کد خبر: ۲۰۱۴۷
تاریخ انتشار: ۱۸ مهر ۱۳۹۹ - ۰۸:۴۱-09 October 2020
ریشه شناسی از جمله زیرمجموعه های دانش زبانشناسی است که به بررسی نحوه شکل گرفتن واژه ها و ریشه‌های آنها و سیر تاریخی تغییر و تحول آنها می‌پردازد.
عصراسلام: در زبان انگلیسی برای واژه‌ی ریشه شناسی از کلمه‌ی اتیمولوژی (Etymology) استفاده می‌شود. این لغت در اصل از کلمه‌ی یونانی Etymon وام گرفته شده که مفهوم آن معنای واقعی است. می‌توان معنای لغوی اتیمولوژی را شناخت معنای واقعی دانست.

ادب: 

اصالت این واژه را گروهی عربی، برخی فارسی، گروهی دیگر یونانی و دسته‌ای نیز سومری دانسته‌اند. (ر.ک دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی)

این واژه در عربی از گذشته تا کنون معانی متعدّدی داشته‌است که در ادامه به برخی از آن‌ها، فهرست‌وار اشاره می‌شود:

ا- دعوت به مهمانی/ ۲- ریاضتِ منجر به کسب فضیلت/ ۳- آن‌چه انسان با انجامش زینت می‌یابد./ ۴- ریاضت نفس و تربیت اخلاق/ ۵- دانشِ بازدارنده از خطا/ ۶- عادات کهن/ ۷- مجموعه معارف غیردینی/ ۸- مجموعه آدابی که رعایت آن‌ها برای اهل یک فن (حرفه) ضروری‌ست./ ۹- سخنان زیبا، لطیف و دل‌پسند*/ ۱۰- دانش‌های زبانی از جمله صرف و نحو، معانی، بیان، عروض، قافیه، ...*

موضوع علم ادب، کلام منظوم و منثور است. 

از میان معانی گوناگون ادب، دو معنی پایانی در طول سالیان بیش از دیگر معانی کاربرد و دوام داشته‌اند.

ادیب: 

بنا بر تعاریفِ گوناگون ادب در بند پیشین و دو معنی رایج آن در گذر زمان، ادیب به کسی گفته‌می‌شود که :

الف) سخنان زیبا را برمی‌گزیند و آن‌ها را تألیف می‌کند؛ 
یا: 
ب) بر دانش‌های زبانی مسلّط است.

ادبیات:

این واژه یکی از اشتقاق‌های ادب است که به‌مرور جایگزین این لفظ شد. پیشینۀ آن چندان طولانی نیست و به اوایل قرن بیستم میلادی برمی‌گردد؛ یعنی هم‌زمان با آشنایی ملل اسلامی با فرهنگ غرب. از آن دوره به بعد، معانی پیشین ادب، جای خود را به معنی نوین داد: 

مجموعۀ دستاوردهای فکری و ذوقی بشر که در قالب نوشتار ثبت شده‌ باشد. 

امّا چرا چنین تحوّلی در معنای ادب و پیرو آن، در ادبیّات روی داد؟

ادبیّات برابرنهاد لفظ literature است که در فرهنگ‌نامه‌های معتبر جهانی در معانی زیر به کار رفته‌است:

الف) مجموعۀ نوشته‌ها و آثار مکتوب یک زبان یا یک قوم؛ مثل تاریخ بیهقی، آثارالباقیه، المعجم، حدود العالم، گلستان، انسان کامل و ... در زبان و ادبیآت فارسی

ب) مجموعۀ اصطلاحات، واژگان، اصول، قوانین، آداب و رسوم یک رشتۀ تخصّصی؛ مثل ادبیآت پزشکی، ادبیّات سینما، ادبیّات سیاست و ... 

ج) مجموعۀ نوشته‌های والا، زیبا، خلّاق و هنری؛ همچون گلستان سعدی، مثنوی مولوی، مرصادالعباد، غزلیّات حافظ و ... در ادبیّات فارسی

ویژگی‌های عمدۀ آثار ادبی:

متن‌وارگی/ خلّاقه بودن/ تخیّلی بودن/ عاطفی بودن/ والایی/ زیبایی/ حقیقت‌وارگی/ فرم داشتن/ جاودانگی/ لذّت‌بخشی و تأثیرگذاری

(تهیّه و تنظیم متن از س. ابراهیمی؛ با تکیه بر مقالۀ ادبیّات چیست، نگارش محمود فتوحی رودمعجنی)

کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان