کد خبر: ۱۹۹۳۱
تاریخ انتشار: ۱۰ مهر ۱۳۹۹ - ۰۶:۲۰-01 October 2020
آیت‌الله علوی بروجردی اینکه «اسلام یک مکتب علمی جدا بیاورد» را قبول ندارد.
 ایشان معتقد است که اسلام قرار نیست مثلا در اقتصاد شاخه سوم مکاتب مارکسیسم و لیبرالیسم بشود:

«مکتب اقتصادی مستقل رو قبول نداریم ... چند تا آیه و حدیث داریم که وقتی تورم بالا رفت بیاوریمش پایین و کنترلش کنیم؟!

اسلام نیامده است که علم بیاورد. ما خیال می‌کنیم پیغمبر اکرم، کارل مارکس هست! جای کارل مارکس نشسته است، جای فریدمن نشسته است. پیغمبر اکرم، جای ابوعلی سینا نشسته است، طبیب است، نه! نیامده که طب بیاورد، نیامده که اقتصاد بیاورد. پیغمبر یک مرشد معنوی هست. بعثت لاتمم مکارم الاخلاق، آمده ارزش‌های معنوی جامعه را بالا ببرد. نه اینکه بیاید اقتصاد درست بکند، نه اینکه بیاید علوم درست بکند. ... فیزیک اسلامی ... شیمی اسلامی... اقتصاد اسلامی هم یک شوخی است. ...در جامعه‌شناسی و روانشناسی ... در علوم انسانی در سیاست همین را می‌گوییم».

ابتدا بایستی در نظر گرفت که این بحث از زوایای گوناگون قابل بررسی است و قطعا رخ‌داد مناظرات و احتجاجات، عامل رشد و ترقی دانایی و بالا رفتن سطح اندیشه است.

کسانی که با هجو و هوچی‌گری می‌خواهند اندیشمندان و عالمان را از طرح نظرات جدید و غیرهمسو مرعوب کنند، مصلح نیستند. یا حرف و دلیلی داریم یا نداریم. اگر داریم، که قرآن صاحبان تشخیص و خرد را آنان معرفی کرده که در گوش فرا دادن اقوال مختلف، بهترین آن را تبعیت می‌کنند نه آنان که در ارعاب سایرین مهارت بالاتری دارند.

اما در مورد بیانات آقای علوی بروجردی بایستی نکات زیر را در نظر داشت:

تعریف علوم انسانی اسلامی یا دقیق‌تر مثلا اقتصاد اسلامی از منظر قائلان آن یا ایشان و منتقدان آن چیست؟ آیا مشکل همفکران ایشان با "نظام‌سازی" اسلام در مواجهه با علوم انسانی است؟ یا اینکه تعریف مکتب جامعه‌شناختی اسلام یا مکتب سیاسی اسلام یا مکتب روانشناسی اسلام مورد نظر است؟

یا تعاریف حقوقیِ اقتصاد، سیاست و... آیا علم مستقل و محتاج تخصص و فحص و بحث تخصصی در منابع اسلامی است؟

در واقع اگر "مفهوم‌شناسی" صحیحی رخ ندهد، بحث مانند پارچه پوسیده‌ای می‌شود که هر جای آن را رفو کنیم، از جای دیگر شکافی سر باز می‌کند و به جایی نمی‌رسد.

در تعریف علم، باید "فرق معرفت و ابزار" به جد مورد دقت قرار گیرد و آنها را ربط و بی‌ربط به هم ندوخت. طب، مهندسی، شیمی، ریاضی و امثالهم ابزار است. اما مسائلی که برای بشر "نسخه باید و نباید" می‌پیچد، معرفت است.

در اولی(ابزار) اسلامی نداریم و دین هم رسالتی مثلا برای تولید برق ندارد. کُلنگ اسلامی و بمب اسلامی هم نداریم اما وقتی که با این برق و کلنگ بخواهیم کاری را انجام دهیم، پای حقوق و سیاست و روانشناسی و اخلاق وسط می‌آید، و حالا اینجاست که دین، رسالت دارد.

در واقع ما معتقدیم که بشر محتاج هدایت است. اسلام قرار است در خدمت هدایت بشر باشد. علوم مختلف انسانی نیز قرار است در خدمت هدایت بشر باشند.
خوب آیا این دو از هم افتراق دارند و هر کدام مسیر خود را می‌روند؟

پس چگونه کشف کنیم که کدام مکتب فکری و کدام نظریات انسانی مطابق یا لااقل نزدیک‌تر به هدایت است؟

دین در این زمینه چه کمکی به ما می‌کند؟ با علم‌سازی مستقل یا با مرشد معنوی بودن یا با چیز دیگر؟

آیا اتمام "مکارم اخلاق" با رهاسازی امت و واگذاری آنها به عقل و صرفِ سیره عقلای بشر در مباحث و مسائل فوق مهم سیاسی و جامعه‌شناسی و اقتصاد و روانشناسی و ... میسر است؟ آیا پیامبر اکرم، خود این چنین مکارم اخلاق را کامل کرد یا کنار ارشاد و تبیین، شلاق سیاست هم به دست گرفت؟

بایستی در نظر داشت که خداوند برای هدایت بشر غیر از هدایت تشریعی به او نعمت عقل داده است. در واقع شرع و عقل، توأمان نظام‌ساز و مکتب‌ساز است. علَينا إلْقاءُ الاُصول إلَيكُم، و عليكمُ التَّفْريعُ.

هزاران آیه و روایت در کنار عقل می‌تواند ما را به سمت نظام‌سازی مترقی سوق دهد. از بسیاری از منابع دینی، هزار اصل و نظریه انسانی قابل استخراج است.

 به عبارت دیگر وقتی سخن از علوم انسانی اسلامی می‌کنیم یعنی در نظام‌سازی فکری:

1- می‌بینیم که منابع دینی چه باید و نبایدهایی را برای ما ترسیم کرده‌اند و در موضوعات مختلف انسانی آن را استخراج می‌کنیم. مثلا می‌بینیم دین در مورد انسان یا حقوق شهروندان یا آزادی چه منطقی دارد. 

2- دست‌آوردهای بشری(عقل) را دور نمی‌اندازیم، بلکه انطباق آن با مبانی دینی را محک می‌زنیم. مثلا با إنّه لابُدَّ للنّاسِ مِن امِیرٍ بَرٍّ اَو فاجِرٍ، می‌فهمیم که آنارشیسم، اسلامی نیست. رأی اکثریت در مورد همجنسگرایی طبق دین، مشروعیت‌آور نیست و این مدل دموکراسی اسلامی نیست. اسلام دستور به جلوگیری از رشد فساد و ظلم داده است، پس تفکیک قوای منتسکیو اسلامی است! پس گردش قدرت و محدودیت ریاست به شرایط و زمان، اسلامی است.

روح الله جلالی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان