کد خبر: ۲۰۱۵۵
تاریخ انتشار: ۱۸ مهر ۱۳۹۹ - ۲۰:۰۶-09 October 2020
شجریان شناسی را باید از انحصار دو مقوله اصلی خارج کرد: ۱. ربنا، ۲. سخنان ۸۸. نه اینکه این دو مهم نیستند، بلکه باید به سایر موارد نیز توجه شود.
عصراسلام: ‏محمدرضا شجریان دارای نام هنری سیاوش بود که کارهای او در دهه های ۴۰ و عمدتا ۵۰ به این نام منتشر می شد؛ هیچ رگه ای از دلبستگی یا علاقه مندی او به پهلوی در این دوره و سالهای بعد وجود ندارد.
او در ۱۷ شهریور ۵۷ به همراهی جمعی دیگر، به اعتراض همکاری‌شان با تلویزیون را قطع کردند.‏ 

تصنیف ماندگار ای ایران سرای امید در آلبوم سپیده که روی سرودهای از ه.ا. سایه خوانده شد، در فضای انقلابی ۵۷ و ۵۸، کاملا همخوان با تحولات روز بود، گرچه شجریان بعدها این قرابت را تا حدی رد کرد، اما مجموعه چاووش با مضامینی انقلابی و میهن دوستانه بهرحال در روزمه اوست. 

در سال ۶۴ آلبوم بیداد روی شعری از حافظ جنجالی شد، اما جنجال را چه کسی آفرید؟ وزیر فرهنگ وقت که از سرآمدان جریان چپ آنوقت بود و در سالهای دوم خرداد و ۸۸، دارای مواضعی رادیکال؛ البته خود وی هم در همان ایام درگیر حاشیه هایی شد که دلیلی برای ذکرش ندارم. 

شجریان در اوایل دهه ۷۰، با مدیریت علی لاریجانی به تلویزیون آمد، در نوروز ۷۳ در شبکه اول حاضر شد و دعای تحویل سال را همانجا خواند.

البته در مقطع ۷۴ طی نامه ای از تلویزیون خواست که صدایش را پخش نکند؛ تصمیمی سیاسی از کسی که نامه اش را خاک پای مردم ایران، امضا کرده بود. 

در این فاصله (تا نامه مذکور) او به یک تور طولانی اروپا و آمریکا رفت و سه گانه یادگار دانشگاههای آمریکا از جمله برکلی را خواند.
شاه بیت آن سفر، سر و چمان من چرا میل وطن نمی کند بود که در چارچوب فعالیتهای فرهنگی جمهوری اسلامی قرار داشت.‏

آن سیاست فرهنگی چه بود؟ تلاش برای بازگرداندن ایرانیان خارج از کشور.
در موسیقی، شجریان آنرا تحقق بخشید و در سینما، مسعود کیمیایی با تجارت و ضیافت. ۷۸ کیمیایی در مصاحبه ای به این مضمون اشاره کرده، گرچه بعدها کوشید آنرا بپوشاند، اما این رابطه کیمیایی تا سال ها بعد ادامه یافت. 

شجریان بعد از ۷۶، در حالیکه مدتها در ایران نخوانده بود و دلیلش شاید تجربه ای بود که اجرا در یک استان شمالی پیش آورده بود (مردم حین خواندن پفک و میوه می‌خوردند)، کنسرت‌های متعددی تا حدود ۸۸ برگزار کرد. زمستان است، بر مبنای شعر اخوان ثالث از سیاسیترینها بود که در کالیفرنیا خواند.‏

در این دوره دیداری با وزیر فرهنگ اول دولت احمدی نژاد داشت. در جلسات مشورتی شعر و موسیقی صدا و سیما حاضر می شد، تالارهای اصلی شهرها بدون معارضی در اختیارش بود و آثارش از رادیو پخش میشد که برایشان مجوزی شفاهی داده بود. 

در هیجان ۸۸ او مرتکب دو خطای عجیب شد، اولی ثبت شعاری تندروانه از وی (البته او پیش از ۲۲ خرداد به طرفداری از نامزد سبزها تحرکی داشت و بعدها گفت مخاطبش رییس جمهور وقت بوده) و دوم به تحریک صدای آمریکا و بی بی سی، نسبت دادن مفاهیمی غلط به اسلام و انقلاب بود در رابطه با موسیقی.‏

او یکبار دیگر در این ایام نامه ای به تلویزیون نوشت و پخش کارهایش را ممنوع کرد و بعد به طرح شکایتی از صدا و سیما پرداخت.

این اشتباهات بزرگ موجب انتقادهایی شد، اما می‌توان گفت هیچ برخورد سختی با او صورت نگرفت و او رفت و آمدهای و فعالیت هایش را حفظ کرد، هرچند در این کنسرتی نداشت.‏

اما اجراهایی را در خارج از کشور انجام داد که فقط مواردی از آن منتشر شده و دو علت را نباید از یاد برد:
در آخرین اجراها، بعضا مرحوم شجریان حتا آواهای مهمی مانند مرغ سحر را (که ترجیع بند همه کنسرتهایش بود) نمیتوانست بدون اشکال اجرا کند و دوم بیماری ای سخت که در حال پیشروی بود.‏ 

از حدود ۶-۵ سال قبل که وی با تشدید سرطان رو به رو شد و با همراهی خانواده در تهران تحت درمان قرار گرفت، وضعیت جسمانیش رو به افول گذاشت و در مصاحبه مهمی با روزنامه ایران، تلاش کرد به پاره ای از ابهامات ایجاد شده پاسخ داده و از موضع تقابل با تدین خارج شود. 

در این دوره طولانی بیماری، بارها خبر درگذشت او آمد تا سرانجام در اربعین ۹۹ درگذشتش رسما اعلام شد؛ زندگی شخصی او گرچه مانند بسیاری از چهره های برجسته هنری دیگر، با حواشی هایی روبه رو بود اما باید تاکید کرد که حواشی از جنس اخلاقی نبود.‏

عباس میلانی مورخی که چندسالی است با فعال شدن جریانات برانداز، شهرتی غیرتخصصی یافته و با کاسبی از افشاگریها و ادعاهای عجیب روزگار میگذراند، گفته شجریان نزد او قانون اساسی جدیدی گذاشته. صحت سنجی این ادعا کار سختی نیست، چون خاطره گویی‌‏ها کاسبی تازه ای است.
در نکات و خاطرات هم عصران شجریان در شعر و موسیقی از ابتهاج گرفته تا لطفی و مشکاتیان نکات قابل توجهی درباره مشی و زیست حرفه‌ای او وجود دارد. حتی برخی مشاهیر آوازخوانی ایران در سالهای دور و نزدیک این مشی را به انتقاد گرفته اند که نام شهرام ناظری در میانشان پرآوازه تر است. 

‏مرحوم شجریان اکنون دار فانی رو وداع گفته؛ با همه خدمات یا اشکالاتی که داشته.
این نوشته بر آن بود که دورنمای مباحث از محدوده تک بعدی کنونی خارج شود و درک گسترده تری از چهره نام آور موسیقی ایران که همیشه کنشی زمینه ای در سیاست داشت، به دست آید.
وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ.

فرشاد مهدی‌پور
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان