کد خبر: ۲۰۱۴۶
تاریخ انتشار: ۱۸ مهر ۱۳۹۹ - ۰۵:۲۱-09 October 2020
در بحبوحه بحران‌های پیچیده و لا ینحل در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، سرگرم بودن جهان و خود آمریکا به انتخابات ریاست جمهوری، مشغولیت جهانی به مبارزه با کرونا، ناگهان درگیری‌ها در منطقه قره باغ در قفقاز جنوبی میان آذربایجان و ارمنستان از سرگرفته شد که قابل تامل بود.
درباره ریشه‌های این بحران و عوامل تاریخی آن زیاد گفته شده و نیازی به تکرار مکررات نیست، اما پرسش کانونی این روزها دورنمایی جنگ کنونی است و این که به کجا ختم می‌شود و چه برآیندی خواهد داشت. 

واقعیت این است که با وجود این که دامنه درگیری‌ها در روزهای اخیر فراتر از منطقه محل مناقشه رفت و با بمباران شهر گنجه دومین شهر آذربایجان در جهت شکستن خطوط قرمز حرکت و نشانه‌هایی بروز پیدا کرد که می‌توانست سناریوی وقوع جنگ گسترده‌ای را تقویت کند، اما به نظرم وقوع چنین جنگی دور از ذهن است. دلایل زیادی وجود دارد که نه آذربایجان نه ارمنستان، تمایلی به ورود به جنگی گسترده‌ ندارند و سه قدرت تاثیرگذار در نزاع کنونی یعنی ایران و ترکیه و روسیه نیز مخالف جدی آن هستند.

آذربایجان که از پشتیبانی کامل سیاسی و نظامی ترکیه برخوردار است، نمی‌خواهد درگیری‌ها از منطقه قره باغ فراتر رود و به همین خاطر هم واکنشی خاص به بمباران شهر گنجه نشان نداد. آذربایجان به دلایل متعددی رغبتی به آن ندارد؛ نخست این که این مساله می‌تواند اصل قضیه را که باکو بر روی آن مانور می‌دهد، یعنی اشغالی بودن قره باغ و تلاش برای بازستاندن آن تحت الشعاع قرار دهد و دوم این که گسترش دامنه درگیری‌ها با توجه به پیمان نظامی ایروان و مسکو می‌تواند به مداخله روسیه منجر شود. ترکیه نیز که فعلا در سه جبهه سوریه، لیبی و قفقاز جنوبی با روسیه در سطوحی مدیریت شده و مشخص درگیر است، خوب می‌داند که وقوع جنگ گسترده میان آذربایجان و ارمنستان، می‌تواند آنکارا را در مواجهه مستقیم با مسکو قرار دهد و به تنش بزرگی در روابط میان طرفین منجر شود؛ در حالی که دو طرف تاکنون موفق شده‌اند تنش‌ها را مدیریت کرده و اجازه ندهند آسیبی جدی به روابط‌‌شان وارد کند. 

در عین حال پوتین نیز هیچ تمایلی به این جنگ ندارد و نمی‌خواهد وضعیتی شکل گیرد که کشورش را در تنگنا و موقعیت بغرنجی قرار دهد که هم موضع بی‌طرفانه خود را کنار بگذارد و هم به جانبداری از ارمنستان ورود کند. بلکه، مسکو با توجه به چالش‌هایی که در حوزه نفوذ تاریخی پیرامونی خود از اوکراین و بلاروس گرفته تا گرجستان و اخیرا قرقیزستان مواجه است، تداوم این موضع در این منطقه حساس را دارای اهمیت راهبردی برای خود می‌داند و نمی‌خواهد قید روابط نسبتا خوب با باکو را بزند. اما در این میان با توجه به پیشرفت‌های میدانی آذربایجان در منطقه قره‌باغ در درگیری‌های اخیر و نگرانی ارمنستان از تداوم آن در صورت ادامه مواجهه، در اقدامی معنادار شهر گنجه را بمباران کرد که در وهله نخست به نظر می‌رسید واکنشی به حملات باکو به شهر استپاناکرت بوده است، اما به گمانم بیشتر با این هدف بوده که آذربایجان دست به اقدام متقابل بزند و اینگونه روسیه را وارد ماجرا کند که این اتفاق نیفتاد. 

اما فاکتور دیگری که باعث می‌شود روسیه بسیار دست به عصا عمل کند، حضور پررنگ متغیر اسرائیلی در معادلات قره باغ است که در کنار آذربایجان قرار دارد. تجربه نشان داده است که هر جا این متغیر حضور داشته باشد، مسکو بسیار محتاطانه رفتار می‌کند.

ایران نیز که به دلایل متعدد داخلی و خارجی از جمله حساسیت‌های قومی نسبت به قضیه قره باغ مخالف جدی وقوع جنگی گسترده در این منطقه است و در کنار روسیه خواهان آتش بس فوری و پایان سریع درگیری‌هاست. 

اما با وجود این که هیچ کدام از دو طرف و حامیان منطقه‌ای آن‌ها خواهان جنگی گسترده در قفقاز جنوبی نیستند، ولی ترکیه و آذربایجان با درک محذوریت‌های پیشگفته روسیه و ایران بر ادامه این درگیری‌ها در سطح مشخصی، چه با هدف تغییر جدی معادله، چه کسب دستاوردهای میدانی قابل توجه برای حضور با دست پر در هر گونه مذاکرات آتی پافشاری می‌کنند. اما ایران و روسیه نه صرفا به دلیل نگرانی از وقوع یک جنگ گسترده و پیامدهای آن، بلکه برای جلوگیری از پررنگ‌تر شدن نقش ترکیه در این منطقه خواهان پایان سریع این درگیری‌ها هستند. 

لب سخن این که اگر هم در روزها و هفته‌های آینده آتش بسی میان دو طرف برقرار نشود، که احتمال برقراری آن زیاد است، درگیری‌ها با فراز و نشیبی از سطح مشخصی فراتر نمی‌رود. کما این که اگر هم در آینده مذاکراتی شروع شود، بعید است به حل و فصل مناقشه قره باغ ختم شود، فعلا هیچ اراده‌ای در سطح منطقه‌ و جهان نه تنها برای حل این بحران بلکه دیگر بحران‌ها وجود ندارد و قدرت‌های برتر صرفا به دنبال مدیریت این بحران‌ها در جهت تحقق منافع راهبردی خود و ضربه زدن به رقبا و طرف‌های مقابل خود هستند. 

 صابر گل عنبری


نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان