کد خبر: ۱۹۷۴۳
تاریخ انتشار: ۰۲ مهر ۱۳۹۹ - ۰۸:۲۲-23 September 2020
از جمله پادشاهان سلسله قاجار که دارای قریحه شاعری بود ناصرالدین شاه با تخلص «ناصر» است.
عصراسلام: آرامش نسبی پس از سالیان دراز درگیری بود، که با علاقمندی و گرایش به شعر و شاعری توسط سلطان شاعر، گرایش به ادبیات و شعر توسعه پیدا کرد و در جامعه آن روز شعرا ادبا زیادی ظهور کردند.

استاد سعید نفیسی در مقدمه دیوان فروغی بسطامی این دوره را این گونه توصیف می‌کند: «دوره سلطنت چهل و نه ساله ناصرالدین شاه از دوره‌های پرشکوه ادبیات فارسی است. از آغاز قرن سیزدهم هجری،  همین دوره آسایش پس از سالیان دراز آشفتگی در ایران پیش از آمد و مردم کشور تا اندازی روی آرامش دیدند؛ توجه به ادبیات که از دوره صفویه از میان رفته بود بار دیگر پیش آمد. 

بنیادی که در آغاز دوره قاجار گذاشته شد و سخنورانی مانند فتحعلی خان صبا، میرزا عبدااواهب معتمدالدوله نشاط، مجمر اصفهانی، وصال شیرازی، و میرزا عبدالباقی طبیب اصفهانی، که راهنمایان گویندگان و سرایندگان جوان آن روزها شدند، می بایست قهرا در نیمه اول قرن سیزدهم دوره ممتازی را فراهم کند. 

در این دوره چند تن از بزرگان شعر فارسی آثار جاودانی گذاشته اند و آنچه که از طبع قاآنی، یغما، سروش، محمود  خان ملک الشعرا و فتح الله خان شیبانی تراویده همیشه از شاهکار های زبان فارسی به شمار خواهد رفت و با آثار برخی از گویندگان قدیم برابری خواهد کرد.»

تاثیری که مکتب بازگشت در روند رشد زبان و شعر فارسی گذاشت...انجمن های  مشتاق؛ خاقان؛ ناصری که در اصفهان  و تهران تاسیس گردیدو مشتاقان شعر فارسی را به تتبع از شعرای متقدم واداشت. 

ظهور و حضور سخن سرایان و شاعرانی بزرگی همچون مشتاق اصفهانی، عاشق اصفهانی، آذر بیگدلی، هاتف اصفهانی، و تداوم این حرکت توسط نشاط اصفهانی، فتحعلی خان صبا، سروش اصفهانی، فروغی بسطامی و قاآنی در دوره فتحعلی شاه که خود دیوان شعری بزرگی داشت و « خاقان» تخلص می کرد و ناصر الدین شاه، موجب گردید که در دوره بلند پنجاه ساله سلطنت ناصرالدین شاه شعر فارسی رشد و نمو پیش از گذشته بیابد و بار دیگر شعرا و سرایندگان به دربار و مجالس شاهان و افراد سرشناس علاقمند به شعر و ادبیات فارسی راه پیدا کنند. و در جهت تعالی شعر فارسی که در گذشته به علت بی توجهی پادشاهان صفوی دچار رکود و فترت شده بود، کوشش و ممارست تازه ای صورت پذیرد.

در کتب تاریخ، روزنامه های خاطرات، تذکره های سخنوران، جنگ های ادبی و هنری باقی مانده از دوره قاجار، ذکر گردیده است که ناصرابدین شاه شعر می سرود و با شاعران و سرایندگان زمان خود رفت و آمد و جلسات شعرخوانی و بحث و بررسی درباره زبان و ادبیات فارسی بویژه شعر داشتند.

آثار منظوم باقی مانده از او نیز موید شاعر بودن  وی را و سرودن شعر و انتخاب تخلص ناصر می باشد. به طوری که بساری از شعرای بزرگ زمان او یعنی فروغی بسطامی، محمود خان مالک الشعرا، سروش اصفهانی و قاآنی به اشعار ناصرالدین شاه در دیوان اشعار خود اشاره کرده و به برگزاری جلسات شعرخوانی در حضور وی اشاره فراوان داشته اند.

ناصرالدین شاه از اشعار سروده شده خود، مجموعه‌ها و دیوان اشعاری آراسته و آن را برای شاهزادگان، اهل ذوق و هنر، شاعران و مختلف می فرستاد.

اشعار باقی مانده ناصرالدین شاه از لحاظ کمیت زیاد نیست و شامل سروده‌های مذهبی  و مراثی، غزلیات، قطعات، مخمس و غزلیات ناتمام و پاکنده و مفردات می باشد. ولی اشعار او از لحاظ کیفیت از مفهوم و معانی قابل توجه و ارزشمندی برخوردار است. 

ناصرالدین شاه که از موهبت طبع شعر بهره مند بود بسیاری از رموز شعری و عروض و بدیع  را نزد شاعران و سرایندگان زمان خود آموخته بود. در سرودن شعر دارای طبعی لطیف و قریحه ای سرشار از ظرایف و معانی بود. 

غزلیات او حاوی مضامینی درباره هجر و حرمان، عشق و جور و جفای معشوق و حاکی از احساسات روحی وی بوده است.    

در میان سروده ها و اشعار ناصرالدین شاه  مراثی و اشعار مذهبی او جایگاه خاصی دارند. ناصر الدین شاه که فردی مذهبی بود دیدگاه خاصی به اولیا دین دارد. ناصرالدین شاه توجه خاصی به امام حسین (ع) و سایر شهدای کربلا داشت. 

می‌توان گفت که شاعری و معروفیت اشعار  وی بیشتر مربوط به همین گونه اشعار است بطوری که ناصرالدین شاه به عنوان یکی از از مرثیه سرایان اهل بیت(ع) شناخته می‌شود. غزلیات عاشقانه بیشترین بخش دیوان ناصرالدین شاه را تشکیل می دهد. او در غزل بیشتر از سعدی و حافظ  تبعیت کرده و به سبک عراقی آنها را سروده است. 

ناصرالدین شاه جزو شعرای دوره بازگشت محسوب می شود، کیفیت غزلیاتش را باید با توجه به طرز غزلسرایی این دوره بررسی کرد. دیگر گونه های شعر ناصر الدین شاه از جمله قطعات و اشعار پراکنده او نیز دارای، زیبایی خاصی است.


از مقدمه «دیوان ناصر الدین شاه» 
به تحقیق واهتمام حسن گل محمدی، تهران، نشر علم، ۱۳۹۰

کانال عصرناصری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان