کد خبر: ۱۹۸۱۰
تاریخ انتشار: ۰۵ مهر ۱۳۹۹ - ۱۷:۵۱-26 September 2020
ایالت پارس که خاستگاه سلسله‌های هخامنشی و ساسانی و مهم ترین ایالت ایران در عهد باستان بود و نام آن در دوره های مذکور همواره در صدر فهرست ایالات تشکیل دهنده‌ی شاهنشاهی ایران قرار داشت.
عصراسلام: در عصر اسلامی به جز دوره‌ی آل بویه (از زمان عمادالدوله)، تنها در عهد زندیه و توسط کریم خان است که از نو مرکزیت سیاسی می یابد و شیراز به عنوان پایتخت کشور ایران برگزیده می‌شود.

شاید آب و هوای مناسب، موقعیت استراتژیک و برجسته ی سیاسی و اقتصادی و قرار گرفتن بر سر راه تجارت خلیج فارس از جمله عواملی است که برای انتخاب شیراز به پایتختی توسط خان زند ذکر می کنند، اما جدای از این عوامل، انتخاب پایتخت تا حدی یک سلاح روانی برای تلاش در جذب و تداوم پشتیبانی عمومی و حیثیت ملی هر پادشاه است. 

انقراض فاجعه آمیز صفویان به دست افاغنه که همراه با نوعی سرشکستگی ملی و تحقیر عمومی بود، تلاش دولت مستعجل افشاریه برای جبران این مسأله را به همراه داشت، تلاشی که با به قدرت رسیدن کریم خان زند به شکلی دیگر ادامه یافت.

به نظر می رسد آگاهی بیدار شده ی جدید ملی از عصر زندیه به سنت باستانی نظر داشته است (اسکارچیا، ص ۳۸). شاید بر خلاف مشهور که افسانه ی بازسازی و بهبود سیاسی و فرهنگی تمدن صفوی را به کریم خان نسبت می دهند، گرایش او به سمت ایران پیش از اسلام بیشتر بوده است. 

هرچند این سخن در حد یک فرضیه است و به آسانی نمیتوان از آگاهی کریم خان نسبت به آثار مربوط به سلسله های هخامنشی و ساسانی سخن گفت، اما در کنار شیوه های صفوی و سلجوقی، عناصری از معماری باستانی پارس در آثار برجای مانده از عصر زندیه مشاهده میشود که گاه همسانی های موجود بسیار جالب توجه است. 

شاید کریم خان زند نیز که برای نبرد با رقبای خود بارها جاده ی شیراز به اصفهان و بالعکس را پیموده بود، تخت جمشید و پاسارگاد را دیده باشد. زیرا این جاده همچون امروز از جلگه ی مرودشت و از کنار ویرانه های تخت جمشید، نقش رستم و شهر باستانی استخر می گذشت. همان گونه که وی در امتداد همین جاده از پاسارگاد و آرامگاه کوروش بازدید کرده بود. 

از سوی دیگر ما در مجاورت یک پل در چهارده میلی جنوب ده بید بر سر راه پاسارگاد، کاروانسرای «خانه گرگان»، از بناهای عصر زندیه را داریم همچنین یکی از دروازه های شیراز، که بعدها به دروازه اصفهان معروف شد نیز در آن زمان دروازه‌ی استخر» نام داشت (حسینی فسایی، ج ۲، ص ۱۲۰۰) ردپای عناصر هخامنشی موجود در معماری عصر زندیه را در زمینه های زیر میتوان دنبال کرد:

نوع مصالح و استحکام بنا، ستون‌های سنگی، ایوان های ستون دار، حوض ها، آب نماها و ترکیب باغ و بنا؛ کف سنگی، ازاره های سنگی، سقف مسطح، قرینه سازی، تصاویر و نقوش تزیینی


دکتر حسین کیان راد 
(مجموعه مقالات کنگره بزرگ زندیه، ۱۳۸۷)

کانال ایران عصر زند
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان