کد خبر: ۱۹۸۵۳
تاریخ انتشار: ۰۷ مهر ۱۳۹۹ - ۰۲:۰۱-28 September 2020
جهانِ مدرنْ جهانِ افسون‌زدایی (disenchantment) است. در این جهان، از آن ساحتِ ناپیدایی که پیش‌ترْ سررشته‌ی سرنوشت‌مان را به دست داشته، خبری نیست. اجنه و پریان، خدایان و شیاطین، جادو و ادعیه همه دور انداخته شده‌اند و آن‌چه باقی مانده همین جسمِ مرئی است.
اما آیا به‌تر نیست بگوییم که جهانِ مدرن از افسونی گسسته و به افسونی نو مبتلا شده؟ مثلا اگر خدای جهانِ مدرنْ علم است و اگر علم بگوید که افسار امور به دست ساحت ماکرو و ذرات زیراتمیِ نامرئی افتاده، نمی‌توان گفت که این‌ها همان افسون‌هایی هستند که جهان مدرن گرفتارشان شده؟ 

معمولا به‌راحتی می‌توانیم این حرف را درباره‌ی «اسطوره» بگوییم: این‌که جهانِ مدرن از اسطوره‌ی سنت گسسته و گرفتار اسطوره‌های تازه‌ای شده است. اما آیا درباره‌ی «افسون» هم می‌توان گفت؟ اجمالاً فعلاً نظرم منفی است.

اما تفصیل‌ش؛ گمان می‌کنم که در پاسخ به این سوال که «آیا جهان گرفتار «افسون» است یا نه؟» باید به مفهوم «عاملیت» توجه داشته باشیم. در جهانِ پیشامدرن، ساحت افسون عاملیتیِ انسان‌وار داشته و حتی در برخی سنت‌ها امکان تعامل انسانی با ساکنانِ ساحتِ ماوراء‌الطبیعه وجود داشته است.

 آن راز و رمزِ ناپیدای عالم «قصد می‌کرد»، «هدفی را پی می‌گرفت»، «غرضی داشت» و در مجموع، نسبت به انسان «بی‌تفاوت نبود». اما در جهان مُدرن، هرچند سررشته‌ی امور به دستِ اموری نامرئی و ناپیدا افتاده اما آن‌ها از «عاملیت» تُهی شده‌اند و بسانِ اجسامِ بی‌جان (مثل سنگِ بیابان) نسبت به انسان بی‌تفاوت‌اند. در عصرِ مدرن دیگر ساحتی نیست که نسبت به انسان حساس باشد و «انسان‌وارانه» بر او حکم براند و با او تعامل کند. 

اگر قبول کنیم که یکی از ذاتیات «افسون» همین حساسیت نسبت به انسان است، احتمالا دیگر نمی‌توانیم از «افسون» دوره‌ی مدرن سخن بگوییم. والله اعلم. 


 حامد قدیری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان