کد خبر: ۱۹۸۳۴
تاریخ انتشار: ۰۶ مهر ۱۳۹۹ - ۱۲:۲۸-27 September 2020
"هایکو" کوتاه‌ترین شعر جهانست و شعر هایکو و اصطلاح آن،برگرفته از هایکو ژاپنی است.
عصراسلام: شعریست ۱۷ هجایی و به ترتیب به صورت سه واحد پنج‌تایی، هفت‌تایی و پنج‌تایی.

معمولا تصویری زیبا از طبیعت را در ذهن خواننده خلق می کند.هایکوها دارای فصل واژه‌ها و برش واژه‌ها هستند.

شعر هایکو: ریشه ی این شعر، ژاپنی است و تاریخچه‌ی ظهورش به قرن ۱۶ میلادی برمی‌گردد و امروزه هایکوهای متعددی به زبان های مختلف جهان ترجمه شده است.

"سهراب سپهری" و"احمد شاملو"  پای هایکو را به ایران بازکردند و در ادامه، شاملو به همراه (ع.پاشایی) به معرفی و ترجمه ی هایکونویسان و هایکوهای درخشان پرداختند.
در هایکو٬ شاعر به توصیف طبیعت٬ به صورت موجز و کوتاه٬ در سه خط و "۱۷" هجا می‌پردازد.

در هایکو، فصل واژه هایی وجود دارد که شعر و خواننده اش را به فصل پیوند می دهند؛ مثلاً "کوکو" یا فاخته٬ شکوفه ی گیلاس به نشانه ی بهار٬ کرم شب تاب٬ داروگ به نشانه‌ی تابسان٬ خرمالو٬ سرمای شب به نشانه ی پاییز و برف به نشانه ی زمسان به کار می رود؛ مثلا: در هایکو ی زیر:

سنجاقکی،نشسته بر چشم هایش/تپه های دور دست"( ایسا )
شاعر یگانگی میان سنجاقک و تپه را به تصویر می کشد٬ بر اساس شکل و شمایل چشمهای برآمده و تپه گونه ی سنجاقک.

اصطلاحات فنّی هایکو:

هایكوُ اصطلاحات فنّی فراوانی دارد كه تعریف و توضیح آن‌‌‌‌‌‌ها دشوار است، چرا كه به روابط ظریف یا حالات پیچیده‌‌‌‌‌‌ی جان اشاره ‌‌‌‌‌‌می‌‌‌‌‌‌كند.از سوی دیگر، خودِ لغات از نظر معنی تغییر كرده و معنایی كه امروزه دارد متفاوت از معنای صد یا هزار سال پیش آن‌‌‌‌‌‌هاست.

۱) آواره aware نه كاملاً غم است و نه كاملاً دردِ حسرت و غربت به معنی معمولی آن،یعنی اشتیاق بازگشت به گذشته‌‌‌‌‌‌ی دلخواه. آواره، بازتاب گذشته‌‌‌‌‌‌ها است و آن‌‌‌‌‌‌چه محبوب بوده‌‌‌‌‌‌ است، و به آن‌‌‌‌‌‌ها طنینی می‌‌‌‌‌‌دهد چون آواز هم‌‌‌‌‌‌سُرایان در كلیسایی بزرگ:
هیچ‌‌‌‌‌‌كس در حصارِ فوها زندگی‌‌‌‌‌‌ نمی‌‌‌‌‌‌كند؛
چارطاقی رها شده؛
تنها بادِ خزانی برجاست و
مَدّ شامگاهی؛
اندیشیدن به چیزهای گذشته
چه دور است.
آواره لحظه‌‌‌‌‌‌ی بحرانی میان دیدن نپایندگی و ناپایداری جهان است با اندوه و افسوس، و دیدن آن است به شكل تُهیای بزرگ:
رود خود را پنهان‌‌‌‌‌‌ می‌‌‌‌‌‌كند
در علف‌‌‌‌‌‌های
     خزانِ وداع ‌‌‌‌‌‌كننده.
 برگ‌‌‌‌‌‌ها فرومی‌‌‌‌‌‌ریزند،
بر هم‌‌‌‌‌‌ می‌‌‌‌‌‌افتند؛
     باران از پسِ باران می‌‌‌‌‌‌بارد.
آن لحظه‌‌‌‌‌‌ی گذر درست همان «گذشتن» است در این هایكوُی ایسّا كه دررمرگ فرزند خردسالش گفتهر‌‌‌‌‌‌است:
این جهان شبنمی ـــ
شاید شبنمی باشد،
     و هنوز ـــ و هنوز "

۲) شیوری shiori، بنابر توضیح كیورایی،شیوری مشتق است از shioruِ، به معنی آمیختن، كه بیان نوعی فریبندگی رقّت‌‌‌‌‌‌انگیز است در جان نگرنده و در شكل شعر،نه در موضوع آن.

۳) هوسومی hosomi ، یعنی باریكی و ظرافت، و با یووگِن- كه شعریت شعر است – بستگی نزدیك دارد، مانند شیوری كه كمابیش با سابی بستگی دارد.

۴) شی‌‌‌‌‌‌بوُمی shibumi ،مزه‌‌‌‌‌‌ی گس است در برابر مزه‌‌‌‌‌‌ی شیرین.از این‌‌‌‌‌‌رو معنایی ضد احساساتی‌‌‌‌‌‌ بودن و هیجانی‌‌‌‌‌‌ شدن و عشق خیالی را می‌‌‌‌‌‌رساند. ریاضت اندكی متفاوت از آن است،چه شی‌‌‌‌‌‌بوُمی فریبند‌‌‌‌‌‌گی خاص خود را دارد؛ ریاضت به خود آزاری نیز ربط ‌‌‌‌‌‌می‌‌‌‌‌‌یابد، حال آن كه شی‌‌‌‌‌‌بوُمی، و وابی فقط به آن می‌‌‌‌‌‌ماند. از نظر زیبایی ‌‌‌‌‌‌شناسی هم ناتوانان از توانایان، زن از مرد، و شب از روز نیرومندترند. این را در شعر باشوْ می‌‌‌‌‌‌توان ‌‌‌‌‌‌دید:
خوب كه نگاه‌‌‌‌‌‌ كردم
نازوُنا را در كنارِ پرچین/شكفته ‌‌‌‌‌‌یافتم.

۵) ئیكی iki: ئیكی لطافت (جنسی) است كه خودداری و باز داشته ‌‌‌‌‌‌شده ‌‌‌‌‌‌است، امّا نه به قصد جلوه‌‌‌‌‌‌گری و جلب توجّه. شی‌‌‌‌‌‌بوُمی كاملاً غیرجنسی است، فرورفته در سرشت خود، یا اگر نه، بیشتر از خود می‌‌‌‌‌‌راند تا آن كه به خود بكشد. میان شی‌‌‌‌‌‌بوُمی و ئیكی مویی فاصله ‌‌‌‌‌‌است.

۶) اوُشین ushin :

هرگاه ذهنی باشد صمیمیت احساس است و هرگاه عینی یا بیرونی باشد، زیبایی متعالی است.

نمونه‌های فارسی

ملافه ای سفید از برف
روی نعش درازکشیده دشت
زمستان به رحمت خدا پیوست!

آجیل ها و تقویم
به بهار گواهی می دهند
اما در این میان
تکلیف بخاری،
روشن نیست

آقای دکتر
نیم قلب ام اینجاست
نیم دیگرش در اوین است
هر روز تیرباران اش می کنند
(احمد شاملو)

کاری از دست زنگ های انشا بر نمی آید
بچه ها
لباس نو می خواهند
و تخم مرغ های رنگی


تهیّه و تدوین از: محمّد عزیززاده
کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان