰۹-11 October 2020
«هرچه تعداد علت‌هایی که برای برانگیختن یک عاطفه در یک زمان باهم توافق دارند بیشتر باشد، آن عاطفه به همان اندازه شدیدتر خواهد بود» - اسپینوزا- اخلاق- در باب قدرت عقل یا آزادی انسان.
عصراسلام: اگر در بدن جمعی عاطفه‌ی «قهر» وجود دارد، هرچه بر علت‌های برانگیختن آن افزوده شود، شدیدتر خواهد شد. جمیع این علت‌ها فارغ از چیستی و ماهیت و هویت آنها، در مرحله‌ی اول تاثیر‌ی بر بدن جمعی می‌گذارند و نتیجتاً به شدیدتر شدن یک عاطفه منجر می‌شوند. ارتباط این علت‌ها با یکدیگر و تاثیر آن‌ها بر بدن جمعی چگونه است؟ آیا مونتاژی از بدن‌ها شکل می‌گیرد؟

بخش بزرگی از نقدها و تحلیل‌های یکی دو روز اخیر در خصوص درگذشت آقای شجریان، یک بار دیگر به ما نشان داد: اکثریت جمعیت به اصطلاح روشنفکر ما در نقدها و تحلیل‌های خود هنوز درگیر "سوژه‌محوری" و "سوژه‌باوری" هستند و درکی "میدانی" و "چندوجهی‌" از پدیده‌های اجتماعی ندارند. عده‌ای بیوگرافی فرد را زیر و رو کردند و عده‌ای شناسنامه‌ی فرد و صفحه‌ی ثبت رأی او را دید زدند. 

برخی مال و املاک وی را، و بخشی هم عکس‌های او را با شخصیت‌های سیاسی رو کردند. و افرادی دیگر ارتباطات او را لو می‌دهند و به همین شکل کم‌‌‌کم راه به زندگی خصوصی فرد باز می‌شود و... باید صراحتا گفت، این شیوه‌ و رویکرد جز نفرت‌پراکنی‌های معمول ماحصل دیگری نخواهند داشت (نفرت پراکنی بر سر یک بدن).

اگر پدیده‌ای در یک اجتماع به پدیده‌ای بغرنج تبدیل می‌شود، اهمیت آن پدیده معطوف به «لحظه‌ی اکنون» و «نسبت‌‌»هایی‌ست که در «آرایش نیروها» در فرماسیون‌های اجتماعی برقرار می‌کند. این است و جز این هیچ نیست! باید دید یک پدیده در نسبت‌هایی که در شبکه‌ی اجتماعی(شبکه به معنای لاتوری آن) برقرار می‌کند چه کنش‌هایی دارد و چه کنش‌هایی را برمی‌انگیزد. بر چه بدن‌هایی رد و تاثیر می‌گذارد و چه بدن‌هایی آن را متاثر می‌سازند. باید دید آن پدیده در نسبت‌هایی که برقرار می‌کند، چگونه در نقاط هرچند کوچک و محلی، فرم خاصی از گزاره‌ها و متن‌ها را تحریک می‌کند. باید دید چگونه نظم خاصی از گفتمان‌ها در پیرامون آن پدیده به گردش در می‌آیند. باید دید چگونه آن پدیده نام‌گذاری می‌شود و در نام‌گذاری آن چه نیروهایی دخیل‌اند. باید دید آن پدیده در نسبت با لحظه‌ی اکنون چه حالاتی دارد و حالات آن چه اتصالاتی را ممکن می‌کند. باید دید در تمامی میدان چگونه این اتصالات به‌وجود می‌آیند و در تلاقی باهم آرایش‌های هر چند کوچک را رقم می‌زنند.

بدن ما یک حق طبیعی دارد که هیچ نیست جز همان قدرت و توانش ما، هرچه این بدن گسترده شود این حق طبیعی که همان قدرت است نیز گسترش می‌یابد. حتا یک صدا می‌تواند یک بدن باشد و یک بدن نیز یک صدا، حتا وقتی که کالبدی بی‌جان باشد در مونتاژی که شکل می‌گیرد، تبدیل شود به بدنی زنده(بدن جمعی) در جهت توانش خود(حق طبیعی خود). کنکاش در گذشته‌ و میراث گران و شورهای غمگین جز به تفریق و اندوه نمی‌انجامد، در بررسی یک پدیده به مثابه یک بدن(یک صدا، یک فیگور، یک تصویر) در نسبت با بدن‌های اجتماعی، باید از هرگونه سوژه‌گرایی فاصله گرفت -دست‌کم در نقدها و تحلیل اجتماعی. چندین قرن پیش اسپینوزا به صریح‌ترین زبان ممکن بیان کرد: در خصوص شورهای انسان، نه آمده‌ام که بخندم و نه آمده‌ام که بگریم. بلکه می‌خواهم شورهای بشری را بفهمم. فهم این شورها در نسبت تاثیرها و تاثرهای بدن‌ها بر یکدیگر است. بدن‌هایی که در نقاطی خاص، در تلاقی‌هایی کاملا تصادفی و از پیش نامشخص یکدیگر را متعین، و حتا ممکن می‌کنند. 

بیوگرافی و احوالات شخصی فرد هیچ‌گونه اهمیتی در لحظه‌ی بغرنج شدن آن پدیده ندارد. آن پدیده به خودی خود هیچ نیست مگر عدمِ محض. آنچه از موقعیت منفک می‌شود، راهی عدم می‌شود. راهی لامکان و لازمان. نمی‌توان از آنچه نیست سخن گفت. سخن گفت از آنچه هست، از هستی پدیده در لحظه‌ی اکنون است -سخن گفتن از نسبت‌ها. آن پدیده بیرون از نسبت‌ها ممکن نمی‌شود و بیرون از نسبت‌ها قرار نمی‌گیرد. 

نقد "سوژه‌محور" درگیر تسویه حساب شخصی‌ست. درگیر بیوگرافی‌ست. این شیوه‌ی نقد گمان می‌کند می‌تواند موقعیت و پدیده را از هم منفک و جدا کند، سپس موقعیت را به تعلیق درآورد و در پرانتز بگذارد و آن هنگام پدیده را بشناسد. 

این در حالی‌ست که همان لحظه که موقعیت را به تعلیق درمی‌آوریم خود پدیده را به تعلیق درآورده‌ایم. لحظه‌ای که موقعیت را در پرانتز کنار می‌گذاریم هیچ‌کاری جز در پرانتز گذاشتن خود پدیده انجام نداده‌ایم. نقد میدان‌محور تمام موقعیت را و نسبت‌های موقعیت را می‌بیند. نسبت‌ بدن‌ها را می‌بیند و توضیح می‌دهد و هرگز در دام سوژه‌گرایی و سوژه‌محوری گرفتار نمی‌شود.

عنایت چرزیانی
شبکه جامعه‌شناسی علامه
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان